Văn hóa nghệ thuật Trung Hoa cực kì sâu rộng và uyên thâm. Khái niệm về sự hài hòa giữ con người và trời đất luôn được khai thác trong mọi chi tiết của cuộc sống.

Trần nhà trong cung điện Trung Hoa cổ đại là một nghệ thuật, bao hàm trong đó cái nhìn sâu sắc của con người về vũ trụ của người Trung Quốc. Trong các kiến trúc về trần nhà cung điện, kiến trúc độc đáo và được sử dụng nhiều nhất được gọi là “Tảo tỉnh” – sử dụng các bộ khung với hình khối và các hoa văn họa tiết khác nhau để trang trí.

Các hình vuông được trang trí trên trần nhà của các điện thờ, cung điện hoàng gia hay các lăng mộ được bắt gặp rất nhiều.

Sự giao lưu giữa con người với thần

Để so sánh với không trung thì các khung hình vuông vức là những khái niệm tồn tại đầu tiên. Từng miếng từng khung hình vuông tạo nên một trần nhà tráng lệ, cực tận tinh xảo, phú lệ đường hoàng (đạt đến mức tận cùng về tinh xảo, giống như thiên cung phú diễm). Ngoài ra nó còn nhấn mạnh về cách suy nghĩ của người Trung Hoa cổ đại, đó cũng là giai đoạn “kỹ nghệ tải đạo, đạo nghệ hợp nhất” (nghệ thuật mang đến đạo lý, đạo lý và nghệ thuật hòa quyện vào nhau).

Tảo tỉnh thể hiện cái nhìn sâu sắc về vũ trụ của người Trung Quốc

Tảo Tỉnh thường được thiết kế bên trong phòng, dưới hình dáng như một chiếc ô che phủ, được đệm lót bở những đấu củng – một loại kết cấu đặc biệt của kiến trúc Trung Hoa gồm những thanh ngang từ trụ cột chìa ra gọi là củng và những trụ kê hình vuông chèn giữa các củng gọi là đấu. Tượng trưng cho sự cao nhã của thiên vũ, trên từng miếng của Tảo Tỉnh thường được vẽ bằng các bức tranh hay phù điêu đầy màu sắc, được cho là nơi giao hội giữa thần với con người, mang đầy đủ những ý nghĩa thiêng liêng.

Tảo Tỉnh cũng được nhìn thấy trước đó trong trang trí trong đỉnh hang của những hang đá Phật Giáo như là hang đá Mạc Cao rất nổi tiếng.

Ngoài ra bên trong hang đá Đôn Hoàng có hơn 400 đỉnh hang được thiết kế tảo tỉnh. Bởi thiết kế này khi nằm phía trên hang sẽ rất ít bị hư hại bởi môi trường tự nhiên khắc nghiệt, cũng tránh được những tổn hại do con người tạo ra, vì thế mà hầu hết nó được bảo quản và giữ được nguyên vẹn.

Kiến trúc tảo tỉnh trong hang đá Đôn Hoàng

Với sự ra đời của Phật giáo trong triều đại Nam Bắc Ngụy Tần, Tảo Tỉnh được du nhập vào một số đặc điểm của phương Tây và các đường nét hoa văn trong Phật giáo. Biểu tượng trên mái vòm cho ta thấy được văn hóa tôn giáo của các thời đại khác nhau, nó mang một ý nghĩa biểu tượng “từ nhân gian hướng đến thiên cung”.

Ngoài ra các Tảo Tỉnh còn xuất hiện ở những vị trị quan trọng trên những bàn thờ Phật. Đa phần những bức tượng Phật chính trong các ngôi chùa Phật giáo lớn đều có thiết kế Tảo Tỉnh phía trên mang đến một chiều sâu, thể hiện được sự trang nghiêm và thiêng liêng của tượng Phật.

Nhìn lên trần nhà với kiến trúc Tảo Tỉnh phức tạp mà tinh xảo trên cung điện tráng lệ của Tử Cấm Thành, ta có cảm giác một bí ẩn gì đó giống như vũ trụ vận vật. Từ đó thể hiện dược nét độc đáo riêng và ý nghĩ về các vị thần của hoàng gia vào thời điểm đó.

Bảo vệ gia thái bình an

Tảo Tỉnh cũng chứa đựng tư duy về triết học của Trung Quốc, hàm ý và biểu tượng của nó cũng liên quan đến phong thủy nhất là trong việc phòng cháy.

Hầu hết các nơi ở của người Trung Quốc cổ đại đều được làm bằng gỗ, thủy khắc mộc, mà “tỉnh trung hữu thủy, thủy hỏa tương khắc” (tức trong giếng có nước, nước sẽ dập được lửa, chữ “tỉnh” này đồng nghĩa với kiến trúc Tảo Tỉnh). Vì thế mà những trần nhà được thiết kế khum lên và chạm khắc Tảo Tỉnh xung quanh để cầu nguyện không có sự cố gì trong ngôi nhà, ngăn chặn các ngôi nhà bằng gỗ bị phá hoại bởi lửa và bảo vệ cho sự an toàn của gia đình.

Trong kiến trúc Tảo Tỉnh người ta trang trí các loài thực vật thủy sinh như hoa sen, cầu cho ngôi nhà của mình một sự bình an.

Trong cung điện, điểm cao nhất trong lầu gác cũng được trang trí bằng cây sen, cây củ ấu, hoa sen và các cây thủy sinh. Việc sử dụng với hy vọng ngăn chặn được sự quấy phá của ngọn lửa, bảo vệ sự an toàn cho hoàng tộc.

Trang trí trần nhà

Những đỉnh của căn phòng cổ đại thường có những thanh xà ngang, mà người cổ đại cho rằng trong cung điện để những thanh xà trơ chọi như vậy là một sự mất mỹ quan.

Vì thế mà trong tòa nhà có kiến trúc tinh tế, ta không thể nhìn thấy xà ngang hay những viên gạch, nếu không phải là dùng những miếng gỗ phủ lên thì cũng là dùng giấy dán lên.

Dù sao tất cả những phương thức có thể làm để trang trí che đi những chỗ xấu trên trần nhà đã được cổ nhân khai thác. Và Tảo Tỉnh cũng chính là một trong những phương thức trang trí cao cấp đó.

Tảo Tỉnh với khung tròn

Một số những khung hình Tảo Tình sử dụng như hình tròn, hình vuông, hình bát giác hoặc là nhiều hình xếp chồng lên nhau. Ngoài ra các khung sẽ được vẽ hay được điêu khắc các loại hoa văn, các công đoạn làm nên Tảo Tỉnh cực kì phức tạp.

Tảo Tỉnh cũng có một vai trò hết sức quan trọng trong việc mở rộng không gian căn phòng, chủ yếu tác phẩm chính sẽ nằm ở chính giữa để làm cho căn phòng được cân đối. Từ trung tâm Tảo Tỉnh lan ra xung quanh là những hình vẽ liên tiếp nhau tạo được một cảm giác chiều sâu cho gian phòng.

Tảo Tỉnh đóng vai trò rất tốt trong việc mở rộng không gian

Quy trình chế tạo phức tạp

Quá trình chế Tảo Tình cũng rất phức tạp. Người thợ thủ công cổ đại không dùng một cây đinh nào. Những người thợ mộc khi chế tác vật dụng đều dùng đục, đục phần gỗ thừa để tạo thành một bên lồi (凸) và một bên lõm (凹). Lúc này, đầu khúc gỗ sẽ có âm dương, hai đầu gỗ dường như biết suy nghĩ, chúng ôm khít vào nhau giống như đang “thì thầm.” Đây chính là “mộng” và “lỗ mộng”. Sau đó những miếng gỗ từng lớp từng lớp được gắn lên trên trần nhà.

Vận dụng kết cấu tinh xảo và kỳ diệu này không chỉ khiến Tảo Tỉnh trong các cung điện trải qua hàng trăm năm vẫn bền chắc như ban đầu mà còn mang tính nghệ thuật cao.

Người xưa không có máy móc hiện đại như chúng ta bây giờ, toàn bộ đồ dùng vật dụng đều làm bằng tay nhưng thực sự tinh xảo. Có thể thấy rằng việc chế tạo ra những sản phẩm có tính chuẩn xác cao như vậy ắt hẳn phải đòi hỏi có tâm huyết và sự tập trung rất lớn!

Việc sơn màu vẽ hoa văn và điêu khắc từ trước đến nay đối với Trung Quốc cổ đại là một nghệ thuật không thể không nhắc tới. Sau khi tạo khung các Tảo Tỉnh, họ bắt đầu tô vẽ trang trí. Đầu tiên là việc chọn màu nên, sau đó phác thảo chi tiết, lựa chọn những hoa văn chủ đạo, vẽ hoa văn bên trong hình vuông chính giữa trước, cuối cùng là những nhũ kim loại và giấy tráng kim điểm lên mặt ngoài. Các màu thường thấy trong Tảo Tỉnh là màu thạch thanh, xanh lá, đỏ đất, chu sa, vàng kim, trắng, đen.v.v.

Thường thấy các màu sắc đỏ, đen, xanh lá.v.v. trên Tảo Tỉnh

Việc sử dụng màu sắc chủ yếu là màu tương phản, các màu sắc được xen kẽ với nhau để tạo thành một lớp màu phong phú.

Tảo Tỉnh trong Tử Cấm Thành là phức tạp nhất, trong đó có Điện Thái Hòa được cho là kiến trúc Tảo Tỉnh tinh xảo và mỹ diệu nhất Tử Cấm Thành.

Chính giữa trần Điện Thái Hòa được bao quanh bởi sáu viên dạ minh châu nhỏ và một viên lớn ở chính giữa, toàn bộ trần được phủ lớp men vàng.

Tảo Tỉnh của Điện Thái Hòa sâu 1,8 mét, bao gồm 3 phần trên, giữa và dưới. Lớp trên cùng là khung hình vuông, lớp ở giữa hình bát giác và phần dưới cùng là hình tròn. Ở trung tâm Tảo Tỉnh là một con rồng đng cúi xuống, miệng ngậm bảo châu. Hạt dạ minh châu lớn được bao quanh bởi 6 viên nhỏ. Toàn bộ được bao phủ bằng lớp men vàng làm tăng giá trị “thiên hạ tối trung” của Điện Thái Hòa.

Ở huyện Ninh Hải tỉnh Chiết Giang, có đến 100 sân khấu kịch lớn nhỏ, mỗi sân khấu kịch này đều được thiết kế trần với Tảo Tỉnh hình xoắn ốc.

Tảo Tỉnh hình xoắn ốc mang một sự khuyếch tán rộng, rất phù hợp với sân khấu kịch

Nhìn lên bức trần Tảo Tỉnh ta thấy được sự khéo léo và của người xưa được ngưng tụ ở đây. Lần tới khi bạn đến thăm quan các di tích cổ đại Trung Hoa, chỉ cần ngước đầu nhìn lên, bạn có thể nhìn thấy một thế giới từ Tảo Tỉnh, nhìn thấy trời và đất, xem được nhân sinh, và một cái nhìn thoáng qua những câu chuyện ở thời điểm đó.

Theo Soundofhope.org
Uyển Vân biên dịch