Tóm tắt bài viết

  • Ngoại trưởng Mỹ Pompeo đã có cuộc làm việc với đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị tại Bắc Kinh hôm 8/10, trong đó cả 2 bên đã thể hiện sự bất đồng sâu sắc.
  • Ông Vương cáo buộc Mỹ ‘leo thang’ chiến tranh thương mại, gây rắc rối đối với Đài Loan, nói rằng Trung Quốc và Mỹ cần một mối quan hệ song phương lành mạnh, để thảo luận các vấn đề nhạy cảm như Triều Tiên, ám chỉ Mỹ không nên coi sự hợp tác của Bắc Kinh về Triều Tiên là ‘quà biếu không’.
  • Ngoại trưởng Pompeo cho biết Mỹ có một "bất đồng cơ bản" với Bắc Kinh, nhưng mối quan hệ giữa hai nước là "cực kỳ quan trọng". Ông Pompeo cũng không gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Một cuộc đối đầu công khai hiếm thấy giữa các nhà ngoại giao cấp cao của Mỹ và Trung Quốc đánh dấu một mức độ mới trong mối quan hệ ngày càng xấu đi giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới, theo Thời báo Phố Wall (WSJ) hôm 8/10.

Theo WSJ, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã có một cuộc đấu khẩu ‘rất khó nghe’ với Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tại Bắc Kinh hôm 8/10, tại một thời điểm quan trọng đối với quan hệ Mỹ -Trung, với các cuộc đàm phán thương mại bị đình trệ, các cuộc đối thoại quân sự bị dừng lại, và cả 2 bên đổ lỗi cho nhau liên quan đến cuộc đụng độ gần đây giữa tàu chiến 2 nước ở Biển Đông.

Cuộc đấu khẩu diễn ra sau khi có một bài phát biểu quan trọng của Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence vào tuần trước, trong đó ông Pence chỉ ra một sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ, từ cam kết chuyển sang đối đầu với Trung Quốc, cáo buộc Bắc Kinh phá hoại những lợi ích của Mỹ trên nhiều mặt trận, bao gồm cả việc can thiệp vào các cuộc bầu cử tại Mỹ.

Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence trong một bài phát biểu tại Washington ngày 6/9/2018. (Ảnh: AP)

Cuộc đấu khẩu cũng diễn ra vào thời điểm khi Mỹ thúc giục Trung Quốc – một đồng minh, nhà đầu tư và đối tác thương mại chủ yếu của Triều Tiên – thuyết phục ông Kim Jong-un từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân của mình.

Ông Vương Nghị đã bắt đầu cuộc họp với ông Pompeo, bằng cách cáo buộc Mỹ leo thang chiến tranh thương mại, gây rắc rối đối với Đài Loan, và chỉ trích vô lý các chính sách đối nội và đối ngoại của Trung Quốc.

“Chúng tôi yêu cầu phía Mỹ chấm dứt hành động sai lầm này”, ông Vương cao giọng tuyên bố.

Về phía Washington, Ngoại trưởng Pompeo cho biết Mỹ đã có một “bất đồng cơ bản” với Bắc Kinh về các vấn đề mà ông Vương nêu ra, nhưng mối quan hệ giữa hai nước là “cực kỳ quan trọng”.

Ông Pompeo cũng không gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình như đã thực hiện hồi tháng 6, trong chuyến thăm chính thức đầu tiên của ông tới Trung Quốc với tư cách là Ngoại trưởng Mỹ.

Thật rất không bình thường khi Ngoại trưởng Mỹ đến Bắc Kinh mà không gặp gỡ với Chủ tịch Trung Quốc, và bị khiển trách công khai bởi nước chủ nhà, ông Daniel Russel, một cựu quan chức cấp cao về châu Á thuộc chính quyền Obama, nhận xét.

Hiện là Phó chủ tịch của Viện Chính sách Xã hội Châu Á, một trung tâm nghiên cứu phi đảng phái, ông Russel cho biết: “Cách tiếp cận đối đầu mà chính quyền Trump đã thực hiện có nhiều khả năng khiến Trung Quốc ‘dấn sâu’ hơn là nhượng bộ. Nó sẽ làm giảm khả năng người Trung Quốc hợp tác về vấn đề Triều Tiên”.

Cũng theo WSJ, Trung Quốc và Mỹ có quyền lợi giống nhau trong việc duy trì hòa bình ở Đông Bắc Á, và trong một thỏa thuận phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Nhưng cũng có sự khác biệt giữa 2 bên về cách thực hiện nó như thế nào.

Trung Quốc từ lâu ủng hộ một cách tiếp cận kéo dài và theo giai đoạn, hướng tới việc phi hạt nhân hóa, khác với chính quyền của ông Trump, lập luận ủng hộ việc hạt nhân hóa nhanh chóng, thậm chí có thể được hoàn thành vào tháng 1/2021, đánh dấu sự kết thúc của nhiệm kỳ hiện tại của Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, cũng có một số khía cạnh trong chính sách của chính quyền Mỹ mà Trung Quốc chào đón, chẳng hạn như việc tạm ngừng các cuộc tập trận quân sự của Mỹ ở Hàn Quốc. Nhưng người Trung Quốc cũng lo lắng rằng Mỹ sử dụng một thỏa thuận phi hạt nhân hóa để mở rộng ảnh hưởng của Washington sang Triều Tiên, hoặc làm chế độ của ông Kim mất ổn định.

Ngay cả trước khi có cuộc đấu khẩu, Mỹ đã phàn nàn rằng Trung Quốc không thực thi đầy đủ và nghiêm túc các biện pháp trừng phạt kinh tế của Liên Hợp Quốc chống lại Bình Nhưỡng.

Các cuộc đàm phán lạnh nhạt diễn ra tại Bắc Kinh hôm 8/10, sau khi Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cho biết trước đó trong cùng ngày rằng ông hy vọng ông Kim sẽ sớm gặp các nhà lãnh đạo Trung Quốc và Nga, bởi Bình Nhưỡng ve vãn sự ủng hộ từ các đối tác truyền thống này của họ.

Trong cuộc họp, ông Vương Nghị nói rằng Bắc Kinh và Washington cần một mối quan hệ song phương lành mạnh và ổn định, để thảo luận các vấn đề nhạy cảm như Triều Tiên. Các ý kiến của ông Vương dường như ám chỉ rằng Mỹ không nên coi sự hợp tác của Bắc Kinh về vấn đề Triều Tiên là ‘biếu không’, tờ WSJ nhận xét.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị và Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo trước một cuộc họp ở Bắc Kinh hôm 8/10. (Ảnh: Reuters)

Ông Pompeo cho biết ông muốn chia sẻ những chi tiết về chuyến thăm cuối tuần của ông tới Bình Nhưỡng, và để đảm bảo rằng Bắc Kinh và Washington đang hợp tác với nhau nhằm phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên.

Tuy nhiên, ông Pompeo nói thêm rằng ông lấy làm tiếc vì Trung Quốc đã không lựa chọn cuộc đối thoại ngoại giao và an ninh – một cuộc họp thường niên giữa các nhà ngoại giao và quan chức quân đội của Mỹ và Trung Quốc, dự kiến được diễn ra vào giữa tháng 10 này.

Khi các phóng viên rời khỏi phòng họp, Bộ trưởng Vương Nghị nói rằng việc hủy bỏ cuộc đối thoại không phải là quyết định của Trung Quốc.

Trong một dấu hiệu khác của sự bất đồng giữa 2 bên, Ngoại trưởng Mỹ Pompeo đã không tổ chức một cuộc họp báo chung với ông Vương Nghị.

Một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định nhận xét của ông Vương là không có gì bất ngờ, và rằng Triều Tiên là một phần quan trọng của cuộc đối thoại.

Khi được hỏi liệu Mỹ có còn mong đợi sự hợp tác của Trung Quốc trong việc thực thi các biện pháp trừng phạt đối với Triều Tiên hay không, quan chức này cho biết: “Trừng phạt vẫn là một phần quan trọng trong chiến dịch tổng thể, để đưa Triều Tiên đến bàn đàm phán”.

Nhưng vào tháng 7/2018, Mỹ đã phàn nàn công khai rằng các công ty Trung Quốc và Nga đã tiếp tục giúp Triều Tiên về dầu mỏ, vượt quá các giới hạn của Liên Hợp Quốc.

Sau đó, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lục Khảng (Lu Kang) đã tuyên bố trong một cuộc họp báo thường xuyên rằng ông không cho rằng căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh sẽ ảnh hưởng đến sự hợp tác về Triều Tiên.

Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in phát biểu hôm 8/10 rằng ông hy vọng ông Kim sẽ đến Nga để gặp gỡ Tổng thống Vladimir Putin, và ông Tập sẽ đến Triều Tiên trong tương lai không xa. Ông Moon nói thêm rằng một hội nghị thượng đỉnh giữa ông Kim và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe cũng “để ngỏ”.

“Một trật tự mới đang được tạo ra trên bán đảo Triều Tiên”, ông Moon phát biểu trong một cuộc họp nội các, theo một bản ghi chép do Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cung cấp.

Truyền thông nhà nước Triều Tiên đưa tin rằng một cuộc gặp giữa các quan chức từ Trung Quốc, Nga và Triều Tiên sẽ được tổ chức.

Ngoại trưởng Mike Pompeo (phải), gặp lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un vào cuối tuần trước ở Bình Nhưỡng, trước khi đến Seoul và Bắc Kinh. (Ảnh: KCNA)
Ngoại trưởng Mike Pompeo (phải), gặp lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un vào cuối tuần trước ở Bình Nhưỡng, trước khi đến Seoul và Bắc Kinh. (Ảnh: KCNA)

Thứ trưởng Ngoại giao Triều Tiên Choe Son Hui, người đã tham gia đàm phán hạt nhân gần đây với Mỹ, đã ở Bắc Kinh trong những ngày gần đây, và dự kiến đến Moscow để thu xếp cuộc gặp, theo truyền thông Triều Tiên.

Nga xác nhận rằng những kế hoạch đã được thực hiện thông qua các kênh ngoại giao, để ông Kim đến thăm Moscow.

“Cho đến nay tôi không thể cung cấp cho các bạn bất kỳ thông tin cụ thể gì về vấn đề này. Ngày, địa điểm và hình thức của chuyến thăm đó đang được lập kế hoạch”, phát ngôn viên Tổng thống Nga, ông Dmitri Peskov, tuyên bố.

Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, người đã thực hiện chuyến thăm đầu tiên của mình đến Trung Quốc với cương vị nhà lãnh đạo vào tháng 3/2018, có khả năng yêu cầu hỗ trợ từ Bắc Kinh và Moscow, khi ông Kim thúc giục Mỹ nhân nhượng trong các cuộc đàm phán phi hạt nhân hóa.

Phạm Duy