Hãng tin AP ngày hôm qua (14/12) cho biết, chính quyền Tân Cương, Trung Quốc đang xóa dữ liệu, hủy tài liệu, thắt chặt kiểm soát thông tin và tổ chức các cuộc họp cấp cao sau khi tài liệu mật về các trại giam tập thể người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số Hồi giáo khác bị rò rỉ.

Theo các nguồn tin giấu tên cho biết, các quan chức hàng đầu đã cân nhắc làm thế nào để đối phó với các thông tin bị rò rỉ trong các cuộc họp tại trụ sở của đảng cộng sản ở Urumqi, thủ phủ của Tân Cương.

Các cuộc họp bắt đầu vài ngày sau khi tờ New York Times xuất bản bài báo vào tháng trước tiết lộ các bài phát biểu nội bộ về Tân Cương của các nhà lãnh đạo hàng đầu trong đó có ông Tập Cận Bình. Các cuộc họp tiếp tục sau khi Hiệp hội các nhà báo điều tra quốc tế liên kết với các tổ chức tin tức trên toàn thế giới, công bố các hướng dẫn bí mật của chính quyền Trung Quốc trong việc điều hành các trung tâm giam giữ và hướng dẫn về cách sử dụng công nghệ để kiểm soát mọi người.

Chính phủ Trung Quốc trong những năm gần đây đã giam giữ trên 1 triệu người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số khác. Các quan chức Tân Cương và Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã không trực tiếp phủ nhận tính xác thực của các tài liệu rò rỉ.

Theo thông tin từ 3 người Duy Ngô Nhĩ ở ngoài Tân Cương, chính phủ Tân Cương đã kiểm soát chặt chẽ hơn các thông tin vào tháng 10, trước khi các tài liệu rò rỉ được công bố.

Chúng bao gồm lệnh cho các quan chức cấp cộng đồng đốt các mẫu giấy có chứa thông tin cá nhân nhạy cảm về cư dân trong khu vực của họ, chẳng hạn như tình trạng giam giữ của họ. Lệnh cho các cơ quan nhà nước khác nhau vứt bỏ máy tính, thắt chặt quản lý thông tin mật, đồng thời đảm bảo tất cả thông tin liên quan đến các trại giam được lưu trữ trên cơ sở dữ liệu đặc biệt được ngắt kết nối internet, phòng trường hợp bị tin tặc truy cập.

“Họ trở nên nghiêm túc hơn nhiều về việc chuyển thông tin”, một người cho biết.

Việc các tài liệu mật bị rò rỉ đã khiến chính quyền trung ương ở Bắc Kinh gây thêm áp lực đối với các quan chức Tân Cương, một số người Duy Ngô Nhĩ cho biết.

Một số giáo viên đại học và nhân viên cấp huyện ở Urumqi đã được lệnh xóa sạch dữ liệu nhạy cảm trên máy tính, điện thoại, và xóa các nhóm trên mạng xã hội liên quan đến công việc, một người Duy Ngô Nhĩ có kiến ​​thức trực tiếp về tình huống này cho biết.

Bên cạnh đó, có các bằng chứng cho thấy chính phủ đang tìm cách tịch thu các giấy tờ liên quan đến giam giữ từ người dân. Ví như, một người Duy Ngô Nhĩ từng bị giam giữ ở Tân Cương nhiều năm trước cho biết vợ cũ của anh đã gọi cho anh cách đây hai tuần và cầu xin anh gửi giấy trả tự do của anh cho cô. Cô kể rằng 8 sĩ quan đã đến nhà cô để tìm kiếm các giấy tờ, và đe dọa cô sẽ bị tù chung thân nếu cô không tìm thấy giấy tờ.

“Đó là chuyện cũ và họ biết rằng tôi đã ở nước ngoài trong một thời gian dài”, anh nói. “Việc họ đột nhiên muốn giấy tờ này bây giờ có nghĩa là áp lực đối với họ rất cao”.

Ngoài ra, một số nhân viên chính phủ đã bị bắt khi chính quyền Trung Quốc điều tra nguồn gốc của việc rò rỉ tài liệu mật. Có trường hợp, toàn bộ gia đình một nhân viên công vụ đã bị bắt giữ. Abduweli Ayup, một nhà ngôn ngữ học người Duy Ngô Nhĩ lưu vong, cho biết người thân của vợ ông ở Tân Cương – bao gồm cả cha mẹ, anh chị em vợ và thông gia – đã bị giam giữ ngay sau khi tài liệu mật bị rò rỉ được công bố, mặc dù Ayup nói rằng họ không liên quan đến vụ rò rỉ. Một số người liên lạc với người thân bên ngoài Trung Quốc cũng bị điều tra và bắt giữ, Ayup nói.

Vào đầu tuần này, một phụ nữ Duy Ngô Nhĩ ở Hà Lan nói với nhật báo Hà Lan, de Volkskrant, rằng bà chính là người đã công bố các tài liệu mà sau đó được xuất bản bởi Hiệp hội nhà báo điều tra quốc tế. Người phụ nữ tên là Asiye Abdulaheb, nói rằng sau khi bà đưa tài liệu này lên mạng xã hội vào tháng 6, các đặc vụ Trung Quốc đã gửi lời đe dọa giết bà và cố gắng chiêu mộ chồng cũ của bà để theo dõi bà.

Các tài liệu bị rò rỉ đã tiết lộ kế hoạch có chủ ý của chính phủ Trung Quốc trong việc giam giữ các dân tộc thiểu số ngay cả trước khi họ phạm tội, nhằm cải tạo suy nghĩ của họ và ngôn ngữ họ nói. Tài liệu cũng tiết lộ các cơ sở mà Bắc Kinh gọi là “trường dạy nghề” thực ra là các trại cải tạo bí mật.

Các tài liệu cũng tiết lộ Bắc Kinh đang tiên phong một hình thức kiểm soát xã hội mới bằng cách sử dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Dựa trên dữ liệu được thu thập bởi công nghệ giám sát hàng loạt, các máy tính đã đưa ra tên của hàng chục ngàn người để thẩm vấn hoặc giam giữ chỉ trong một tuần.

Vụ rò rỉ xảy ra vào thời điểm nhạy cảm trong quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh, trong bối cảnh các cuộc đàm phán đang diễn ra để chấm dứt chiến tranh thương mại và mối lo ngại của Hoa Kỳ về tình hình ở Hồng Kông, nơi cảnh sát đã đụng độ với những người biểu tình ủng hộ dân chủ. Vào ngày 3/12, Hạ viện Hoa Kỳ đã thông qua Dự luật nhân quyền cho người Duy Ngô Nhĩ, trong đó cho phép chính quyền Mỹ xác định và xử phạt quan chức liên quan đến tội ác ở Tân Cương.