Cô Dương ở thành phố cảng phía nam của Quảng Châu Trung Quốc mua sáu con tôm sú với giá 66 USD hồi tháng 10, và cô hài lòng với những con tôm mua được của mình cho đến khi cô phát hiện bên trong đầu con tôm có chứa gel.

Loại Gel này không dễ phát hiện khi kiểm tra hời hợt bên ngoài, nó được tiêm trong giữa thời gian từ lúc tôm được đánh bắt cho đến lúc chúng được bán ra, để tăng thêm trọng lượng và do đó kiếm được một khoản lợi nhuận lớn hơn. Tôm bán sống thì không được tiêm, vì tiêm như vậy sẽ giết chết tôm.

Theo các cuộc phỏng vấn và tường thuật của báo chí thì giới chức có thẩm quyền trong ngành thực phẩm Trung Quốc đặc biệt không tích cực trong việc theo dõi các trường hợp đáng chú ý này, và họ thậm chí còn không đồng thuận là hoạt động này diễn ra ở khâu nào trong dây chuyền sản xuất.

Hải sản được bán ra từ các nhà máy, thậm chí chúng tôi là các thương nhân cũng không biết kiện hàng nào có tiêm gel.

– Một thương gia thủy sản ở Bắc Kinh cho biết

Trung Quốc là nước xuất khẩu hải sản lớn thứ ba vào Hoa Kỳ, và họ còn xuất khẩu một lượng đáng kể tôm và cá da trơn, chiếm 2 trong số 10 sản phẩm thủy sản tiêu thụ nhiều nhất ở Mỹ. Theo số liệu của Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, gần 150 triệu USD tôm được nhập khẩu từ Trung Quốc tháng 1 đến tháng 10/2015.

Vấn đề tiêm gel vào tôm đã kéo dài trong hơn một thập kỷ, mặc dù những trường hợp gần đây được báo cáo thường xuyên trên báo đài Trung Quốc. Vài trường hợp đầu tiên bị phanh phui là vào năm 2005, trong cùng năm đó chính quyền thành phố Thiên Tân đã phát động một chiến dịch xử lý mạnh tay đối với những người tiêm gel vào tôm. Tuy nhiên các báo cáo đề cập đến chiến dịch đã không đưa ra chi tiết về việc bao nhiêu người đã bị bắt giữ, hay bao nhiêu cơ sở tiêm gel vào tôm đã bị đình chỉ.

Hiện chưa rõ có bao nhiêu, hoặc liệu có bất kỳ loại tôm được tiêm gel nào được bán ra nước ngoài hay không. Nhưng các chuyên gia an toàn thực phẩm cho biết, vấn đề này đáng để lo ngại. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã ban hành một cảnh báo về vấn đề nhập khẩu vào ngày 11/12/2015, về việc “xuất hiện các loại thuốc mới cho động vật/chất gây nghiện thực phẩm,”  được phát hiện từ hải sản nhập khẩu ở Trung Quốc, trong đó có tôm.

Việc tiêm chất Gel có gây hại cho sức khoẻ?

Trong một số trường hợp đã được kiểm tra — một việc thường không dễ dàng ở Trung Quốc — thì chất gel được tìm thấy trong tôm là vô thưởng vô phạt, là loại ăn được. Nó được chiết xuất từ ​​da động vật và xương, bao gồm collagen. Nhưng bởi vì hoạt động này là bất hợp pháp và không được giám sát, nên cũng không thể nói là chất gel được sử dụng tiếp theo có thuộc về gel công nghiệp hay không.

Giáo sư Vũ Văn Huy tại Đại học Hải Dương Học Thượng Hải, cho biết trong một cuộc phỏng vấn trên báo chí Trung Quốc rằng khách hàng nên thận trọng về gel công nghiệp được tiêm vào trong tôm, vì nó rẻ hơn so với các loại gel ăn được. “Gel công nghiệp được sử dụng cho đồ nội thất, in ấn, và chứa nhiều kim loại nặng như chì và thủy ngân, gây hại cho gan và máu, và thậm chí là gây ung thư.

Tôm có tiêm Gel được mua bởi một người sử dụng Internet ở Trung Quốc, cùng với một bức hình của chất gel tìm thấy bên trong. (Ảnh: Weibo.com)
Tôm có tiêm Gel được mua bởi một người sử dụng Internet ở Trung Quốc, cùng với một bức hình của chất gel tìm thấy bên trong. (Ảnh: Weibo.com)

Bản thân việc tiêm chích vào như vậy là không an toàn.

Ông Lưu Huệ Bình, một thành viên của Hội đồng quản lý Hiệp hội Thủy sản Thiên Tân, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với tờ Tin tức Bắc Kinh rằng: “Ngay cả nếu chất gel được tiêm vào là có thể ăn được, có thể vô hại, thì ai có thể đảm bảo quá trình tiêm vào được vô trùng?

Ông Trương, một thương gia thủy sản ở tỉnh Sơn Đông trả lời truyền thông rằng tôm lớn như tôm thẻ và tôm sú, phần lớn được nhập từ Đông Nam Á, là loại chính thường được tiêm vì kích thước của chúng đủ lớn. Ông nói: “Giá của chúng cao, và sẽ kiếm thêm được nhiều tiền hơn nếu có thể tăng trọng lượng của chúng.

Vì sao việc này vẫn tiếp diễn?

Vụ bê bối tiêm gel vào tôm dù đã được biết đến, nhưng vẫn tiếp tục tồn tại qua hơn một thập kỷ.

Những bài bình luận trên tờ Nhật Báo Thanh Niên Bắc Kinh chỉ ra rằng vụ bê bối này cho thấy sự thiếu hiệu quả của hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ở Trung Quốc. Theo những bài viết này nhận định, có quá nhiều phòng ban và bộ phận lao động không rõ ràng. Nếu các phòng ban hợp tác tốt, các lỗ hổng trong quản lý sẽ dễ dàng được phát hiện. Ngay cả khi Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Nhà nước được tái cơ cấu vào năm 2013, thì tình hình vẫn không được cải thiện.

Dường như bộ phận chức năng thiếu thiện chí để giải quyết vấn đề. Một cuộc điều tra của tờ Tin tức Bắc Kinh đã tiết lộ. ông Thôi Hồng Đào, phó giám đốc Cục Quản Lý Công Nghiệp Và Thương Mại ở cảng biển Thiên Tân nói với tờ Tin tức Bắc Kinh rằng Cục Quản Lý Công nghiệp và Thương mại chỉ chấp nhận điều tra những sản phẩm nào bị từ chối ở khâu kiểm định của Bộ Nông nghiệp mà thôi.

Vì thông thường họ chỉ kiểm tra ít hơn 2% số hàng nhập về, do đó các nhà nhập khẩu đôi khi sẽ tận dụng cơ hội… cố gắng đưa vào cái gì đó không ổn.

– Patty Lovera, trợ lý giám đốc tổ chức Food & Water Watch, Mỹ

Các phóng viên sau đó đã mang tôm đến một số văn phòng của Bộ Nông nghiệp, và nhận được câu trả lời là không thể tiến hành kiểm tra mà không có mục tiêu rõ ràng, hoặc là họ “không biết phải bắt đầu từ đâu.”

Nhưng việc kiểm tra tôm được tiêm gel không phức tạp. Ông Thôi Xuân Minh, Phó Giám Đốc Cục Giám sát An Toàn Vệ sinh tỉnh Thiên Tân, nói với tờ Tin Tức Bắc Kinh rằng: “Không cần phải kiểm tra, bởi vì bạn có thể biết được ngay là con tôm đó có tiêm hay không chỉ bằng mắt của bạn. Bất kể là họ tiêm thứ gì thì cũng không được phép, và việc pha trộn là hành vi bất hợp pháp.

Một số người bán tôm ở những nơi khác nhau ở Trung Quốc nói với giới truyền thông rằng họ đã nhận được tôm có tiêm gel từ những người bán sỉ. Một trường hợp được phát hiện vào năm 2012, một người bán tôm cho biết, “Loại tôm này đã xuất hiện ở đây lâu rồi. Bắt đầu từ năm năm trước đây, chúng do các mối sỉ mang tới.

Hiện trạng này vẽ lên một bức tranh về lòng tham và sự suy đồi đạo đức, mà chính quyền thì giải quyết kém hiệu quả hay khiến tình hình tệ hơn.

Người bán sỉ hay bán lẻ nhìn thấy cơ hội tăng lợi nhuận của họ chỉ bằng cách tiêm gel vào tôm, thì họ sẵn sàng làm ăn gian trá, mà việc này sẽ gây nguy hiểm cho sức khỏe của người tiêu dùng. Ngay cả khi những nhà bán lẻ không dính líu vào việc tiêm chích tôm, họ biết rõ lô hàng nhận vào từ các nhà mối sỉ có pha trộn hay không. Nhưng họ vẫn nhận vào và bán lại cho khách hàng. Các nhà quản lý an toàn thực phẩm Trung Quốc không thể hoặc không muốn dứt khoát chấm dứt việc này.

Lựa chọn của Mỹ

Patty Lovera, trợ lý giám đốc của tổ chức Food & Water Watch (Tổ chức bảo vệ đồ ăn, thức uống) tại Mỹ, cho rằng khách hàng Mỹ nên cẩn thận đối với tôm nhập khẩu từ Trung Quốc. Lovera cũng cho biết trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại: “Chúng tôi biết rằng họ đang đấu tranh với các quy định về an toàn thực phẩm ở Trung Quốc, và liên tục có những câu chuyện được viết về vấn đề an toàn thực phẩm… FDA của chúng tôi có một văn phòng ở Trung Quốc, nhưng họ ra ngoài để thanh tra không đủ nhiều. Kiểm tra vài trăm lượt một năm là không có ý nghĩa gì so với việc có quá nhiều thực phẩm được mua bán ngoài kia.

Lovera cũng đề cập đến việc thiếu nhân lực cho việc kiểm tra thực phẩm nhập khẩu của FDA. “Họ không kiểm tra nhiều lắm tại biên giới khi hàng hóa đến. Vì thông thường họ chỉ kiểm tra ít hơn 2% số hàng nhập về, do đó các nhà nhập khẩu đôi khi sẽ tận dụng cơ hội… cố gắng đưa vào cái gì đó không ổn.

Tại Việt Nam

Chưa có nhiều trường hợp được phát hiện chính thức tại Việt Nam liên quan đến nạn bơm gel vào tôm. Vào đêm 24/1/2015, Phòng Cảnh sát môi trường Hà Nội cùng Công an các quận Hoàng Mai, Thanh Xuân đã kiểm tra và phát hiện hai cơ sở của Nguyễn Văn Liệu và Nguyễn Văn Cửu, cùng ở phường Tương Mai đã dùng bột agar (bột rau câu) tiêm vào tôm sú đông lạnh. Theo nhà chức trách, việc bơm tạp chất nhằm tăng trọng lượng tôm từ 15-30%. Chất này còn khiến con tôm trông đẹp hơn khi có sắc màu hồng tía, không bị gãy càng, râu… Việc bơm tạp chất vào được cảnh báo là sẽ khiến người tiêu dùng có nguy cơ ngộ độc thức ăn, rối loạn tiêu hóa và các bệnh nguy hiểm khác về đường ruột… (theo nguồn VNExpress)

Theo Juliet Song, Thời báo Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh
Minh Tuệ biên dịch và tổng hợp

Xem thêm: