Vào lúc 20h 30 đêm qua (giờ Việt Nam), ông Mahathir Mohamad chính thức tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng thứ 7 của Malaysia, sau khi liên minh do ông đứng đầu chiến thắng trong cuộc bầu cử ngày 9/5.

Từng là thủ tướng suốt 22 năm

Trước đó, vào ngày 7/1, khi liên minh các đảng đối lập Malaysia Pakatan Harapan (Hy vọng – PH) ra thông báo chính thức chọn cựu Thủ tướng Mahathir Mohamad làm ứng viên tranh cử thủ tướng, nhiều người vẫn bán tín bán nghi khả năng chiến thắng của ông.

Với việc nhà lãnh đạo đối lập nổi tiếng nhất Anwar Ibrahim đang ngồi tù, ông Mahathir được coi là mối đe dọa lớn nhất đối với Thủ tướng Malaysia Najib Razak, người đang bị cáo buộc dính líu vào bê bối tham nhũng.

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của ông Mohamad hiện nay chính là tuổi già. Hiện ông đã 93 tuổi và trông đã rất “hom hem”. Liên minh cũng chọn vợ của Anwar là Wan Azizah Ismail, Chủ tịch đảng Công lý nhân dân (PKR), làm ứng viên phó thủ tướng.

Liên minh PH gồm 4 đảng là đảng Người dân bản địa Malaysia thống nhất (PPBM) do ông Mahathir làm chủ tịch, PKR, đảng Dân chủ hành động (DAP) và đảng Niềm tin quốc gia (PAN).

Mahathir Mohamad
Ông Mahathir Mohamad tại buổi họp báo sau khi có kết quả bầu cử. (Ảnh: REUTERS)

Ông Mahathir bin Mohamad sinh ngày 10-7-1925, từng làm thủ tướng tới 22 năm từ 1981 đến 2003. Trong thời gian tại vị, ông Mahathir đã thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế Malaysia bằng cách chuyển đổi trọng tâm phát triển từ việc khai thác tài nguyên, sang hướng sản xuất thiết bị điện tử và ô tô. Được biết, ông Mahathir là Thủ tướng Malaysia đầu tiên xuất thân từ tầng lớp bình dân.

Ông được đánh giá có công vạch ra quá trình hiện đại hóa nhanh chóng cho Malaysia và đề xướng “các giá trị châu Á”. Nhưng ông cũng bị chỉ trích là có phong cách chuyên quyền và đưa nhiều bạn bè vào làm việc dưới trướng mình.

Dù tước hiệu chính thức của ông là “Yang Amat Berbahagia Tun Dr. Mahathir bin Mohamad”, Mahathir được những người ủng hộ gọi trìu mến là “Tiến sĩ M” và cách gọi này cũng được các phương tiện truyền thông sử dụng. Sau 22 năm cầm quyền, ông Mahathir tham gia vào Chính phủ với vai trò Cố vấn cho nhiều tập đoàn đa quốc gia của Malaysia như Petronas và Malaysia Proton.

Quyết ngăn chặn Najib

Trong cuộc phỏng vấn với AP hồi tháng 9/2017, ông Mahathir nói rằng ông không muốn lại trở thành thủ tướng và mục đích của ông đơn thuần là ngăn chặn Thủ tướng Najib và khôi phục danh tiếng của Malaysia.

“Ra tranh cử là nghĩa vụ mà tôi phải làm. Tôi không thể chấp nhận và đứng nhìn đất nước này bị hủy hoại bởi những con người ích kỷ, chỉ biết nghĩ cho bản thân họ” – ứng cử viên thủ tướng của liên minh đối lập Mahathir nói với CNN khi đó.

Ông Mahathir là một nhân vật gây tranh cãi cả trong và ngoài Malaysia. Ông có thói quen can dự và chỉ trích những người kế nhiệm ngay cả lúc đã về hưu. Nhưng không một ai hứng chịu sự cuồng nộ của ông Mahathir nhiều như đương kim Thủ tướng Najib.

“Họ làm sai thì tôi chửi. Tôi biết chuyện liên minh đối lập muốn lợi dụng tôi để kiếm phiếu nhưng tôi không ngại chuyện đó. Tôi muốn những kẻ đục khoét tiền của quốc gia phải bị hạ bệ” – cựu thủ tướng Mahathir nhấn mạnh.

Mahathir Mohamad
Các cử tri ủng hộ ông Mahathir Mohamad đổ ra đường phố Kuala Lumpur chúc mừng ông sau thắng lợi bầu cử. (Ảnh: AFP)

Năm 2016, ông Mahathir quyết định gác qua một bên những hiềm khích cũ với cựu Phó Thủ tướng Anwar Ibrahim để cùng ngăn chặn Thủ tướng Najib chiến thắng nhiệm kỳ thứ 3.

Vào năm 1998, chính ông Mahathir đã sa thải cấp phó Anwar. Ông Anwar đang thụ án tù 5 năm vì quan hệ đồng tính, nhưng vẫn được xem là lãnh đạo không chính thức của đảng Công lý Nhân dân.

