Chính phủ Thái Lan đang phải trì hoãn dự án đường sắt cao tốc đầy tham vọng với Trung Quốc vì vẫn chưa giải quyết được các vấn đề về tài chính và công nợ cho sáng kiến Vành đai con đường trị giá 9,9 tỷ USD này.

Các nguồn tin trong ngành giao thông vận tải của Thái Lan đã xác nhận với Nikkei Asian Review rằng các cuộc đàm phán hậu trường giữa Băng Cốc và Bắc Kinh về dự án đầu tư này vẫn chưa ngã ngũ.

Một quan chức có liên hệ với Đường sắt quốc gia Thái Lan cho biết chính phủ Thái Lan vẫn chưa quyết định được cách thức đầu tư cho dự án. Ông nói: “Vẫn còn phải cân nhắc những vấn đề như nên chấp nhận đề nghị cho vay của Trung Quốc hay huy động vốn trong nước thông qua vay nợ bằng đồng tiền Thái Lan”.

“Chính phủ không còn sẵn tiền, vì đã chi vượt mức cho các đầu tư cơ sở hạ tầng khác,” ông nói thêm.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, bên phải, bắt tay Thủ tướng Thái Lan Prayut Chan-ocha trước cuộc gặp song phương của Diễn đàn Vành đai và Con đường lần thứ hai tại Bắc Kinh vào ngày 26 tháng Tư (ảnh: AP).

Điều khoản “không chịu bất kỳ trách nhiệm nào”

Nhưng đó không phải là trở ngại duy nhất của dự án. Quan chức Thái Lan tham gia đàm phán đã tìm thấy những chi tiết mới trong điều khoản của dự án, liên quan đến một vấn đề dễ gây tranh cãi, là ai sẽ chịu trách nhiệm giám sát xây dựng dự án Vành đai con đường khổng lồ này.

Các nhà kỹ trị Thái Lan kỳ vọng Trung Quốc sẽ chỉ định một công ty tư vấn của nước này vào giám sát việc xây dựng, nhưng họ đã rất bất ngờ khi phần nội dung thi công quy định rằng công ty Trung Quốc sẽ “không chịu bất kỳ trách nhiệm nào”, theo thông tin của ông Ruth Banomyong, trưởng khoa kinh doanh quốc tế, hậu cần và vận chuyển thuộc Đại học Thammasat của Băng Cốc. “Quy định này, không khác gì một quả bom nổ chậm và vẫn chưa được công bố công khai.”

Ông nói rằng, theo lẽ kinh doanh thông thường, một khởi đầu như thế này dễ gây nản lòng các nhà kỹ trị Thái Lan thuộc các bộ Tài chính và Giao thông vận tải. Kế hoạch nhằm xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Thái Lan từ Băng Cốc đến thành phố Nong Khai ở biên giới phía bắc của Thái Lan giáp Lào.

“Mọi người đều trông đợi một công ty tư vấn từ phía Trung Quốc, chứ không hề mong đợi một điều khoản ‘không liên đới trách nhiệm'”, ông nói. “Quan chức Thái Lan đã từng làm việc với các dự án cơ sở hạ tầng khác nhau, nhưng chưa từng gặp các điều khoản như thế này.”

Thủ tướng Thái Lan Prayuth Chan-ocha đứng cạnh mô hình đường sắt cao tốc tại lễ khởi công hợp tác giữa Thái Lan và Trung Quốc trong dự án phát triển đường sắt cao tốc Băng Cốc-Nong Khai ở Nakhon Ratchasima, Thái Lan năm 2017 (ảnh: Reuters).

Đâm lao phải theo lao

Những khó khăn kể trên mâu thuẫn với thông điệp phát đi vào ngày 3/9 bởi một quan chức cấp cao thuộc chính phủ của Thủ tướng Prayuth Chan-ocha rằng kế hoạch vẫn theo đúng lộ trình cho giai đoạn đầu tiên. Tàu cao tốc dài 873 km sẽ được đưa vào hoạt động sau 4 năm nữa. Traisuree Taisaranakul, trợ lý phát ngôn viên chính phủ, trả lời phóng viên rằng đoạn cao tốc dài 252 km từ Băng Cốc đến phía Đông Bắc tỉnh Nakhon Ratchasima sẽ bắt đầu vào năm 2023.

Một video quảng cáo phát hành ngày 3 tháng 9, làm như vấn đề vốn đầu tư đã được giải quyết. Đoạn video nói rằng Thái Lan sẽ chịu toàn bộ chi phí cho giai đoạn đầu tiên, lên tới 179 tỷ baht (tức 5,8 tỷ USD).

Điều này làm tăng sự chú ý trong giới tài chính và ngoại giao Băng Cốc, vì không có dấu hiệu nào về một nguồn vốn như thế từng được đề cập đến. Vào tháng 1, trước vòng đàm phán chính thức lần thứ 27 của ủy ban đường sắt Thái-Trung tại Bắc Kinh, người Thái vẫn đang xem xét đề nghị cho vay từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc với mức lãi suất 2,3% để cung cấp tài chính cho dự án. Một số quan chức Thái Lan cho biết mức lãi cho vay quá cao.

Bản đồ về tuyến đường sắt cao tốc kết nối Trung Quốc, Lào, và Thái Lan (ảnh: Nikkei Asian Review).

Không phải món quà Giáng sinh

Dự án đường sắt của Trung Quốc tại Thái Lan là một phần của kế hoạch đầu tư mang tính khu vực lớn hơn nhằm kết nối vùng phía Nam của Vân Nam với Singapore, đầu xa nhất của lục địa Đông Nam Á, thông qua các chuyến tàu cao tốc. Các nhà xây dựng Trung Quốc cũng đã đạt được thỏa thuận với Lào, một phần của tuyến đường cao tốc sẽ chạy qua nước này, trước khi vào Thái Lan.

Nguồn vốn để Trung Quốc xây dựng dự án Vành đai con đường đầu tiên tại Thái Lan được huy động sau khi một dự án khác của Trung Quốc là Nhà máy nhiệt điện than ở miền nam Thái Lan, đã phải tạm ngưng hai năm trước do sự phản đối của địa phương. 

Trong khi các cuộc đàm phán cho dự án vẫn đang được tiến hành, thì các quan chức chính quyền Thái Lan đã có vẻ chùn bước vì kế hoạch đường sắt của Trung Quốc còn nhắm vào đất đai dọc hai bên đường, chúng được cho vào các thiết kế xây dựng với “chiêu bài nhượng quyền”. Một thân tín của ông Prayuth nhận xét: “Đây không phải là một món quà Giáng sinh. Chúng tôi đã được các nước láng giềng cảnh báo là phải cẩn trọng với các điều kiện do phía Trung Quốc đề xuất”.