Truyền thông Trung Quốc mô tả Mỹ là “kho tàng chất xám công nghệ”.

Trong bản báo cáo có tên gọi “Săn Phượng hoàng” công bố ngày 20/8, Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI) mô tả tường tận Trung Quốc sử dụng các trạm “tuyển dụng nhân tài” ở nước ngoài nhằm tiếp cận kỹ thuật công nghệ thông qua những cách thức bí mật và không minh bạch. Báo cáo này xác định Trung Quốc (ĐCSTQ) có ít nhất 600 trạm trên khắp thế giới để nhận biết và tuyển dụng các nhà khoa học và các kỹ sư có giá trị đối với tham vọng của Trung Quốc thống trị lĩnh vực công nghệ.

Truyền hình nhà nước Trung Quốc đưa tin hồi tháng 8, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh rằng đất nước ông sẽ mang về những “nhóm nghiên cứu đẳng cấp thế giới” để thúc đẩy đổi mới nhằm đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, theo Reuters.

Kể từ khi Trung Quốc khởi động Kế hoạch Ngàn người tài năm 2008, đã có hơn 10.000 nhà khoa học nước ngoài (bao gồm những người gốc Hoa) được mời đến làm việc tại nước này với những điều khoản cực kỳ hấp dẫn, theo cựu sĩ quan Cục Tình báo Trung ương Hoa Kỳ William Hannas.

Báo cáo của ASPI do nhà phân tích Alex Joske viết, cho biết, các trạm tuyển dụng nhân tài ở nước ngoài có chức năng quyền hạn rộng hơn Kế hoạch Ngàn người tài. Báo cáo kết luận rằng các chương tình tuyển dụng nhân tài của chính quyền Trung Quốc tạo điều kiện cho “những nỗ lực thiếu minh bạch, được kết hợp rộng rãi với các hành vi sai trái, trộm cắp tài sản trí tuệ hoặc gián điệp, đóng góp cho sự hiện đại hóa của Quân đội Giải phóng nhân dân, và tạo điều kiện cho những hành vi vi phạm nhân quyền”. Báo cáo lưu ý rằng các trạm tuyển dụng nhân tài là do “những tổ chức nước ngoài hoặc những cá nhân ký hợp đồng với ĐCSTQ để thực hiện công việc tuyển dụng nhân tài”, dưới sự giám sát của các nhóm Mặt trận thống nhất, đây là các tổ chức trực thuộc bộ cùng tên của ĐCSTQ – có nhiệm vụ phóng chiếu tầm ảnh hưởng của Trung Quốc ra nước ngoài và bảo vệ lợi ích chính trị của ĐCSTQ và thường thông qua các cách thức phi pháp.

Báo cáo lập luận rằng các trạm này “có thể nhận được các chỉ thị nhắm vào mục tiêu là các cá nhân có quyền tiếp cận các kỹ thuật công nghệ cụ thể”, và đây là hoạt động gián điệp kinh tế. Theo ASPI, ĐCSTQ coi việc tuyển dụng nhân tài như một hình thức chuyển giao công nghệ. Chính phủ Trung Quốc tuyên bố rằng các chương trình tuyển dụng nhân tài của họ đã chiêu mộ được tới 60.000 nhà khoa học và doanh nhân ở nước ngoài từ năm 2008 đến 2016. Mỹ là quốc gia chính mà các nỗ lực này nhắm tới, và được truyền thông nhà nước Trung Quốc mô tả là “kho tàng chất xám công nghệ lớn nhất”.

Báo cáo của ASPI được đưa ra tại một thời điểm ngày càng có nhiều con mắt đổ dồn theo dõi việc ĐCSTQ khoanh vùng nuôi dưỡng và chiêu mộ các nhà khoa học và kỹ sư công nghệ trên khắp thế giới bằng các cách thức gần như bất hợp pháp và thậm chí hoàn toàn bất hợp pháp. Vào tháng 1/2020, cộng đồng khoa học quốc tế bàng hoàng trước tin tức về vụ bắt giữ nhà hóa học nổi tiếng người Mỹ và trưởng khoa hóa sinh của Đại học Harvard, Charles Lieber. Ông bị buộc tội khai man các khoản thanh toán mà ông nhận được từ Kế hoạch Ngàn người tài.

Vào tháng 12/2018, cái chết được cho là tự sát của nhà vật lý lượng tử nổi tiếng, nhà đầu tư mạo hiểm và giáo sư Đại học Stanford Trương Thủ Thành (Zhang Shoucheng) gây rúng động cả cộng đồng vật lý cũng như Thung lũng Silicon. Tuy là công dân Hoa Kỳ nhập tịch, nhưng ông Trương có quan hệ kinh doanh sâu sắc với các thực thể liên kết ĐCSTQ. Hoàn cảnh chính xác dẫn đến cái chết của ông – xảy ra sau vài ngày Đại diện Thương mại Mỹ Richard Lighthizer công bố báo cáo về các hành vi thương mại bất chính của Trung Quốc – vẫn chưa được biết rõ.

Mặc dù Trung Quốc nỗ lực tìm ra những cái cách “sáng tạo” để trộm cắp tài sản trí tuệ – công nghệ, và hành vi này lọt vào tầm mắt của công chúng trong vài năm qua nhưng điều này vốn dĩ không phải là thách thức mới, và phần lớn những người quen thuộc thậm chí chỉ biết sơ qua về hệ sinh thái khoa học ở Mỹ sẽ chứng thực. Trung Quốc cũng tài trợ cho các chương trình nghiên cứu và hội nghị tốn kém lãng phí ngay cả trong các lĩnh vực không có ứng dụng thực tế ngay tức khắc, chẳng hạn như lý thuyết dây (string theory). Thông thường, chương trình nghiên cứu của Trung Quốc trong lĩnh vực này rập khuôn các trường Mỹ. Ví dụ, nhà toán học Harvard được nhận giải thưởng Fields Khâu Thành Đồng (Yau Shing-Tung) năm 1982, đã gần như một tay chèo chống trách nhiệm nâng cao hồ sơ toán học của Trung Quốc, và trong những năm gần đây, ông Khâu tán đồng chủ trương Bắc Kinh đi đầu trong việc phát triển chiếc máy gia tốc hạt hiện đại lớn nhất và cung cấp gia tốc mạnh nhất trên thế giới – một trò chơi mà Hoa Kỳ đã từ bỏ nhiều thập niên trước, theo The Diplomat.

Trước những lo ngại Trung Quốc xâm nhập giới học thuật, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo hôm 1/9 nói rằng ông hi vọng tất cả trung tâm văn hóa thuộc Viện Khổng Tử của Trung Quốc tại các trường đại học Mỹ sẽ bị đóng cửa trước cuối năm 2020. Ông cáo buộc các viện này đang tuyển “gián điệp và cộng tác viên” tại các trường đại học Mỹ, theo Reuters. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên trước đó tuyên bố việc Mỹ yêu cầu Viện Khổng Tử đăng ký hoạt động như “phái bộ nước ngoài” là “tổn hại đến lòng tin về sự hợp tác lẫn nhau giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ”, theo Straits Times.

Từ Khóa: