Dưới đây là bài phân tích của giáo sư Chương Thiên Lượng được đăng trên trang Sound of Hope.

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) ngày 10/4 ra thông báo rằng Cục Quản lý Nhà nước về Giám sát Thị trường của ĐCSTQ đã phạt Alibaba 18,228 tỷ Nhân dân tệ. Đây là số tiền phạt lớn nhất kể từ khi ĐCSTQ thực hiện “Luật chống độc quyền” đến nay, đồng thời cũng là một hành động mới khác của nhà chức trách đối với Alibaba và người sáng lập Jack Ma.

Cựu Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã đăng bài báo dài kỳ tưởng nhớ mẹ mình trên các phương tiện truyền thông Macao từ cuối tháng Ba. Ông Ôn nói, “Tôi đồng cảm với những người nghèo khổ và những người yếu thế, đồng thời phản đối hành động áp bức và bắt nạt. Trong tâm trí tôi, Trung Quốc nên là một quốc gia tràn đầy chính nghĩa và công bằng”. Các bài viết của ông Ôn Gia Bảo đã bị cấm chia sẻ trên WeChat và các bài viết được đăng trên các phương tiện truyền thông cũng bị xóa; tiếng nói của ông Ôn Gia Bảo đã bị kiểm soát chặt chẽ. Có phân tích cho rằng Ôn Gia Bảo đã sử dụng bài này này để bày tỏ sự không hài lòng với chính quyền Tập.

Giáo sư Chương Thiên Lượng bình luận: “Ông Ôn Gia Bảo bị phong sát thực ra cũng có rất nhiều chỗ tương tự như Jack Ma bị phong sát. Nó phản ánh rằng hiện tại đã có sự chia rẽ nghiêm trọng trong giới lãnh đạo cấp cao của ĐCSTQ. Bài phát biểu của ông Ôn Gia Bảo có thể liên quan đến tình hình hiện tại ở Hồng Kông và cũng rất có thể liên quan đến việc ông Tập Cận Bình đang chuẩn bị tiếp tục nhiệm kỳ Tổng Bí thư vào năm tới. Ôn Gia Bảo có thể đã rất hối hận vì đã nhất quyết ủng hộ ông Tập Cận Bình vào năm 2012”.

Jack Ma và ông Ôn Gia Bảo đều đã “đắc tội” với Tập Cận Bình

Vào ngày 15/4, tờ Financial Times đã đăng một bài viết về việc Jack Ma trở thành kẻ thù của Tập Cận Bình như thế nào. Trên thực tế, lý do bị phong sát cũng gần giống như Ôn Gia Bảo, ông Ôn Gia Bảo bị phong sát cũng là vì đã đắc tội ông Tập Cận Bình, Jack Ma bị phong sát cũng vì nguyên nhân này.

Một bài viết trên tờ “Financial Times” nói rằng Jack Ma đã gia nhập giới lãnh đạo cao tầng vào năm 2015 và tháp tùng ông Tập Cận Bình trong chuyến thăm Hoa Kỳ. Nhưng ông quá để lộ tài năng, điều này đã cướp đi ánh đèn sân khấu của ông Tập Cận Bình và dẫn đến sự trả thù. Nhận định này khác với tờ  Wall Street Journal, nhận định của Wall Street Journal là các gian hàng của Alibaba quá lớn, từ thương mại điện tử đến tài chính, từ truyền thông đến giải trí, khiến ông Tập Cận Bình cảm thấy bị đe dọa.

Tất nhiên, nguyên nhân phát sinh của một sự việc không thể chỉ có một lý do, theo ông Chương Thiên Lượng, hai tờ báo rất có ảnh hưởng trong thế giới tiếng Anh là đang nói về hai khía cạnh của cùng một vấn đề, và đều rất hợp lý. Các nội dung trước đây của ông đã nói về tuyên bố của “Wall Street Journal”, đồng thời cũng đã đề cập rằng đằng sau Jack Ma có sự ủng hộ của một nhóm thế lực cánh tả phương Tây.

Nhiều người nhìn nhận  rằng Jack Ma đã xúc phạm Tập Cận Bình khi ông phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Lục Gia Chủy (Lujiazui) ở phố Đông, Thượng Hải vào tháng 10 năm ngoái. Nhưng mọi thứ không đơn giản như vậy. Tờ Financial Times cho rằng xích mích giữa Jack Ma và các quan chức cấp cao của ĐCSTQ đã có từ lâu. Đặc biệt, Jack Ma lại rất nổi tiếng trong cộng đồng quốc tế, thậm chí còn được hoan nghênh hơn cả ông Tập Cận Bình, vậy nên ông Tập Cận Bình đơn giản là không thể chấp nhận điều này.

Jack Ma được phương Tây chào đón nồng hậu hơn các quan chức ĐCSTQ

Các nhà lãnh đạo cấp cao của ĐCSTQ nhìn chung rất cứng nhắc và ăn nói rập khuôn giống như những cỗ máy. Nhưng trong chốn quan trường nếu phô trương tài năng quá, thì có khả năng sẽ bị tấn công bởi nhiều thế lực khác nhau. Vì nếu nói nhiều ắt thành vạ miệng, và rất dễ bị các đối thủ chính trị đả kích, trừ phi phải có hậu trường rất mạnh trong giới lãnh đạo. Giống như năm xưa ông Chu Dung Cơ được ông Đặng Tiểu Bình hết lòng ủng hộ, nếu không thì rất khó cất đầu dậy nổi, cả ông Ôn Gia Bảo và ông Hồ Cẩm Đào cũng vậy.

Vì vậy, để tự bảo vệ mình, những người trong bộ máy chính thức của ĐCSTQ thường giấu kín suy nghĩ, và cố gắng xem cấp trên của họ nói những gì. Nhất là khi các lãnh đạo cấp cao thuộc ủy ban trung ương có quan điểm khác nhau, thì phải nhìn theo xu thế rồi mới quyết định đứng về bên nào, thế nên những gì họ nói ra căn bản không phải là những gì họ muốn nói.

Vì vậy, khi người phương Tây nhìn thấy các nhà lãnh đạo ĐCSTQ có biểu hiện như vậy, cảm thấy họ giống như một con rối, vì vậy một khi người phương Tây nhìn thấy một người có thể hiện lộ ra bản tính con người, họ sẽ có ấn tượng rất tốt. 

Quay trở lại vấn đề của Jack Ma. Jack Ma và Tập Cận Bình xuất hiện trên cùng một sân khấu cùng một lúc, tất nhiên mọi người đều sẵn sàng lắng nghe Jack Ma hơn. Jack Ma rất vui tính và hài hước. Rốt cuộc thì ông ấy có thể kinh doanh lớn như vậy, tất nhiên sự hiểu biết, tầm nhìn và quan điểm của ông ấy đối với sự vật, gồm cả trực giác đều không đơn giản.

Jack Ma thông thạo tiếng Anh, thậm chí biết đánh Thái Cực Quyền, đóng phim, thậm chí còn biết làm ảo thuật, chính là trong trường hợp xã giao công khai, ấn tượng mà Jack Ma mang đến cho đối phương tất nhiên tốt hơn nhiều so với ông Tập Cận Bình, đương nhiên Jack Ma sẽ được chào đón hơn. Thế nên trong lòng ông  Tập Cận Bình nhất định sẽ cảm thấy không vui.

Mối quan hệ khác người giữa doanh nhân Trung Quốc và phương Tây

“Financial Times” đã kể một sự việc như sau: “Hội nghị Internet Thế giới” ở Trung Quốc hàng năm được tổ chức ở Ô Trấn, tỉnh Chiết Giang. Khi hội nghị này được tổ chức vài năm trước, những người đến đều là những người thuộc giai tầng rất cao trên trường quốc tế. Tất nhiên giới tinh hoa ở Trung Quốc cũng đều sẽ đi. Điều đáng chú ý là những ông trùm Internet ăn tối với nhau, được gọi là “Dạ tiệc Ô Trấn”, giống như Hoa Sơn Luận Kiếm, những người tham gia gồm Mã Hóa Đằng, Lưu Cường Đông, Lôi Quân, Đinh Lỗi, v.v..

Tính đến năm 2017, nhiều hội nghị đã được tổ chức, trong số những nhân vật hàng đầu này lại không có Jack Ma, hơn nữa ông đã vắng mặt 4 năm liên tiếp. Có phóng viên từng hỏi Jack Ma nguyên nhân tại vì sao, Jack Ma nói rằng không có ai mời ông ta, và ông ta cũng không biết sự kiện này. Nhưng sau đó Jack Ma nói rằng nếu ông thực sự muốn tổ chức một bữa tiệc như vậy, thì những người đến không phải là nhóm người này, mà những người thuộc hàng tổng thống, thủ tướng, … sẽ đến dự.

Theo ông Chương, tác giả bài viết không biết những ân oán cá nhân giữa Jack Ma và những ông trùm Internet đó, bởi Trung Quốc có một câu: “người cùng nghề chính là oan gia”. Jack Ma đã từng là người giàu nhất Trung Quốc. Nếu những ông trùm Internet này ganh ghét đố kỵ ông ta thì cũng không có gì đáng để ngạc nhiên cả. Các doanh nhân Trung Quốc có mối quan hệ giữa các cá nhân rất khác với các doanh nhân ở phương Tây.

Các doanh nhân phương Tây có mối quan hệ hợp tác, nhưng ở Trung Quốc, việc thiết lập một mối quan hệ như vậy thì rất nguy hiểm. Cũng giống như Jack Ma mở một trường đại học Hupan, ĐCSTQ cho rằng ông ta muốn trở thành “Đảng Đông Lâm” (một đảng phái phong trào tư tưởng và triết học tồn tại vào cuối thời nhà Minh, đầu thời nhà Thanh ở Trung Quốc); nếu ông ta đào tạo một số nhân vật thành công trong giới thương nghiệp, ĐCSTQ sẽ cho rằng ông ta đang âm mưu “soán đảng đoạt quyền”.

Các nhà doanh nghiệp tư nhân phương Tây quyết định hợp tác với ai và không hợp tác với ai là họ tự mình đưa ra quyết định dựa trên sự phát triển kinh doanh, nhưng ở Trung Quốc lại không như vậy. Toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc đều bị kiểm soát bởi ĐCSTQ, vì vậy hợp tác với ai và không thể hợp tác với ai là do cấp cao của ĐCSTQ quyết định.

“Financial Times”: Bữa tối ở Davos 2018 đã định ra kết cục của Jack Ma

Jack Ma là một người rất kiêu ngạo và là một đảng viên của ĐCSTQ. Về lý thuyết, ông ta hẳn là một người vô thần. Trên thực tế, một người vô thần rất khó bảo trì một tâm thái khiêm tốn. 

Một người hữu thần sẽ có một loại tâm thái khiêm nhường, nhưng một người vô thần dễ bành trướng cái tôi, thậm chí muốn làm bá chủ thế giới. Đặc biệt trong môi trường ở Trung Quốc, quyền lực và tiền bạc hầu như có thể mang đến tất cả mọi thứ. Vậy nên Jack Ma trong hoàn cảnh đó, ông ta được đối xử như một vị vua ở bất cứ nơi đâu mà ông ta đến.

Tờ Financial Times cho rằng ông đang tự thổi phồng bản thân, đó cũng là điều hiển nhiên, nên khi một phóng viên địa phương hỏi về buổi dạ tiệc ở Ô Trấn, Jack Ma nói rằng tôi chưa tính đến việc tham dự và cũng không ai mời tôi cả. Sau đó, ông ấy nói, nhưng tôi có thể nói với bạn rằng nếu tôi muốn mở một bữa tiệc, tôi sẽ mời những người tinh hoa đẳng cấp thế giới. Đây là những gì Jack Ma đã nói về Hội nghị Ô Trấn năm 2017.

Mấy tháng sau, tại Diễn đàn Kinh thế Thế giới, còn gọi là Diễn đàn Davos vào tháng 1/2018, Jack Ma đã có một bữa tối đẳng cấp thế giới: vào đêm ngày đầu tiên của Diễn đàn Davos, ông đã chiêu đãi hơn 30 người bạn cũ ở nhiều quốc gia khác nhau, trong đó bao gồm chủ tịch, thủ tướng, Tổng thống, quốc vương, hoàng hậu và những người đứng đầu của ba tổ chức quốc tế, cũng như nhiều nhà lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu của phương Tây như Bill Gates.

Vào thời điểm đó, có một người khác tham gia Diễn đàn Davos nữa, đó là ông Lưu Hạc – thân tín của ông Tập Cận Bình, ông Lưu không được Jack Ma mời. Vậy tâm lý của Lưu khi đó là gì? Jack Ma và các nguyên thủ quốc gia có vẻ rất sôi nổi và thân thiết, với vốn liếng tiếng Anh lưu loát, ăn nói hài hước nên các lãnh đạo cấp cao của giới kinh tế chính trị phương Tây đều có ấn tượng rất tốt về Jack Ma.

Vì vậy, giới lãnh đạo của ĐCSTQ càng ngày càng không yên tâm về ông ta, cảm thấy sức ảnh hưởng của ông ta quá lớn, không chỉ ở Trung Quốc, mà còn trên trường quốc tế. Những gì Jack Ma nói trong những dịp công khai và riêng tư có thể khiến ĐCSTQ cảm thấy muối mặt. Đôi khi Jack Ma được nhà chức trách mời đến nói chuyện sau khi kết thúc chuyến đi. Theo Financial Times, bữa tối ở Davos hôm đó là định ra cái kết của Jack Ma. Mới đây Alibaba đã bị phạt 18,2 tỷ, bữa tối ở Davos chính là 12,8 tỷ, thật sự quá đắt, tất nhiên tình hình thực tế có thể phức tạp hơn những gì chúng ta biết.

Lý do khiến ông Tập Cận Bình phải thanh trừng Jack Ma

Lối nghĩ của Jack Ma phù hợp hơn với suy nghĩ của giới tinh hoa cánh tả phương Tây đã tham gia Diễn đàn Kinh thế Thế giới. Điều đó có nghĩa là, trong thời đại toàn cầu hóa 4.0 này, trật tự quốc tế sẽ như thế nào, suy nghĩ của Jack Ma khác với ông Tập Cận Bình. Tóm lại, việc Jack Ma bị phạt có thể có 2 nguyên nhân:

Lý do đầu tiên là Jack Ma đã cướp mất ánh đèn sân khấu của ông Tập. Trên thực tế, bên ngoài có thể coi trọng lãnh đạo của ĐCSTQ qua các nghi thức tiếp đón long trọng như trải thảm đỏ, bắn súng chào, đội quân danh dự diễu binh chào mừng, v.v., nhưng kỳ thực cái người ta tôn trọng không phải bạn, mà là người ta tôn trọng địa vị của bạn. Nếu bây giờ ông Hồ Cẩm Đào đến phương Tây, ông ấy sẽ không còn được đối xử như vậy nữa, bởi vì ông ấy đã không còn là nguyên thủ quốc gia nữa, và sự chào đón lịch sự mà ông ta nhận được sẽ thấp hơn nhiều.

Jack Ma có được những thứ này, ít nhất cũng có một phần liên quan đến sức hút và thành công của bản thân ông ta, vậy nên những gì Jack Ma có được đều liên quan đến cá nhân ông ấy. Còn những gì Tập Cận Bình có được lại không liên quan gì đến cá nhân ông ta. Mà không chỉ riêng ông Tập Cận Bình, nếu đổi người khác ngồi vào vị trí của ông ta và đến các nước khác cũng sẽ được tiếp đón như vậy, bởi vì điều người ta coi trọng không phải là cá nhân bạn, mà là vị trí. Vậy nên trong tình huống này, ông Tập Cận Bình biết Jack Ma tỏa sáng hơn mình, nổi tiếng hơn mình. Việc ông Tập chỉnh trị Jack Ma, đó có thể là một loại biểu hiện của tâm đố kỵ

Một lý do khác nữa là sự đa ngành của Jack Ma, từ tài chính đến thương mại điện tử, từ truyền thông đến giải trí, v.v., ảnh hưởng của ông ấy thực sự quá lớn, đây cũng là điều mà ông Tập Cận Bình không thể chịu được.

Tại sao nói ông Ôn Gia Bảo lại hối hận vì lúc đầu ủng hộ Tập Cận Bình?

Theo ông Chương, việc này liên quan đến một vấn đề rất quan trọng: chính là ông Tập Cận Bình lên nắm quyền vào thời điểm đó như thế nào.

Năm 2012, một trận động đất lớn đã xảy ra trong chính quyền của ĐCSTQ xoay quanh việc ông Tập Cận Bình lên kế vị, đó là Bạc Hy Lai bị bắt, và sau đó ngay cả Chu Vĩnh Khang cũng bị bắt. Từ sau “cải cách và mở cửa” đến nay, đây là lần đầu tiên những người ở cấp Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị bị ngã ngựa, bao gồm ông Từ Tài Hậu và Quách Bá Hùng, cũng như những người ở cấp phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương. Khi đó, muốn bắt được hai ông Bạc Hy Lai và Chu Vĩnh Khang đều vấp sự chống đối rất lớn từ giới lãnh đạo cao tầng, vậy nên chuyện này có thể thành công thì có liên quan rất nhiều đến ông Ôn Gia Bảo.

Khi đó, ông Ôn Gia Bảo sẵn sàng dốc hết sức lực để lôi 2 ông Bạc Hy Lai và Chu Vĩnh Khang xuống. Tất nhiên, ông ấy làm điều này vì những cân nhắc về an toàn chính trị của riêng mình, nhưng ông ấy đã giúp ông Tập Cận Bình một cách khách quan, hơn nữa ông Tập Cận Bình cũng không tiết lộ tầm nhìn thực sự của mình đối với xã hội tương lai của Trung Quốc vào thời điểm đó. Vì vậy, sau khi ông Tập Cận Bình nhậm chức, thiết nghĩ ông Ôn Gia Bảo sẽ rất thất vọng, bởi ông Ôn Gia Bảo có một nỗi lo rất lớn chính là “Cách mạng Văn hóa” sẽ tái diễn.

Vào tháng 3/2012, trong cuộc họp báo cuối cùng, ông Ôn Gia Bảo với tư cách là Thủ tướng đã cảnh báo về vấn đề độc tố còn sót lại của thời “Cách mạng Văn hóa”, ông Ôn Gia Bảo cũng vì điều này mà nhất định phải hạ bệ ông Bạc Hy Lai. Mặc dù lúc đó ông Tập Cận Bình không có làm “sùng bái cá nhân”,  nhưng ông nói rằng “hai cái 30 năm không nên phủ định lẫn nhau”, tức là 30 năm trước của thời “Cách mạng Văn hóa” và 30 năm sau của thời “Cách mạng Văn hóa” đừng nên phủ nhận lẫn nhau, ông ta có ý ngụy tạo trong việc lật lại hồ sơ của “Cách mạng Văn hóa”.

Một vấn đề khác của “Cách mạng Văn hóa” là cán bộ lãnh đạo có nhiệm kỳ dài cả đời. Ông Mao Trạch Đông làm chủ tịch đảng phải làm cho đến lúc chết. Bây giờ ông Tập Cận Bình muốn tiếp tục làm Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước, kể cả làm ngoại giao theo kiểu lưu manh và vấn đề Hồng Kông…, ông Ôn Gia Bảo không khỏi đau lòng nhức có vì điều này. Ông Ôn Gia Bảo đã đăng tải một bài viết chỉ trích ông Tập Cận Bình dưới danh nghĩa tưởng nhớ người mẹ của mình, kết quả là bài viết của ông đã bị chặn.