Giới chức Vũ Hán vào ngày 23/1 đã phong tỏa thành phố nhằm ngăn dịch virus corona lây lan. Tuy nhiên, thị trưởng Vũ Hán Chu Tiên Vượng cho biết đã có 5 triệu người rời đi trước khi lệnh được thực thi. Rốt cuộc, những người này đã đi đâu?

Hãng tin AP sử dụng dữ liệu bản đồ của Baidu phân tích, hai tuần trước khi Vũ Hán bị phong tỏa, gần 70% các chuyến đi ra khỏi thành phố là tới các địa điểm bên trong tỉnh Hồ Bắc.

14% chuyến đi khác đến các tỉnh lân cận là Hà Nam, Hồ Nam, An Huy và Giang Tây. Gần 2% di chuyển xuống tỉnh Quảng Đông, và số còn lại đi tới khắp Trung Quốc. Trùng Khánh, thành phố cạnh Thượng Hải và Bắc Kinh, là điểm đến hàng đầu cho các chuyến đi từ Vũ Hán trong khoảng thời gian từ 10/1 đến 24/1.

Những dữ liệu trên cũng khá trùng hợp khi so sánh với thống kê về sự lây lan thời gian đầu của virus corona. Phần lớn các ca nhiễm bệnh và tử vong thuộc tỉnh Hồ Bắc, tiếp theo là số lượng lớn ca nhiễm ở miền Trung Trung Quốc – các tỉnh xung quanh Hồ Bắc, sau đó là các ổ dịch ở Trùng Khánh, Thượng Hải và Bắc Kinh. 

Ông Jin Dong-Yan, nhà nghiên cứu phân tử virus tại Trường Khoa học Y sinh thuộc Đại học Hồng Kông cho biết: “Lệnh phong tỏa rõ ràng được đưa quá muộn”. Ông nói thêm: “Đây là một thách thức lớn. Nhiều người trong số họ có thể không trở lại Vũ Hán mà lưu lại ở một nơi khác. Để kiểm soát ổ dịch, chúng ta phải giải quyết vấn đề này. Một mặt, chúng ta cần xác định những người đã rời đi. Mặt khác, chúng ta cần giải quyết vấn đề kỳ thị và phân biệt đối xử”.

Ông Jin nói thêm rằng sự lây lan ban đầu tới các tỉnh miền Trung Trung Quốc với số lượng lớn lao động nhập cư và hệ thống chăm sóc y tế với năng lực kém hơn đã gây ra gánh nặng lớn cho các bệnh viện tại những tỉnh có nguồn lực bị hạn chế này.

Dữ liệu công khai của Baidu cho thấy các chuyến đi theo tỷ lệ, không phải số lượng tuyệt đối và không bao gồm các chuyến đi của những người không sử dụng điện thoại di động, hoặc không sử dụng ứng dụng dựa trên dịch vụ định vị của Baidu. Tuy nhiên, giới chức y tế và các học giả đã sử dụng dữ liệu của Baidu trong nhiều năm để theo dõi nguy cơ lây lan của bệnh.

Các nhà nghiên cứu từ nhóm WorldPop của Đại học Southampton, chuyên nghiên cứu về sự biến động quần thể, đã sử dụng dữ liệu về định vị và dữ liệu bay quốc tế từ năm 2013-2015 của Baidu để lập bản đồ rủi ro toàn cầu, dự đoán về khả năng lây lan virus corona từ thành phố Vũ Hán.

Lai Shengjie, một nhà nghiên cứu của WorldPop và từng làm việc tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Trung Quốc, cho biết điều quan trọng là phải nắm được xu hướng di chuyển ra khỏi Vũ Hán của người dân.

Theo dữ liệu của Baidu, những chuyến tàu cuối cùng rời Vũ Hán vào sáng ngày 23/1. Từ ngày 23/1 đến ngày 26/1, có 15 thành phố tiếp nhận nhiều khách du lịch nhất từ ​​Vũ Hán – tổng cộng 70% – tất cả đều áp đặt biện pháp hạn chế đi lại.

Các nhà nghiên cứu của WorldPop phát hiện ra rằng việc di chuyển khỏi Vũ Hán thường diễn ra vào vài tuần trước Tết Nguyên đán. Dựa trên các mô hình di chuyển trước đây, họ đã xác định 18 thành phố ở Trung Quốc có khả năng cao đón nhận nhiều người từ Vũ Hán nhất trong giai đoạn này. Sau đó, các nhà nghiên cứu đã sử dụng hành trình chuyến bay năm 2018 từ Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế để lập bản đồ kết nối toàn cầu của các thành phố đó. Họ lưu ý rằng những mô hình này được xây dựng dựa trên dữ liệu trước ngày 23/1, và khách du lịch có thể di chuyển tới nơi khác sau khi lệnh phong tỏa được áp đặt.

Theo phân tích của các nhà nghiên cứu, 10 điểm đến hàng đầu trên thế giới mà các du khách Trung Quốc có thể tới vào dịp Tết Nguyên đán là Thái Lan, Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Malaysia, Singapore, Việt Nam và Úc.

Còn ở châu Phi, Ai Cập, Nam Phi, Ethiopia, Mauritius, Morocco, Nigeria và Kenya là những nước đứng đầu danh sách.

Ông Lai và các đồng nghiệp cho biết họ đã phát hiện mối tương quan cao giữa những trường hợp mắc virus corona đầu tiên được báo cáo với các mô hình rủi ro mà họ xây dựng.

Trường hợp nhiễm virus corona đầu tiên bên ngoài Trung Quốc được báo cáo vào ngày 13/1 tại Thái Lan, hai ngày sau đó là Nhật Bản. Trong vòng 10 ngày kể từ khi Vũ Hán bị phong tỏa, virus corona đã lan sang hơn 20 quốc gia. Chín trong số 10 quốc gia có nhiều chuyến bay kết nối với các thành phố có nguy cơ cao ở đại lục, cũng là các nước có nhiều ca nhiễm virus nhất cho tới hiện tại.

Tuy nhiên, mô hình dự đoán này cũng không hoàn toàn chính xác. Ví dụ, theo dữ liệu của Baidu, tỉnh Chiết Giang không phải là điểm đến hàng đầu của Vũ Hán trong năm nay, nhưng hiện có số ca nhiễm bệnh cao nhất ngoài tỉnh Hồ Bắc.

(Bài viết của Erika Kinetz đăng trên AP vào ngày 9/2, Hải Lam dịch và biên tập).