Người Tsaatan là những người chăn tuần lộc và sống ở vùng núi rộng lớn miền bắc Khovsgol Aimag của Mông Cổ. Tsaatan là một trong những nhóm du mục chăn tuần lộc cuối cùng trên thế giới. Họ đã giữ cho nền văn hóa của mình sống sót qua hàng ngàn năm ở vùng cận Bắc Cực Ulaan Taiga xa xôi, và di chuyển liên tục từ 5 đến 10 lần trong một năm.

Những con tuần lộc và người Tsaatan luôn sống phụ thuộc vào nhau. Một số người Tsaatan nói rằng nếu tuần lộc biến mất, thì nền văn hóa của họ cũng sẽ không còn nữa. Tuần lộc cung cấp cho họ sữa, pho mát, thịt, và phương tiện di chuyển. Họ cũng may quần áo của mình với bộ lông và da của tuần lộc, phân của tuần lộc làm nhiên liệu để đốt và gạc của chúng được sử dụng để làm công cụ,…

Như một quần thể chăn tuần lộc thu nhỏ, chỉ có khoảng 40 gia đình tiếp tục truyền thống này hiện nay. Sự tồn tại của họ đang bị đe dọa bởi sự suy giảm của số tuần lộc thuần chủng. Nhiều người đã rời bỏ cuộc sống du mục của họ để đến với các khu vực đô thị.

Ý thức cộng đồng của họ được xây dựng dựa trên sự gắn bó cùng các con tuần lộc, tất cả phụ thuộc vào nhau. Người Tsaatans nói rằng nếu các con tuần lộc biến mất, thì nền văn hóa của họ cũng sẽ mất.

dan du muc Mong Co 2

Tấm da tuần lộc được sử dụng để làm áo khoác vào mùa đông. Túi xách, thảm du lịch, và giày cũng được làm từ da tuần lộc. Vật liệu dùng cho giày thường được lấy từ da trên cẳng chân của tuần lộc. Gạc tuần lộc là những nguyên liệu quý trong y học cổ truyền Trung Quốc và họ đã cung cấp nguồn nguyên liệu này cho Trung Quốc từ những năm 1975.

Tuvshinbayar & Ulziisaihan

dan du muc Mong Co 3
Một nhóm dân cư bao gồm một số gia đình được gọi là “olal-lal” (có nghĩa là “họ” trong ngôn ngữ Tsaatan). Họ thường chỉ gọi một nhóm cụ thể bằng tên của một thành viên đại diện trong tộc.

Cộng đồng Tsaatan thường là một nhóm các lều, trại được dựng lên bởi 2 đến 7 hộ gia đình, họ chăn thả tối ưu những con tuần lộc và chúng được đối xử tôn trọng như các thành viên trong gia đình.

dan du muc Mong Co 4

Những con tuần lộc được thuần hóa và thuộc về các hộ gia đình. Công việc và các hoạt động của cộng đồng được tập trung vào việc chăm sóc và nuôi dưỡng tuần lộc của họ. Nhiệm vụ chăn gia súc được chia sẻ giữa người lớn và cả trẻ em, những đứa trẻ sẽ sớm được học cách chăm sóc cho những con tuần lộc và giữ an toàn cho chúng.

Họ sống trong các lều được làm chủ yếu từ vỏ cây Bạch Dương, trông như các lều “tepees” của thổ dân da đỏ Mỹ.

dan du muc Mong Co 5
Tất cả các thành viên trong “olal-lal” đều có ý thức dựng lều gần nhau và hợp tác trong chăn nuôi gia súc.

Bên trong lều của người Tsaatan

dan du muc Mong Co 6

Bolorma đang đun sôi sữa để làm pho mát cho cả gia đình.

dan du muc Mong Co 7

Narahuu và vợ Bolorma

dan du muc Mong Co 8

Tất cả các thành viên trong gia đình của Narahuu đều rất vui vẻ với những con tuần lộc của họ.

dan du muc Mong Co 9

Từ trái sang phải, Bolorma, Ulziitsetseg, Tuvshinbayar, Ulziichimig, Narahuu và con gái lớn Ulziisaihan.

Ulziisaihan và Ulziitsetseg, con gái của Narahuu & Bolorma

dan du muc Mong Co 10

Các thành viên khác của gia đình sinh sống tại các trại: Bayrsaïhan, Chagtan, Baagii và Nuuru

dan du muc Mong Co 11

Mỗi buổi tối, có hơn 100 con tuần lộc trở về trại sau một ngày dài đi bộ qua cánh rừng Taiga Ulaan để tìm về một số thực phẩm cần thiết.

dan du muc Mong Co 12
Đây là những giây phút rất khó quên cho thấy đàn tuần lộc đã quay trở lại, cứ mỗi đêm, chúng lại xuất hiện như một đội quân duyên dáng trên đường chân trời với những cành gạc nhảy múa trong không khí.

Tsaatan đang tự chụp ảnh tại rừng Taiga Ulaan với Bayrsaïhan

dan du muc Mong Co 13
Một hình ảnh thú vị giữa cuộc sống dân dã và công nghệ hiện đại trên độ cao 2300m.

Gỗ được chẻ ra thành cũi nhỏ cho các nhu cầu hàng ngày

dan du muc Mong Co 14

Bé Tuvshinbayar đang chơi với những con tuần lộc

dan du muc Mong Co 15

Rất tiếc, đôi lúc tuần lộc cũng không thuận với cô bé

dan du muc Mong Co 16

Gấp rút chăn tuần lộc vào trại khi hoàng hôn đến để bắt đầu công việc vắt sữa.

dan du muc Mong Co 17

Phụ nữ sẽ làm công việc vắt sữa để chế biến sữa chua, pho mát, và trà sữa

dan du muc Mong Co 18

Cô Narahuu vừa chế biến xong một bát trà sữa mặn “Suutei tsai” truyền thống

dan du muc Mong Co 19

Ulziichimig, cô con gái út của gia đình đang tìm cách đánh thức và trêu chọc chị gái.

dan du muc Mong Co 20

 Hoàng hôn trên Ulaan Taiga

dan du muc Mong Co 21
Do khí hậu lạnh quanh năm, chỉ có đồng cỏ trải dài trên thảo nguyên bao la, tuần lộc không thể tự xử lý thân nhiệt được tốt, nên họ phải đưa chúng xuống những đồng bằng thấp hơn để ăn cỏ vào mùa hè.

Người Tsaatan tin rằng hồn ma của tổ tiên họ vẫn đang sống ẩn trong các cánh rừng và âm thầm chăm sóc những con vật của họ. Nhiều nghi lễ được diễn ra trên cơ sở Saman giáo, một tôn giáo tôn thờ thiên nhiên.

dan du muc Mong Co 22

Các thực hành nghi lễ Shaman của người Tsaatans khác với các tôn giáo Shaman khác trong khu vực. Họ thờ phượng một vị thần được người Tsaatan cho là đại diện của các biến thể lâu đời nhất trong Shaman giáo, được thực hành bởi những người du mục Mông Cổ. Họ không chỉ tôn thờ Shaman, họ còn có nhiều sách thánh thần bí lưu truyền và sử dụng nhiều luận thuyết khác nhau trong cuộc sống hàng ngày, bao gồm cho cả việc săn bắn, gọi điện thoại hoặc xua đuổi mưa.

Baagii mặc trang phục truyền thống Tsaatan, đặc trưng bởi chiếc mũ giống như của người dân Khalkh, và một chiếc áo khoác Mông Cổ truyền thống.

dan du muc Mong Co 23
Họ vận trang phục mạnh mẽ, mang những đôi giày ấm áp làm từ bộ da và gân của tuần lộc. Các đôi bốt này được biết đến với chất lượng và tay nghề thủ công rất cao nhưng cũng rất đắt tiền.

Ảnh: Pascal Mannaerts
Tự Minh biên tập

Xem thêm: