Trong khi những con cá đông lạnh đang rã đông dưới ánh mặt trời nóng bỏng của Kenya, người bán cá địa phương không muốn nói với khách hàng của mình rằng cá là được nhập khẩu từ Trung Quốc, theo BBC.

“Mọi người không muốn mua cá Trung Quốc vì họ không tin vào chất lượng của cá nuôi, nhưng chúng tôi không có nhiều sự lựa chọn”, Mechak Juma, người phụ nữ 29 nói, trong khi cô đứng bên cạnh một giỏ lớn đầy cá rô phi Trung Quốc. Ở phía xa, những chiếc thùng dùng để vận chuyển cá đông lạnh được giấu đi trong một góc. 

Nơi Mechak bán hàng là chợ cá lớn nhất ở thành phố Kisumu, bên bờ phía đông của hồ Victoria, hồ nước ngọt lớn nhất Châu Phi – có một quang cảnh hối hả cho thấy kinh doanh nở rộ cho các thương nhân, nhưng rất ít trong số tiền đó thuộc về các ngư dân địa phương, theo BBC.

“Mọi người thích mua cá Kenya, nhưng hiện tại chúng tôi không kiếm được nhiều cá Kenya. Chỉ bằng cách bán cá Trung Quốc, tôi mới có thể kiếm đủ tiền để nuôi gia đình”, Mechak cho biết.

Tình trạng đánh bắt cá quá mức và ô nhiễm đã khiến trữ lượng cá trong hồ Victoria giảm hơn một nửa trong hai thập kỷ, trong khi dân số Kenya đã tăng gấp đôi. Mỗi năm, ngư dân Kenya đánh bắt cá trên hồ Victoria được khoảng 140.000 tấn cá, ít hơn so với lượng tiêu thụ cá mỗi năm của người Kenya là 500.000 tấn.

Kenya
Ngư dân Kenya đánh bắt cá trên hồ Victoria. (Ảnh: JEROEN VAN LOON/BBC)

Các công ty Trung Quốc đã nắm lấy cơ hội này, bởi vì loài cá rô phi mà Trung Quốc nuôi trên quy mô rộng lớn, lại cũng là loài cá mà ngư dân Kenya chủ yếu bắt được ở hồ Victoria. Vì vậy, đối với người tiêu dùng Kenya, họ không phân biệt được đâu là cá rô phi Trung Quốc, đâu là cá rô phi Kenya, theo BBC.

Cá Trung Quốc được bán với giá 1,7 USD (khoảng 39.000 đồng) một kg, trong khi cá đánh bắt tại Kenya được bán khoảng 5 USD (khoảng 116.000 đồng) một kg. Và Trung Quốc hiện đang xuất khẩu hơn 17 triệu USD sản lượng cá sang Kenya, tăng gấp đôi so với 3 năm trước.

Một ngư dân Kenya, anh Frederike Otieno, 36 tuổi, cho biết: “trong khi chúng tôi dành nhiều đêm trên hồ và mất rất nhiều tiền cho nhiên liệu, thì chúng tôi đang phải cạnh tranh với loài cá nuôi Trung Quốc giá rẻ đang tràn ngập chợ này”. Ông bố 3 con nói rằng đôi khi anh không thể bán hết số cá của mình.

videoinfo__video3.dkn.tv||621256206__

Một ngư dân Kenya khác nói rằng, trong 10 năm anh đã từng kiếm được khoảng 3.000 shilling Kenya (30 USD) mỗi ngày, nhưng bây giờ một ngày anh chỉ kiếm hơn 400 shilling.

Vào tháng 11/2018, chính phủ Kenya đã cố gắng bảo vệ ngành công nghiệp đánh bắt cá hồ Victoria – bằng cách áp đặt lệnh cấm nhập khẩu cá rô phi nước ngoài. Nhưng lệnh này đã được dỡ bỏ vào tháng 1/2019 sau khi đại sứ Trung Quốc tại Kenya, Li Xuhang, gọi lệnh cấm này là một “cuộc chiến thương mại”.

Và theo BBC, việc Kenya dỡ bỏ lệnh cấm nhập khẩu cá rô phi nước ngoài, là do Trung Quốc đe dọa sẽ đóng băng nguồn tài trợ cho một tuyến đường sắt kết nối Kenya với Uganda, Rwanda và Nam Sudan.

Tuy nhiên, theo lời giải thích chính thức từ bộ thủy sản Kenya cho việc dỡ bỏ lệnh cấm là “một lô hàng cá khổng lồ của [Trung Quốc] đang bị giữ ở cảng Mombasa đã ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn cung cấp cá cho Kenya”.

Những gì chính quyền Kenya đang tiếp tục là những nỗ lực cải thiện nguồn cá trong hồ, ví như, bằng cách truy bắt những ngư dân đánh cá quá gần khu vực cá thường sinh sản. Nhưng sự răn đe này lại làm tăng giá cá bắt được, vì ngư dân phải đi xa hơn để đánh bắt cá, từ đó chi phí cho nhiên liệu sẽ nhiều hơn.

Theo lời giám đốc của công ty East African Sea Food – công ty nhập khẩu cá Trung Quốc lớn nhất ở Kenya – ông John Musafari, nói rằng, cá rô phi Trung Quốc nuôi có giá thấp là có thể vì cá được nuôi bằng cám gạo, rẻ và dồi dào. Trong khi ở Kenya, theo lời ông Musafari, thức ăn cho cá “cực kỳ đắt đỏ”, do hiện tại nó được làm từ ngô, cũng là thực phẩm chính của Kenya. Ông Musafari nói rằng, ông muốn thấy có sự đầu tư nhiều hơn vào thức ăn cho cá ở Kenya để cho giá thành rẻ hơn, “điều đó thực sự có thể thúc đẩy nuôi trồng thủy sản của đất nước”.

Kenya
Ngư dân Kenya đang ngày càng phải vật lộn để kiếm sống. (Ảnh: JEROEN VAN LOON/ BBC)

Việc cá Trung Quốc tràn ngập thị trường Kenya làm ngư dân Kenya khốn khổ, nhưng với anh Simon, điều này đem lại cho anh nguồn thu nhập cao, do anh làm nghề vận chuyển các thùng đựng cá nhập khẩu trên khắp đất nước.

“Nhờ cá rô phi Trung Quốc này, người nghèo giờ cũng có thể ăn cá giàu protein bổ dưỡng”, Simon nói, cho biết hiện tại anh kiếm được 300 USD một ngày, cao hơn tiền lương hàng tháng của nhiều người ở Kenya.

Edward Oremo, một quan chức thủy sản Kenya nói rằng: “chừng nào nhập khẩu cá từ Trung Quốc tiếp tục … ngư dân Kenya sẽ bị tuyệt vọng, và hồ Victoria sẽ trống rỗng [những chiếc thuyền đánh cá] trong vòng 50 năm tới”.

Băng Thanh