Tóm tắt bài viết

  • Trung Quốc sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt có thể quét toàn bộ 1.4 tỷ dân số chính xác tới 99.8 %
  • Dân Trung Quốc phải chịu trách nhiệm hình sự ngay cả với những tin nhắn riêng tư
  • Người dân bắt buộc phải tải các ứng dụng kiểm soát ảnh và video trên điện thoại cá nhân

Trung Quốc đang thiết lập một hệ thống giám sát rộng lớn có thể truy tìm bất cứ ai trong 1.4 tỉ dân – từ việc sử dụng hệ thống nhận dạng khuôn mặt để bêu xấu những người vi phạm giao thông, đến việc bắt ép tất cả người dân phải tải ứng dụng mà chính quyền có thể truy cập những tấm ảnh trên điện thoại thông minh của họ, theo Bussiness Insider.

Chính quyền Trung Quốc gia tăng công nghệ giám sát người dân khi nhà nước đưa ra một “hệ thống tín nhiệm xã hội” khổng lồ nhằm xếp hạng công dân dựa trên hành vi của họ, và có những phần thưởng nhỏ giọt hoặc trừng phạt tùy theo số điểm của người dân.

Đến nay cũng không có nhiều thông tin được biết về cách thức mà Trung Quốc kiểm soát người dân cho hệ thống tín nhiệm xã hội, nhưng vài công nghệ hiện tại đã triển khai tại Trung Quốc có thể được sử dụng trong hệ thống này. Các công ty công nghệ tại Trung Quốc được yêu cầu chia sẻ dữ liệu với chính phủ theo yêu cầu.

Dưới đây là 10 cách thức mà Trung Quốc đang theo dõi các công dân của mình:

1. Sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt có thể chọn được người cần tìm trong đám đông khổng lồ

Ít nhất 16 thành phố, khu đô thị, và các tỉnh thành trên toàn Trung Quốc đã bắt đầu sử dụng một hệ thống nhận diện khuôn mặt có thể quét toàn bộ 1.4 tỷ dân số, với độ chính xác 99.8%, theo truyền thông Trung Quốc.

Giám sát nhận diện khuôn mặt của Trung Quốc đã thực sự được chứng minh là có hiệu quả kỳ lạ: Cảnh sát tại Nanchang, đông nam Trung Quốc, đã quản lý xác định vị trí và bắt giữ một nghi can bị truy nã bị nghi ngờ trốn ra khỏi một buổi biểu diễn nhạc pop có 60.000 người, Tân Hoa Xã đưa tin.

Một phóng viên BBC đã thử nghiệm hệ thống nhận diện gương mặt tại Guiyang, phía tây nam Trung Quốc, nhận thấy rằng chỉ mất 7 phút để chính quyền bắt được anh.

Một nhà ga đông đúc tại Quảng Châu, miền nam Trung Quốc (Ảnh Reuters)

2. Bắt quản trị viên của các nhóm trò chuyện trên các ứng dụng tin nhắn

Trung Quốc bắt người dân chịu trách nhiệm hình sự với tất cả nội dung được đăng tải trên bất kỳ cuộc trò chuyện nhóm nào mà họ là người khởi xướng trên các ứng dụng tin nhắn. Quy định này áp dụng ngay cả với các ứng dụng riêng tư và ứng dụng được mã hóa, như WhatsApp.

Chính phủ cũng yêu cầu các công ty công nghệ theo dõi và lưu giữ hồ sơ các cuộc hội thoại trong 6 tháng, và báo cáo bất cứ hoạt động bất hợp pháp nào cho các cơ quan chức năng.

Ảnh: REUTERS/Danny Moloshok

3. Bắt buộc công dân tải các ứng dụng cho phép chính phủ giám sát ảnh và video bên trong điện thoại của họ

Chính phủ đã bắt buộc những người Duy Ngô Nhĩ (Uighurs), một dân tộc thiểu số tại miền Tây Trung Quốc tải xuống một ứng dụng quét các ảnh, video, tệp âm thanh, sách điện tử và các tài liệu khác, Quỹ Công nghệ mở (Open Technology Fund) được tài trợ bởi Hoa Kỳ cho biết.

Ứng dụng này có tên 浄网 (phát âm là jingwang trong tiếng Trung Quốc) và có nghĩa là “làm sạch web”, trích xuất thông tin bao gồm số điện thoại và kiểu điện thoại, và lướt qua các tập tin trong điên thoại, theo báo cáo của Open Technology Fund.

Nó cũng cảnh báo người sử dụng xóa các tập tin có vẻ nguy hiểm và gửi thông tin về các tập tin đó tới một máy chủ bên ngoài.

Màn hình điện thoại bên trái cho thấy ứng dụng Jingwang nhắc người dùng xóa “nội dung nguy hiểm” trên điện thoại của họ, trong khi đó màn hình bên phải cho thấy quyền truy cập của ứng dụng trên điện thoại của họ. (Ảnh: Open Technology Fund)

4. Xem cách người dân mua sắm trực tuyến

Alibaba trước đây đã nói rằng hệ thống tín dụng tùy chọn Zhima Credit (Sesame Credit), xếp hạng người dùng dựa trên hoạt động trực tuyến của họ.

Cán bộ công nghệ của Zhima Credi, Li Yingyun, đã nói với Rachel Botsman (tác giả người Anh đã viết cuốn “Who can you trust”” – Ai là người bạn có thể tin?) trong năm ngoái rằng những người chơi điện tử 10 giờ mỗi ngày sẽ được coi là một “người nhàn rỗi”, trong khi những người mua tã trực tuyến được xem là “có khả năng có nhiều trách nhiệm” vì họ có thể là bố mẹ.

Mặc dù Zhima Credit đã nói rằng họ không cố gắng định lượng hành vi trực tuyến của người dùng, công ty này thực sự có được cái nhìn cơ bản về khối lượng khổng lồ về dữ liệu mà họ khai thác từ người dùng.

Các công ty công nghệ Trung Quốc, bao gồm Alibaba, đã được yêu cầu chia sẻ với chính phủ theo yêu cầu, theo The Wall Street Journal.

Jack Ma của Alibaba sử dụng rất nhiều dữ liệu lớn để đánh giá khách hàng. (Ảnh: Wang He/Getty)

5. Có lực lượng cưỡng chế đeo kính đặc biệt nhằm xác định người dân tại các địa điểm đông đúc, như đường phố và nhà ga xe lửa

Kính nhận dạng khuôn mặt đã được công bố đầu năm, được liên kết tới một cơ sở dữ liệu có thể kết nối với những nghi phạm hình sự.

Wu Fei, giám đốc điều hành LLVision Technology – công ty đã phát triển loại kính này, trả lời tờ The Wall Street Journal rằng công nghệ của ông ta có thể xác định được gương mặt từ cơ sở dữ liệu 10.000 người trong 0.1 giây.

Kính đã thực sự giúp các nhà chức trách xác định những nghi phạm với các hành vi phạm tội khác nhau, từ vi phạm giao thông cho tới buôn người, ông Wu cho biết, theo The Wall Street Journal.

Một diễn viên đeo kính nhận dạng trong một video quảng cáo của LLVision Technology, công ty công nghệ Trung Quốc phát triển kính. (Ảnh: Thomas Peter/Reuters)

6. Cài đặt “Robot cảnh sát” tại các nhà ga xe lửa quét khuôn mặt người dân và nối với những gương mặt phù hợp của những kẻ đào tẩu – robot tại Zhengzhou, Trung Quốc.

Robot cảnh sát có thể báo cáo sạch sẽ, theo dõi chất lượng không khí, và xác định vị trí đám cháy trong vùng lân cận. (Ảnh: Zhang Tao/VCG via Getty)

7. Sử dụng công nghệ nhận dạng khuôn mặt để tìm bằng được người đi bộ vi phạm giao thông

Một vài thành phố của Trung Quốc đã thực sự cài đặt camera nhận diện khuôn mặt trên đường phố có thể ngay lập tức kết nối phù hợp gương mặt người đi bộ vi phạm giao thông tới cơ sở dữ liệu của cảnh sát, theo Tân Hoa Xã. Hình ảnh, tên họ, và số thẻ căn cước (ID) của họ được hiển thị ngay trên màn hình rộng bên đường. Tại các thành phố như Thâm Quyến, thông tin cũng được tải lên các tài khoản truyền thông xã hội và website. Tại Phúc Châu (Fuzhou), tây nam Trung Quốc, cảnh sát thậm chí thông báo những sai lầm tới người chủ lao động của người đi bộ có hành vi vi phạm giao thông.

Intellifusion, công ty trí tuệ thông minh AI của Trung Quốc chịu trách nhiệm về công nghệ nhận diện khuôn mặt tại khu vực Thâm Quyến, hiện nay đang làm việc trên một hệ thống gửi dữ liệu tin nhắn tới những người đi bộ vi phạm giao thông để cảnh báo họ và khoản tiền phạt, tờ South China Morning Post cho biết.

8. Chặn ngẫu nhiên người đi bộ để kiểm tra điện thoại của họ

Cảnh sát vũ trang và lực lượng bán quân sự tại Tân Cương – lãnh thổ phía tây Trung Quốc, nơi dân tộc thiểu số Duy Ngô Nhĩ sinh sống, cảnh sát chặn ngẫu nhiên người đi bộ nhằm kiểm tra điện thoại và máy tính xách tay của họ nhằm chặn các ứng dụng bị cấm và các tin nhắn được coi là nguy hiểm tới Đảng Cộng sản Trung Quốc, theo BuzzFeed News.

Phương pháp tìm kiếm này đã thực sự kiến nhiều người Duy Ngô Nhĩ bị chặn lại và cầm tù.

Một cảnh sát kiểm tra thẻ căn cưới của một người đàn ông tại Kashgar, Tân Cương, hồi tháng 3/2017. (Ảnh: Thomas Peter/Reuters)

9. Theo dõi các bài đăng trên các mạng truyền thông xã hội, có thể liên kết tới gia đình và vị trí người dùng

Một người phụ nữ tại Wuyi, miền đông Trung Quốc, nhận được 1 cuộc gọi từ cảnh sát vài giờ sau khi con trai của bà, Shawn Zhang, đăng tải lại một bài viết chống lại ông Tập Cận Bình từ tải khoản Weibo của anh ta từ tháng 3, mặc dù anh ta trú tại Vancouver, Canada. Cảnh sát nói với mẹ của Zhang rằng bài đăng tải không tốt và yêu cầu phải xóa ngay lập tức, ông Zhang trả lời phỏng vấn của Business Insider.

Làm thế nào cảnh sát có thể tìm bài viết của Zhang hoặc lần tìm được tài khoản của anh ta tới địa chỉ của mẹ anh ta đến giờ vẫn chưa được biết. Zhang nói: “Tài khoản mạng truyền thông xã hội của tôi thì có lẽ dưới sự giám sát chặt chẽ của họ. Họ sẽ đọc tất cả những gì tôi nói — Tôi có thể nằm trong danh sách theo dõi của họ”.

Một quán cafe internet tại Taiyuan, đông bắc Trung Quốc. (Ảnh: Reuters)

10. Xây dựng phần mềm tiên đoán để tổng hợp dữ liệu về người dân – mà họ không biết điều này – và dãn nhãn cho những ai được cho là mối đe dọa

Phần mềm thu thập dữ liệu từ những chiếc camera CCTV, kiểm tra ID, và công cụ chặn các mạng không dây “wifi sniffers”, và làm sạch và giải mã dữ liệu được truyền qua chúng, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết.

Hệ thống trung tâm, còn được biết là “Nền tảng các hoạt động chung tích hợp” (Integrated Joint Operations Platform – IJOP), sau đó phân tích hồ sơ người dân, dự đoán liệu họ có thể gây hại cho chế độ Cộng sản Trung Quốc hay không và cảnh báo chính quyền địa phương tới tiềm năng gây nguy hiểm.

Hiệu quả này cho phép các nhà chức trách Trung Quốc tự ý bắt giữ những người mà họ xem là các nhà bất đồng chính trị, theo chuyên gia nghiên cứu cao cấp người Trung Quốc Maya Wang thuộc Tổ chức Theo dõi Nhân quyền.

Quận Kashgar tại Tân Cương, nơi chủ yếu là người Duy Ngô Nhĩ, thường xuyên sử dụng IJOP.

 

Camera an ninh tại Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh.( Ảnh: Ed Jones/AFP/Getty Images)

Công nghệ nhận diện khuôn mặt và tổng hợp dữ liệu kỹ thuật số được sử dụng tự do tại Trung Quốc nhiều hơn bất cứ nơi nào khác trên thế giới. Sơ sánh với châu Âu, nơi đang đưa ra quy định về dữ liệu cá nhân mới, có thể giới hạn thu thập dữ liệu cá nhân, sinh trắc học, và dữ liệu truyền thông xã hội mà các công ty có thể thu thập.

Triệu Hằng