“Độc quyền và câu kết nâng giá của một số thuốc nhập khẩu; mua bán qua nhiều tầng nấc trung gian; mua chuộc bác sĩ kê đơn bằng hoa hồng, chiết khấu” – là những nguyên nhân khiến người dân phải “è cổ” gánh giá thuốc cao vô lý, theo Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, phụ trách lĩnh vực dược, bà Phạm Khánh Phong Lan cho hay vào ngày 19/11, thông tin trên báo Tuổi Trẻ.

Phần 1: Những ‘góc tối’ hoa hồng

70% dân số sống ở nông thôn, nhưng thuốc ngoại nhiều hơn thuốc nội

Theo thông tin từ báo Lao Động, tỷ lệ sử dụng thuốc nội tại các tuyến y tế còn rất ít. Tại tuyến huyện, chỉ 62% thuốc sử dụng là thuốc nội; tỉnh là 44%, trung ương hơn 10% và chủ yếu là các thuốc thông dụng. Theo đó, càng ở tuyến trên, tỷ lệ sử dụng thuốc nội càng giảm dần.

Tỷ lệ sử dụng thuốc nội ở tuyến trung ương là thấp nhất, nhưng đây lại là tuyến mà người dân tập trung về chữa trị nhiều nhất. Tại Sài Gòn, từ năm 2013 đến 2014, số lượt bệnh nhân đến bệnh viện quận, huyện khám, chữa bệnh tăng từ 6% lên 36%. Trung bình mỗi năm ngành y tế thành phố này điều trị cho khoảng 40 triệu lượt bệnh nhân, trong đó từ 40-60% đến từ các địa phương khác.

Vào năm 2010, tiền chi dùng cho thuốc nội chỉ chiếm 38,7% trong tổng 15.000 tỉ đồng tiền mua thuốc sản xuất tại Việt Nam và thuốc ngoại nhập của bệnh viện các tuyến. 61,3% chi phí thuốc ‘chảy’ vào các hãng thuốc ngoại từ các công ty nhập khẩu, phân phối.

Trong khi đó, tính đến năm 2009, số người sống ở khu vực thành thị chỉ chiếm 29,6% (hơn 25,3 triệu người). 70,4% tổng dân số sống ở khu vực nông thôn (hơn 60,4 triệu người), theo số liệu từ Tổng cục Thống kê.

Bio-Rad và 2,2 triệu USD hối lộ

Trong một vụ việc hối lộ y tế gây chấn động vào cuối năm 2014, Tập đoàn Bio-Rad Laboratories (Mỹ) thừa nhận đã hối lộ 2,2 triệu USD cho các các đại lý và nhà phân phối tại Việt Nam để bán được các thiết bị y tế.

Hình thức tuồn tiền hối lộ là thuê một trung gian để đưa những khoản tiền hối lộ, giúp Bio-Rad né tránh trách nhiệm. Bio-Rad Singapore sẽ bán sản phẩm cho một nhà phân phối của Việt Nam với mức chiết khấu lớn. Bên phân phối bán lại cho các khách hàng với giá chuẩn và dùng một phần trong mức chênh lệch làm tiền hối lộ.

Theo điều tra của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC), giám đốc văn phòng đại diện bán hàng của Bio-Rad ở Việt Nam được phép phê duyệt những hợp đồng có giá trị lên đến 100.000 USD và chi hoa hồng đến 20.000 USD. Các đại diện bán hàng sẽ đưa hối lộ dưới hình thức tiền mặt cho viên chức ở các bệnh viện và phòng thí nghiệm nhà nước để họ đồng ý mua sản phẩm của Bio-Rad.

Tổng cộng các khoản thanh toán không hợp lý mà văn phòng Việt Nam thực hiện từ năm 2005 đến cuối năm 2009 là 2,2 triệu USD, cho các đại lý và nhà phân phối (khoảng 40 tỷ đồng theo tỷ giá tại thời điểm đó).

Theo đó, một thiết bị được nhập về đại lý và nhà phân phối Việt Nam đã bị đội giá qua ít nhất 4 tầng: Bio-Rad, văn phòng đại diện bán hàng của Bio-Rad ở Việt Nam, các đại lý, nhà phân phối Việt Nam và viên chức ở các bệnh viện và phòng thí nghiệm nhà nước.

Trong báo cáo nhanh gửi Bộ trưởng Y tế ngày 11/7/2014, Thanh tra Bộ Y tế của Việt Nam cho biết có tổng cộng 22 bệnh viện, 15 Sở Y tế mua sản phẩm của Bio-Rad. 8 bệnh viện báo cáo đã mua trang thiết bị y tế của Công ty Bio-Rad chủ yếu là những bệnh viện lớn, tuyến trên.

Ngoài ra, còn có 4 trường đại học Y Dược, 3 Ban quản lý dự án cũng mua sản phẩm của công ty này. Các sản phẩm nhập khẩu bao gồm thuốc, dược phẩm; vắc-xin, sinh phẩm; thiết bị y tế; vật tư, phụ kiện; hóa chất.

Sự việc này được nhận ra từ năm 2006. Giám đốc khu vực Đông Nam Á (RSM) của Bio-Rad cho biết điều này là vi phạm đạo đức kinh doanh của hãng và vi phạm pháp luật. Nhưng đại diện văn phòng Việt Nam cho hay, hối lộ là một điều bình thường ở Việt Nam và Bio-Rad sẽ mất 80% doanh thu nếu không làm như vậy.

Mỗi năm có thêm 150.000 người mắc ung thư ở Việt Nam. Trong đó, khoảng 50% không có khả năng điều trị bệnh do hoàn cảnh khó khăn - Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Xuyên cho biết hồi tháng 9/2014. (Tin, ảnh: moithegioi.vn)
Mỗi năm có thêm 150.000 người mắc ung thư ở Việt Nam. Trong đó, khoảng 50% không có khả năng điều trị bệnh do hoàn cảnh khó khăn – Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Xuyên cho biết hồi tháng 9/2014. (Tin, ảnh: moithegioi.vn)

Mặc dù giá y tế bị đội lên 40 tỷ đồng mà ngân sách và người bệnh phải chịu (thông qua viện phí) là không hề nhỏ, thế nhưng ông Nguyễn Văn Tiên – Phó chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc cho biết trên VOV: “Trong 5 năm, hối lộ có 2,2 triệu USD, có lẽ còn quá nhỏ”.

“Ví dụ, họ có thể tài trợ dưới hình thức mời đi nước ngoài tham dự hội thảo. Tài trợ cho mấy trăm người đi dự hội thảo, mỗi ông vài ngàn USD, cộng lại đã thành một khoản lớn (…)

Trả hoa hồng có nhiều cách lắm chứ không đơn giản chạy từ tài khoản của công ty sang tài khoản cá nhân. Ví dụ như tài trợ đi nước ngoài, hội thảo, trả tiền trực tiếp… Thực tế ở nhiều nơi vẫn có tình trạng trả hoa hồng theo đơn thuốc. Người bán thuốc rất tinh, xem ai kê đơn như thế nào để trả hoa hồng”, ông Tiên cho biết thêm.

Bác sĩ kê toa thuốc ‘ăn’ hoa hồng

Năm 2012, báo Tuổi Trẻ chỉ ra vấn nạn bác sĩ kê toa ‘ăn’ hoa hồng, trực tiếp ngã giá đòi % đối với các tiếp trình dược viên tại Bệnh viện Q.9, TP.HCM.

Bác sĩ Nguyễn Trọng Việt  (trưởng khoa) và một số bác sĩ khác của khoa khám bệnh, Bệnh viện Q.9 bị phát hiện thường kê những toa thuốc bất hợp lý và chỉ định thuốc không liên quan gì đến bệnh của bệnh nhân. Thuốc được kê lặp đi lặp lại, thậm chí không có trong danh mục điều trị bệnh ấy nhưng vẫn được đưa vào (ví dụ, bệnh sỏi thận, nhiễm trùng tiểu, viêm dạ dày nhưng kê toa cả… thuốc trị bệnh xương khớp – đối với bệnh nhân N.V.U. (59 tuổi).

Theo thông tin từ Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Trọng Việt công khai tiếp trình dược viên trong giờ khám bệnh và thỏa thuận hoa hồng với hãng dược. Bên khoa khám bệnh, bác sĩ này muốn nhận 20%. Còn bên khoa dược, chỉ cần chi 5-6% là được – bác sĩ Việt bỏ ngỏ.

Trước đó, đầu năm 2010, hai bác sĩ khoa Gan Mật, Bệnh viện ĐH Y dược TP HCM, đã bị tạm ngưng hành nghề để giải trình về việc “ăn” chiết khấu đến 30% từ Công ty Schering-Plough, theo thông tin từ Vnexpress. Kê toa bán mỗi lọ thuốc khoảng 3 triệu đồng, bác sĩ sẽ được hưởng gần 1 triệu đồng từ công ty dược.

Cũng cùng thời điểm, một PGS – TS là giảng viên bộ môn hóa kiểm nghiệm của trường ĐH Y dược TP HCM cũng bị buộc tạm ngưng lên lớp. Theo phản ánh, người này chính là giám đốc tiếp thị hai loại thuốc Pegintron 50mcg và Pegintron 80mcg của Công ty Schering-Plough nói trên; và cũng là người được công ty trích hoa hồng.

Trước đó, trong khoảng thời gian từ các tháng 6-7-8 và 9/2009, một số bác sĩ đang công tác tại các bệnh viện và trường y tại TP HCM bị phát hiện đã nhận tiền hoa hồng từ Công ty Schering-Plough để kê toa thuốc đặc trị viêm gan Peg-intron 50 mcg và Peg-intron 80 mcg. Với mức chiết khấu cao đến gần 30%, người nhận nhiều nhất mỗi tháng khoảng 500 triệu đồng.

Đây là những ví dụ điển hình cho tình trạng bắt tay giữa bác sĩ và công ty phân phối thuốc, sau khi thuốc đã được nhập ngoại vào Việt Nam. Bên cạnh những bác sĩ y đức, thì những “chân rết” vẫn hình thành và tồn tại trong ngành y như trên. Qua mỗi tầng nấc trung gian, giá thuốc lại đội lên vì còn phải trích chi cho hoa hồng.

(còn tiếp)

Phan A tổng hợp

Xem thêm: