Kết luận của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) về việc Trung Quốc không có cơ sở pháp lý đối với “đường lưỡi bò” được coi như một cú đòn mạnh giáng vào tuyên bố về quyền tài phán của Trung Quốc ở Biển Đông.

Tòa PCA chiều ngày 12/7 đã đưa ra phán quyết của mình về vụ kiện của Philipin đối với Trung Quốc tại Biển Đông, trong đó đưa ra một kết luận đáng chú ý là Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi quyền lịch sử đối với các nguồn tài nguyên nằm bên trong đường 9 đoạn, hay còn gọi là đường lưỡi bò, tại Biển Đông.

Đánh giá về kết luận này, Tiến sĩ Ian Storey thuộc Viện nghiên cứu ISEAS Yusof Ishak của Singapore, nói rằng: “Phán quyết này là một đòn giáng pháp lý mạnh đối với tuyên bố về quyền tài phán của Trung Quốc ở Biển Đông”.

Ông nhận định rằng Trung Quốc chắc chắn sẽ phản ứng lại bằng sự giận dữ và có thể đáp trả bằng các hành động hung hăng hơn ở trên biển.

Theo Bonnie C. Glaser, một nhà cố vấn về Châu Á của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược tại Washington, chính quyền Trung Quốc sẽ không để bị nhục nhã vì phán quyết này, cho rằng Trung Quốc đã mất mặt trong vụ kiện này, và họ sẽ khó có thể “ngồi im”.

“Tôi cho rằng Trung Quốc sẽ có phản ứng rất gay gắt vì họ đã mất gần như tất cả mọi điểm. Rõ ràng rằng họ không giành được gì,” nhà cố vấn này nhận định.

Trong phán quyết của mình, tòa trọng tài quốc tế PCA cho rằng việc Trung Quốc đòi hỏi “đường lưỡi bò” là trái với Công ước Liên Hợp quốc về Luật Biển năm 1982.

Phán quyết cũng nói rằng không có kết cấu nào ở quần đảo Trường Sa có khả năng tạo ra các vùng đặc quyền kinh tế cho Trung Quốc, và việc nước này bồi lấp và xây dựng các đảo nhân tạo và khai thác quá mức đang gây phương hại đến hệ sinh thái biển của quần đảo Trường Sa, vi phạm nghĩa vụ bảo tồn các loài động vật tại đây.

Trung Quốc bồi lấp các đảo nhân tạo
Trung Quốc bồi lấp các đảo nhân tạo

Mặc dù giới chức Trung Quốc biết ngư dân của họ săn bắt các loài có nguy cơ tuyệt chủng trên quy mô lớn tại Biển Đông, nhưng họ đã không thực hiện nghĩa vụ cho dừng những hoạt động đánh bắt đó.

Phán quyết cũng cho rằng Trung Quốc can thiệp vào quyền đánh bắt cá của ngư dân Philippin ở bãi cạn Scarborough, và các hành động này làm gia tăng khả năng xảy ra xung đột với Philippin.

Ngay sau khi phán quyết của PCA được công bố, Trung Quốc tuyên bố không chấp nhận và không công nhận phán quyết này, vì chủ quyền của các còn đảo và vùng biển đang thuộc khu vực tranh chấp, nên tòa án không có quyền quyết định.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc còn ra thông cáo cho rằng Trung Quốc có chủ quyền đối với các đảo trên Biển Đông, với lập luận rằng người dân nước này hoạt động tại đây từ hơn 2.000 năm trước.

Thậm chí, ngay trước thềm phán quyết, Trung Quốc đã cho 2 máy bay dân sự hạ cánh xuống sân bay trên đá Vành Khăn và đá Subi thuộc quần đảo Trường Sa.

Natalie Klein, một giáo sư ngành luật quốc tế tại trường Đại học Macquarie ở Australia, cho rằng tuy phán quyết này được coi là có ràng buộc về mặt pháp lý, nhưng không có cơ chế để thực thi nó.

“Về mặt thực thi, phần nhiều sẽ phụ thuộc vào việc Philipin đang chuẩn bị những gì để đòi chống lại Trung Quốc dựa trên phán quyết trên và việc Trung Quốc phản ứng với những đòi hỏi đó,” giáo sư Natalie Klein nói.

Markus Gehring, một giảng viên khoa luật tại trường Đại học Cambridge, cũng cho rằng phán quyết trên sẽ không giải quyết được vấn đề Biển Đông, nhưng nó sẽ ảnh hưởng mạnh đến các cuộc đàm phán trong tương lai của Philipin và các nước liên quan.

Sau khi tòa án đưa ra phán quyết, luật sư Paul Reichler của phía Philipin đã hoan nghênh, cho rằng đó là “một chiến thắng đầy đủ và toàn diện đối với Philipin … một chiến thắng cho luật pháp quốc tế và quan hệ quốc tế”.

Hạo Nhân tổng hợp

Xem thêm: