Tóm tắt bài viết

  • Chuyến thăm chính thức Trung Quốc lần đầu tiên của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe ấn định ngày 23/10, trùng ngày kỷ niệm 150 năm tái thiết Triều đại Minh Trị Nhật Bản.
  • Triều đại Minh Trị chứng kiến Chiến tranh Trung - Nhật (1894-1895), cuộc chiến Trung Quốc thua và phải nhượng bán đảo Liêu Đông, Đài Loan, Bành Hồ cho người Nhật. Khởi đầu một loạt xung đột bao gồm sự kiện Mãn Châu 1931, và Chiến tranh Trung - Nhật lần thứ II (1937-1945).
  • Chuyến thăm đã hoãn lại bởi Bắc Kinh e ngại bài phát biểu của ông Abe trong sự kiện Lễ kỷ niệm có nội dung "nguy hiểm".

Chuyến thăm chính thức tới Bắc Kinh của Thủ tướng Nhật Bản Abe trùng với kỷ niệm 150 năm thời đại Minh Trị Nhật Bản, thời xảy ra chiến tranh Trung – Nhật.

“Bắc Kinh ‘toát mồ hôi’ vì ngày thăm chính thức Trung Quốc của ông Abe”, nhận định của ký giả Katsuji Nakazawa trên tờ Nikkei Nhật Bản trong một bài báo đăng tải ngày 18/10.

Gần 1 tháng trước, chính phủ các bên đã đồng ý ấn định chuyến thăm của ông Abe sẽ tới Bắc Kinh vào ngày 23/10 cho chuyến thăm 3 ngày. Trong thời gian lưu trú, ông Abe sẽ tham quan Thâm Quyến, trung tâm công nghệ của Trung Quốc và là trụ sở của Tập đoàn Huawei Technologies và Tencent Holdings. 

Ngược dòng lịch sử, vào ngày 23/10/1987, lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình đã tới thăm Nhật Bản, ký Hiệp ước hoà bình hữu nghị Trung – Nhật.

Năm nay, sau khi tới Bắc Kinh, ông Abe sẽ được chào đón với một bữa tiệc xa hoa kỷ niệm 40 năm Hiệp ước. Kế hoạch dường như hoàn hảo. Tuy nhiên, người Trung Quốc đã bỏ qua một ngày kỷ niệm khác rơi vào ngày 23/10.

Chân dung Hoàng đế Meiji, Hoàng hậu Meiji, ảnh chụp bởi Uchida Kyuichi năm 1873. (Ảnh: ocw.mit.edu)

Năm nay, đánh dấu một dấu mốc lịch sử, kỷ niệm 150 năm khôi phục triều đại Minh Trị Nhật Bản, triều đại đã đánh dấu chấm hết cho sự cai trị của Mạc phủ Tokygawa và mở đường cho một quốc gia nhỏ cửa ngõ Viễn Đông trở thành một vai trò quan trọng trên trường quốc tế.

Vào ngày 23/10/1868, Nhật Bản ra khỏi thời kỳ Edo và bước vào thời kỳ Minh Trị (Meiji), sau khi Hoàng đế Meiji lên ngôi. Năm nay, cháu trai của ông, Nhật hoàng Akihito thiết lập một sự kiện kỷ niệm ngày khôi phục Minh Trị vào đúng sáng ngày 23/10, và ông Abe sẽ phát biểu trong sự kiện.

Kế hoạch dự kiến bay tới Bắc Kinh của Thủ tướng Abe đã được đề nghị hoãn sau sự kiện Minh Trị.


Nhật hoàng Akihito và Hoàng hậu Michiko. (Ảnh: KAZUHIRO NOGI/AFP/Getty Images/ telegraph)

Tại sao ngày kỷ niệm này là một vấn đề đối với Trung Quốc ?

Thời đại Minh Trị đã chứng kiến Chiến tranh Trung Nhật (1894-1895), cuộc chiến mà Trung Quốc đã thua và kết thúc bằng nhượng bán đảo Liêu Đông (Liaodong), Đài Loan (Taiwan) và Bành Hồ (Penghu) cho Nhật Bản. Nó đánh dấu sự khởi đầu một loạt xung đột với Nhật bao gồm sự kiện Mãn Châu (hoặc Phụng Thiên) năm 1931, và Chiến tranh Trung – Nhật lần thứ II (1937-1945).

Sau chuyến thăm của ông Abe, một chính trị gia bảo thủ, người đánh giá lịch sử cuộc xung đột của các nước – cũng như quan hệ song phương hiện tại trong thời kỳ Heisei – lại diễn ra ngày 23/10, là một vấn đề quan tâm lớn đối với Trung Quốc, theo ký giả Katsuji Nakazawa.

[Thời kỳ Heisei (Bình Thành) – từ 8/1/1989, một ngày sau khi Thiên hoàng Chiêu Hòa băng hà, Akihito đăng cơ ngôi vị thiên hoàng thứ 125]

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe duyệt binh danh dự tại Bộ Quốc phòng Tokyo tháng 9/2017. (Ảnh: Reuters)

Katsuji Nakazawa viết: Đối với Bắc Kinh, tiếp đón ông Abe đến sau vài giờ ông phát biểu [tại sự kiện Minh Trị] có khả năng chạm vào những vấn đề quá nguy hiểm. Tuy nhiên, về cơ bản, ông Abe có thể đưa ra một lời chỉ trích gay gắt, có lẽ là về Biển Đông. Trung Quốc cảm thấy không yên về những động thái mới đây của Nhật Bản trên Biển Đông. Nhật Bản giữa tháng 9 đã tuyên bố họ tiến hành bài tập chống tàu ngầm trên biển bằng cách cử một tầu ngầm và tàu khu trục của Lực lượng Phòng vệ Hàng hải.

Nếu có thể, Bắc Kinh muốn biết trước ít nhất là phác thảo sơ bộ của các phần liên quan tới Trung Quốc trong bài phát biểu kỷ niệm Minh Trị của ông Abe. Tokyo, lẽ đương nhiên là không bao giờ có thể chấp nhận chuyện chia sẻ thông tin đó.

Tàu chiến Mỹ và Nhật Bản đi qua Biển Hoa Đông ngày 31/8/2018. (Ảnh: Reuters)

Nếu Trung Quốc đã theo dõi kịch bản truyền thống của sự kiện kỷ niệm Minh Trị, đánh cược rằng họ có thể trì hoãn khá lâu chuyến thăm cho tới khi công chúng quên đi bài phát biểu tái thiết Minh Trị. Nhưng giữa bối cảnh những mối quan hệ căng thẳng với Hoa Kỳ, và với cơ hội “triệu Tokyo vào chầu”, Bắc Kinh đã “quên đi” sự kiện mà họ đã ký kết, theo Katsuji.

Ngày 4/10, Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence đã có một bài phát biểu gai góc về Trung Quốc từ mọi góc độ. Những lời nói gay gắt của ông Pence đã làm rõ, Hoa Kỳ không trông mong gì mối quan hệ với Trung Quốc sẽ ấm lên bất cứ vào lúc nào. Kế hoạch của ông Tập hình dung Trung Quốc trở thành cường quốc thống trị toàn cầu, nhưng bài phát biểu của ông Pence biểu thị Hoa Kỳ sẽ ngăn cản điều này.

Giữa bối cảnh căng thẳng, Bắc Kinh đã thiết lập điều tốt đẹp nhất cho chuyến thăm của ông Abe bằng cách hoãn lại sau 2 ngày. Lãnh đạo Nhật Bản hiện đang có kế hoạch thăm Bắc Kinh ngày 25-27 tháng 10. Hành trình mới sẽ cho phép Trung Quốc huỷ chuyến thăm vào phút cuối, nếu bài diễn văn trong ngày kỷ niệm Minh Trị của ông Abe “đả động” tới Trung Quốc. Do đó, hành trình chuyến thăm chính thức Trung Quốc đầu tiên của một thủ tướng Nhật Bản sau 7 năm cuối cùng đã được khắc phục. Tuy nhiên, lịch trình mới đã loại bỏ chuyến thăm Thâm Quyến, theo Nikkei.

Triệu Hằng