Hơn 40 năm trước, các nước phương Tây do Mỹ đứng đầu đã tẩy chay Thế vận hội Matxcơva, liệu tại điều đó có lặp lại với Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh?…..

Hôm 18/5, chủ tịch Hạ viện Mỹ Pelosi đã phát video trước phiên điều trần của quốc hội, kêu gọi lãnh đạo các nước không tham dự Thế vận hội mùa đông sẽ được tổ chức tại Bắc Kinh vào tháng 2 năm sau để phản đối vấn đề vi phạm nhân quyền của Trung Quốc.

Bà nói: “Tham gia vào cùng những người đang đề nghị, đề nghị của tôi là tiến hành tẩy chay ngoại giao”, bà Pelosi nói, trong tình huống này, “nguyên thủ các nước chủ yếu trên thế giới không tham gia vào Thế vận hội”. 

“Chúng ta đừng tô son dát vàng cho Chính phủ Trung Quốc (ĐCSTQ) bằng cách để nguyên thủ quốc gia đến Trung Quốc”. Bà Pelosi nói, “Xét thấy một cuộc diệt chủng đang được tiến hành, nguyên thủ quốc gia đến Trung Quốc – khi bạn ngồi trên chỗ của bạn – thực sự dẫn ra một vấn đề, bạn có quyền uy đạo đức gì để một lần nữa đàm luận về nhân quyền ở bất cứ nơi nào trên thế giới?”.

Ngay từ hai tháng trước, Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Romney đã viết một bài báo trên tờ New York Times kêu gọi tẩy chay ngoại giao và kinh tế đối với Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh. Ông kêu gọi Tổng thống Mỹ không cử các nhà ngoại giao và quan chức Toà Bạch Ốc đến Bắc Kinh trong thời gian diễn ra Thế vận hội Mùa đông ở Bắc Kinh, mà thay vào đó mời các nhà bất đồng chính kiến ​​Trung Quốc ở nước ngoài, các nhà lãnh đạo tôn giáo và đại diện của các dân tộc thiểu số tham dự buổi lễ ở Bắc Kinh.

Ông Romney cho rằng tài trợ thương mại và vé vào cửa là nguồn thu nhập quan trọng của Thế vận hội, cho nên kêu gọi các công ty Mỹ không tổ chức cho khách hàng xem Thế vận hội mùa đông ở Bắc Kinh. Ông nói rằng ngoài các thành viên gia đình của các vận động viên và huấn luyện viên tham gia, những người Mỹ khác nên ở lại trong nước để tránh chi phí xem các trận đấu, khách sạn và mang lại lợi ích khổng lồ cho ĐCSTQ.

Một số dân biểu Hoa Kỳ và các nhóm nhân quyền đã kêu gọi Hoa Kỳ tẩy chay Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh, tức là không cử vận ​​động viên tham gia Thế vận hội và để sự kiện thể thao kéo dài 4 năm này được tổ chức ở một nơi khác, nhưng điều này đã bị Ủy ban Olympic Hoa Kỳ và nhiều người Mỹ phản đối.

Tẩy chay hoàn toàn có thể không phù hợp với chính sách của chính quyền Biden

Tống Văn Địch, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Toàn cầu Trung Quốc ở Úc, nói với Đài tiếng nói Hoa Kỳ rằng việc tẩy chay toàn bộ Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh có thể không phù hợp với chính sách ngoại giao của chính quyền Biden.

Ông nói: “Hình thức tẩy chay Thế vận hội Mùa đông và việc ông Biden nhấn mạnh vào việc tăng cường sự tham gia của quốc tế phần nào được bù đắp. Hơn nữa, nếu Hoa Kỳ tham gia Thế vận hội Mùa đông, nước này sẽ có cơ hội thể hiện sức mạnh của mình trong thể thao, nghiên cứu khoa học liên quan và các khía cạnh khác. Tẩy chay toàn bộ Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh có thể không phải là động thái phù hợp nhất đối với định hướng chính sách của Hoa Kỳ. Xét cho cùng, ông Biden hiện đang xử lý quan hệ với Trung Quốc theo hướng ‘đấu tranh mà không đổ vỡ'”.

Ông Tống tin rằng việc Hoa Kỳ tẩy chay Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh thông qua ngoại giao sẽ có lợi hơn cho việc làm trung gian với ĐCSTQ. Ông nói: “Tẩy chay ngoại giao là chính, (cộng thêm) tẩy chay thương mại từng phần. Sức mạnh cuối cùng của tẩy chay thương mại sẽ phụ thuộc vào phản ứng và thái độ của Bắc Kinh. Đây sẽ trở thành con bài mặc cả để Hoa Kỳ đàm phán với Trung Quốc”.

Thương hiệu quần áo Thụy Điển H&M thông báo sẽ không mua bông từ Tân Cương, điều này đã gây ra làn sóng tẩy chay ở Trung Quốc vào tháng 3 năm nay. Truyền thông nhà nước Trung Quốc đã lên án H&M và cho rằng động thái này không khác gì từ bỏ thị trường Trung Quốc. Vụ việc cũng khiến cư dân mạng Trung Quốc tẩy chay các thương hiệu quốc tế khác đã lên tiếng về vấn đề Tân Cương.

Các công ty đa quốc gia đang trong tình thế tiến thoái lưỡng nan

Một số nhà phân tích cho rằng các công ty đang trong tình thế tiến thoái lưỡng nan không biết có nên tẩy chay Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh hay không. Một mặt, họ phải thể hiện hình ảnh nhân quyền đối với người tiêu dùng bên ngoài Trung Quốc; mặt khác, họ phải tránh làm mất lòng Bắc Kinh để tránh bị thị trường Trung Quốc từ chối.

Thị Kiến Vũ, tổng thư ký của Hiệp hội Trung Á Đài Loan được Đài Tiếng nói Hoa Kỳ phỏng vấn, tin rằng đối với các thương hiệu quốc tế, tẩy chay Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh là một quyết định khó khăn.

Ông Thị nói: “Tẩy chay kinh tế không nhất thiết phải là tiếng nói cuối cùng của chính phủ. Chính phủ phải thảo luận với các nhà sản xuất dưới bàn đàm phán. Các nhà sản xuất này có mối liên hệ chặt chẽ về lợi ích chính trị và kinh doanh với chính phủ Mỹ và chính phủ của họ. Hoa Kỳ đã áp đặt nhiều lệnh trừng phạt liên quan đến thương mại đối với Trung Quốc vì vấn đề Tân Cương, bao gồm cả vấn đề bông Tân Cương đã được thảo luận cách đây ít lâu. Nếu một nhà sản xuất bị lỗ, bạn vẫn phải tẩy chay nó ngay bây giờ. Nó chắc chắn sẽ nói với chính phủ Hoa Kỳ: ‘Các bạn sẽ trả lại cho tôi cái gì?’ Xét cho cùng, các doanh nhân đang nói về lợi ích kinh doanh, không phải về nhân quyền”.

Trong những năm 1980, có hai cuộc tẩy chay quy mô lớn liên tiếp đối với Thế vận hội Mùa hè. Năm 1980, Mỹ và nhiều nước tẩy chay Thế vận hội Matxcơva để phản đối việc Liên Xô xâm lược Afghanistan. Liên Xô trước đây đã đầu tư rất nhiều nguồn lực, nhân lực và vật lực cho Thế vận hội này nhưng cuối cùng chỉ có 80 quốc gia tham dự. Bốn năm sau, Liên Xô cũ trả đũa, khiến gần 20 quốc gia trong đó có Nhóm Đông Âu rút khỏi Thế vận hội Los Angeles tại Hoa Kỳ.

Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh trở thành bản sao của Matxcơva?

Vào tháng 2 năm nay, 180 tổ chức nhân quyền trên thế giới đã thành lập một liên minh quốc tế để kêu gọi tất cả các nước chú ý đến tình hình nhân quyền ở Trung Quốc và tẩy chay Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh. Liên đoàn các quốc gia nói rằng Ủy ban Olympic Quốc tế đã ủy quyền cho Bắc Kinh đăng cai Thế vận hội Mùa đông năm 2015 và tin rằng nó sẽ trở thành chất xúc tác cho sự tiến bộ của Bắc Kinh. Nhưng tình hình thực tế dường như không phải như vậy. Một số nhà quan sát đã trích dẫn việc Trung Quốc vây bắt những người biểu tình dân chủ ở Hồng Kông, hàng nghìn tù nhân chính trị Tây Tạng ở Tây Tạng đối mặt với tra tấn và việc giam giữ ít nhất 1,8 triệu người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương trong các trại lao động để minh chứng rằng Trung Quốc không có ý định cải thiện nhân quyền trong nước.

Những tiếng nói phản đối mạnh mẽ từ mọi tầng lớp xã hội đã làm dấy lên lo ngại về việc Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh có phải là một bản sao của Thế vận hội Matxcơva hay không.

Ông Thị tin rằng Bắc Âu và các nước phương Tây khác là cường quốc thể thao mùa đông, và người ta ước tính rằng các vận động viên từ các nước này có thể không nhất thiết phải hưởng ứng lời kêu gọi tẩy chay Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh.

Ông nói: “Thực ra vẫn còn nghi vấn liệu Hoa Kỳ có thể vận động các vận động viên xuất sắc tẩy chay Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh hay không. Nếu các nước này không thiện chí, họ sẽ không thành công. Nếu Hoa Kỳ không thể tẩy chay thành công Thế vận hội Mùa đông, thì họ cũng có thể không làm điều đó. Bây giờ bài phát biểu của Hoa Kỳ (bà Pelosi) có lẽ đang đi theo hướng tẩy chay một phần”.

Los Angeles sẽ lại tổ chức Thế vận hội Mùa hè vào năm 2028. Tô Tử Vân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tài nguyên và Chiến lược Quốc phòng thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, tin rằng dù Mỹ có tẩy chay Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh dưới bất kỳ hình thức nào, ông tin rằng Thế vận hội Los Angeles bảy năm sau này sẽ không phải là một yếu tố để xem xét.

Ông Tô nói với Đài Tiếng nói Hoa Kỳ: “Bởi vì đó là trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh (những năm 1980), thế giới về cơ bản được chia thành hai nhóm chính. Và Liên Xô (khi đó) có tiếng nói quyết định. Đánh giá từ cấu trúc thế giới hiện tại, Trung Quốc có ảnh hưởng của mình, nhưng ảnh hưởng cứng nhắc có thể không tốt bằng khối Liên Xô. Ngay cả khi Hoa Kỳ tẩy chay hoàn toàn Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh và các quốc gia có thể được kêu gọi có thể ít hơn nhiều so với quy mô tẩy chay Thế vận hội Los Angeles năm 1984 (cũ) của Liên Xô”.

Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh sẽ khai mạc vào ngày 4 tháng 2 năm sau. Bắc Kinh sẽ trở thành thành phố đầu tiên đăng cai liên tiếp Thế vận hội Mùa hè và Mùa đông. Bắc Kinh chủ yếu tổ chức các sự kiện băng, trong khi các sự kiện tuyết được tổ chức ở huyện Diên Khánh và thành phố Trương Gia Khẩu, Hà Bắc.

Nếu sự tẩy chay ngoại giao của bà Pelosi là một sự thật, điều gì sẽ xảy ra ở Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh?

Tẩy chay ngoại giao có tốt hơn ăn miếng trả miếng?

Tống Văn Địch, một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Toàn cầu Trung Quốc ở Úc, ước tính rằng tại lễ khai mạc “Tổ chim”, có thể có một phái đoàn Mỹ khác với trước đây.

Ông Tống nói: “Tạo ra các con bài mặc cả thông qua các phương pháp cứng rắn, và sau đó tạo ra các động lực để khiến Bắc Kinh thay đổi chính sách của mình, thay vì khiến các nhà lãnh đạo ĐCSTQ 100% không thể từ chức. (Hoa Kỳ) có thể để cho các nhà lãnh đạo, những người ủng hộ nhân quyền hoặc các nhà báo từ xã hội dân sự ở Hoa Kỳ (tham dự lễ khai mạc). Đây là một hướng đi khả thi”.

Ông Thị Kiến Vũ, tổng thư ký của Hiệp hội Trung Á Đài Loan không loại trừ những cảnh gay cấn sẽ xuất hiện trên bục vinh quang tại Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh. Ông nói: “Tôi đã nghe một số quốc gia châu Âu nói chuyện riêng rằng họ có thể yêu cầu vận động viên. Nếu những vận động viên này cũng cảm thấy rằng các vấn đề và giá trị nhân quyền là một phần của sứ mệnh tham gia Thế vận hội, họ có thể thể hiện sự không hài lòng khi thi đấu trên sân hoặc khi họ nhận giải thưởng, cho dù thông qua lời nói hoặc một số nghi lễ tượng trưng trên quần áo. Nhưng điều này sẽ không ảnh hưởng đến Thế vận hội mùa đông, mà ở một mức độ nhất định sẽ thu hút sự chú ý của mọi người trên toàn thế giới”.

Tô Tử Vân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tài nguyên và Chiến lược Quốc phòng thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, tin rằng, so với các cuộc tẩy chay toàn diện, các cuộc tẩy chay ngoại giao tương đối ôn hoà có thể khiến người dân Trung Quốc phản ánh nhiều hơn.

Ông nói: “Có sự tham gia, nhưng nó sẽ không cho phép Trung Quốc hoàn thành buổi lễ. Thực tế, nó có ý nghĩa hơn một cuộc tẩy chay toàn diện đã phát triển thành một cuộc ăn miếng trả miếng. Có một ý nghĩa sâu xa hơn là ‘tuyên chiến nội bộ’ chống lại Trung Quốc. Chúng ta có thể hình dung một tình huống, tại Thế vận hội mùa đông ở Bắc Kinh, người dân Trung Quốc sẽ thấy rằng đây không phải là một thế vận hội hoàn chỉnh, tức là các quan chức do Hoa Kỳ lãnh đạo có thể cùng tiến hành một cuộc tẩy chay ngoại giao, điều này sẽ làm cho người dân Trung Quốc hiểu tại sao các nước phương Tây lại có thái độ như vậy đối với họ”.