Trong cuộc phỏng vấn với đài CNN, ông Mahathir đã dành nhiều lời khen cho Anwar, người học trò rồi trở thành kẻ thù một thời của ông. “Kẻ thù của kẻ thù chính là bạn”, câu nói này dường như lại đang đúng khi áp vào liên minh Mahathir – Anwar.

Gừng càng già càng cay

Một lợi thế cho ông Mahathir là đương kim Thủ tướng Najib bị cáo buộc liên quan đến bê bối tham nhũng quỹ nhà nước 1Malaysia Development Berhad (1MDB).

Trong vụ kiện dân sự, Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc rằng khoảng 4,5 tỷ USD đã bị chiếm dụng từ 1MDB. Mặc dù chính quyền Malaysia phủ nhận mọi cáo buộc song ông Najib cũng hứng chịu làn sóng chỉ trích và mất tín nhiệm mạnh do không đưa ra được các bằng chứng cụ thể.

Ông Wan Saiful Wan Jan, người đứng đầu Viện các vấn đề dân chủ và kinh tế ở Kuala Lumpur, thừa nhận ông Mahathir là một người có sức ảnh hưởng, dẫn ra việc các đảng đối lập đã nhanh chóng chấp nhận ông như thế nào. Tỷ lệ ủng hộ dành cho liên minh đối lập Pakatan Harapan đã tăng dần tại các bang vốn là “lãnh địa” của liên minh cầm quyền Barisan Nasional trước đây.

Mahathir Mohamad
Ông Mahathir Mohamad ở Kuala Lumpur ngày 10/5/2018. (Ảnh: Takaki Kashiwabara)

Với việc đắc cử, ông Mahathir sẽ trở thành vị thủ tướng cao tuổi nhất trong lịch sử thế giới. Tuy nhiên, vấn đề sức khỏe của ông khiến nhiều người cảm thấy lo ngại.

Hiện ông đã 93 tuổi và từng trải qua 2 lần phẫu thuật tim. Mahathir bin Mohamad có tiền sử bệnh tim nhẹ. Ông đã trải qua một cuộc giải phẫu tạo đường tắt năm 1989. Ngày 9-11-2006, ông được đưa vào cấp cứu tại Viện Tim Quốc gia ở Kuala Lumpur sau khi bị tắc nghẽn động mạch vành. Tháng 9/2007, ông Mahathir phải trải qua một cuộc phẫu thuật tim lần thứ hai (về động mạch vành), khi ở tuổi 82.

Tuy nhiên, ông vẫn giữ một lịch trình hoạt động chính trị dày đặc với sự kiện chính trị diễn ra ở khắp nước. Khi vụ bê bối với quỹ 1MDB nổ ra, ông dùng blog cá nhân để phản đối Thủ tướng Najib và tham dự các cuộc diễu hành ở thủ đô Kuala Lumpur để kêu gọi ông Najib từ chức.

Xuất thân bình dân

Ông Mahathir bin Mohamad sinh tại Alor Setar, thủ phủ bang Kedah ở miền bắc Malaysia. Mahathir là con út trong gia đình có 9 anh em ruột. Thân sinh ông là thầy giáo Mohamad Iskandar (có cha là tín đồ Đạo hồi Malaysia gốc Ấn di cư từ Kerala, Ấn Độ). Mẹ của ông là bà Wan Tampawan, người Malaysia.

Trong thế chiến thứ II, ông phụ giúp gia đình. Mahathir học tại Trường Trung học Sultan Abdul Hamid, Alor Star. Sau đó, theo học Đại học Y khoa King Edward VII Singapore (nay là Đại học Quốc gia Singapore). Tốt nghiệp đại học y khoa năm 1953, Mahathir tham gia chính phủ với tư cách là chuyên viên y tế.

Ngày 5/8/1956, Mahathir bin Mohamad kết hôn với bà Siti Hasmah Mohd Ali, bác sĩ và là bạn cùng đại học. Vợ chồng Mahathir bin Mohamad sinh được 3 con trai và 2 con gái.

Malaysia
Những người ủng hộ Liên minh Hy vọng (Pakatan Harapan) xuống đường ăn mừng ngay trong tối 9/5, sau khi ông Mahathir Mohamad tuyên bố giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử lần thứ 14 của Malaysia. (Ảnh: AP)

Ngày 16/7/1981, Mahathir bin Mohamad trở thành Thủ tướng thứ tư khi ông Hussein Onn nghỉ hưu vì vấn đề sức khỏe. Ông là Thủ tướng Malaysia đầu tiên xuất thân từ tầng lớp bình dân, trong khi đó cả ba vị tiền nhiệm đều là thành viên Hoàng tộc hoặc dòng dõi ưu tú.

Trong thời gian Mahathir giữ chức Thủ tướng, Malaysia trải qua thời kỳ hiện đại hóa và tăng trưởng kinh tế nhanh, và chính phủ của ông đã khởi xướng một loạt các dự án cơ sở hạ tầng đậm nét. Mahathir là một nhân vật chính trị nổi bật, giành được 5 cuộc tổng tuyển cử liên tiếp và vượt qua hàng loạt đối thủ để lãnh đạo UMNO.

Nam Thiên