Nhà báo Diane Francis nhận định trên Financial Post ngày 16/1 rằng, Canada nên song hành cùng Mỹ đấu tranh với chính quyền Trung Quốc. Theo bà, tương lai sẽ được định hình bởi cuộc đấu tranh địa chính trị Mỹ – Trung, và phần còn lại của thế giới sẽ cản trở lẫn nhau nếu họ không có lựa chọn rõ ràng.

Theo bà Francis, Canada phải song hành chắc chắn với đối tác truyền thống của Canada là Mỹ. Canada sẽ được an toàn khi là một quốc gia trung lập và nằm bên trong khối thương mại và phòng vệ Mỹ – Canada. Điều này đã xảy ra trong hầu hết thời kỳ hậu chiến, nhưng Ottawa cần thiết phải thay đổi thái độ hiện nay khi họ có thể có lúc đã không rõ ràng.

Chẳng hạn, Ottawa không còn có thể dựa vào niềm tin rằng chủ nghĩa đa phương và đối xử bình đẳng với tất cả các quốc gia là bất khả xâm phạm. Khái niệm này phải được bác bỏ vì sự phân tầng song phương về thương mại và đối ngoại. Trong tương lai, các quốc gia nhỏ hơn như Canada cần phải tuyên bố rõ lập trường “đứng về phe nào” trong các vấn đề lớn.

Một vấn đề khác là thái độ kiêu ngạo của giới thượng lưu đối với Hoa Kỳ, biểu hiện nguy hiểm nhất là trong hành vi “đòi hỏi” của Thủ tướng Canada đương nhiệm đối với Tổng thống Mỹ. Hành vi như vậy là phản tác dụng trong quan hệ song phương và còn gây thiệt hại cho Canada. Có thể kể đến một số thiệt hại như:

Thứ nhất, thỏa thuận thương mại giai đoạn một giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc được ký kết trong tuần này đã chỉ ra mối quan hệ thương mại đặc biệt, rời bỏ khuôn mẫu đối xử bình đẳng đa phương của thế giới. Điều này tái định nghĩa lại nền kinh tế toàn cầu với hai khối thương mại và phần còn lại của thế giới. Thỏa thuận song phương này yêu cầu Trung Quốc tăng mạnh lượng nhập khẩu nông sản từ Hoa Kỳ để đổi lấy việc chấm dứt thuế quan. Về bản chất, thỏa thuận sẽ định tuyến lại thị phần của Trung Quốc khỏi các quốc gia khác như Canada, Úc và nhiều nước khác.

Thứ hai, thỏa thuận thương mại mới hoàn toàn không đề cập đến các vấn đề thương mại giữa Canada với Trung Quốc, mà thực tế là Canada đã phải trả một cái giá cao cho lòng trung thành đối với Mỹ. Tuần tới, Canada bắt đầu phiên điều trần dẫn độ gây tranh cãi tại Vancouver liên quan đến giám đốc tài chính của Huawei, bà Mạnh Vãn Châu, thay mặt cho Hoa Kỳ – nước đã yêu cầu bắt giữ bà vào năm 2018.

Canada đang đáp ứng các nghĩa vụ pháp lý của mình theo Hiệp ước dẫn độ để thực hiện điều này, nhưng Trung Quốc đã trả đũa một cách thẳng thắn bằng cách hủy bỏ hàng tỷ đô la nhập khẩu cải dầu và các mặt hàng nông sản khác từ Canada, và bắt giam doanh nhân người Canada Michael Spavor và nhà cựu ngoại giao Canada Michael Kovrig. Hai công dân Canada đã ở trong tù trong một năm mà không được tiếp cận với luật sư hoặc gia đình.

Bên cạnh việc tố cáo Trung Quốc lên WTO, Thủ tướng Justin Trudeau cũng yêu cầu Tổng thống Donald Trump giúp đàm phán với Trung Quốc về việc thả hai con tin. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây trên truyền hình Quebec, ông Trudeau đã khẳng định rằng Hoa Kỳ “sẽ không ký một thỏa thuận (thương mại) cuối cùng và hoàn chỉnh với Trung Quốc mà không giải quyết vấn đề của bà Mạnh Vãn Châu” và việc Trung Quốc bỏ tù hai công dân Canada để trả đũa.

Nhưng thỏa thuận giai đoạn một trong tuần này đã không chỉ gây hại cho tham vọng xuất khẩu nông sản của Canada mà còn không giải quyết vấn đề bắt giữ con tin của chính quyền Trung Quốc.

Vì vậy, thế giới mới là xoay quanh việc điều hướng giữa hai siêu cường. Đó là lý do tại sao một cú tấn công gián tiếp của Thủ tướng Trudeau vào chính quyền Hoa Kỳ với cáo buộc góp phần làm căng thẳng leo thang với Iran, khiến máy bay Ukraine bị bắn hạ là không phù hợp và còn gây thiệt hại. Thay vào đó, Canada cần phải vạch ra một con đường mới giữa bá quyền Trung Quốc và lợi ích của Mỹ.

Đây là lý do tại sao Canada nên cùng người Mỹ chiến đấu. Canada phải loại Huawei khỏi thị trường và cấm các trường đại học tài chính thực hiện “các nghiên cứu” của Trung Quốc tại đây. Canada phải tăng chi tiêu quân sự ở NORAD và NATO, điều mà Đảng Tự do chưa làm được. Canada phải có động thái trừng phạt Trung Quốc vì vi phạm nhân quyền. Canada phải đáp trả việc Bắc Kinh bắt nạt bằng cách tạm dừng tất cả thị thực sinh viên, nhập cư và giấy phép lao động trong tương lai cho cư dân Trung Quốc cho đến khi hai doanh nhân Canada trở về Canada an toàn. Ngoài ra, các quan chức Canada không nên nói xấu các quan chức Mỹ.

Tác giả Diane Francis kết luận, nếu không làm được như trên sẽ tiếp tục khiến Canada bị mắc kẹt ở giữa và sẽ có nguy cơ rời xa đối tác Mỹ, khiến Canada trở thành cửa sau của Trung Quốc để tiến vào khối giao dịch của Canada.