Ngày 11/5, Tổ chức mạng lưới sông ngòi Việt Nam (Vietnam Rivers Network – VRN) đã ra thông cáo báo chí cho biết tổ chức này không ủng hộ ‘siêu dự án tuyến giao thông thủy xuyên Á trên sông Hồng‘ và đề nghị Chính phủ loại bỏ hẳn dự án này.

Năm lý do VRN đưa ra đề nghị loại bỏ dự án gồm:

Thứ nhất: Hiệu quả điện năng của dự án nhỏ

Hiệu quả về điện năng của dự án là quá nhỏ, chỉ 228MW (tương đương với 912 triệu KW/năm), đóng góp lượng điện chưa đến 1% tổng điện năng quốc gia trong khi dự án có nguy cơ ảnh hưởng lớn khi làm thủy điện bậc thang.

Bên cạnh đó, dự án này không nằm trong Qui hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bằng Sông Hồng (ĐBSH) đến năm 2020 theo Quyết định số 795/QĐ-TTg ngày 23/5/2013 và Qui hoạch điện VII theo quyết định số 428/QĐ-TTg ngày 18/03/2016 nên việc triển khai dự án này sẽ phá vỡ qui hoạch phát triển tổng thể kinh tế -xã hội vùng ĐBSH.

Trong khi các nguồn năng lượng sạch và tái tạo khác đang bị bỏ ngỏ, chưa được đầu tư khai thác thì việc đầu tư làm thủy điện bậc thang loại nhỏ có hiệu quả kinh tế thấp trên sông Hồng không thực sự cần thiết.

Thứ hai: Ảnh hưởng tới sinh kế của người dân

Việc làm các đập thủy điện và nạo vét dòng chảy trên sông Hồng phục vụ giao thông thủy sẽ ảnh hưởng tới lưu lượng dòng chảy, gây ra sạt lở bờ sông, chặn lượng phù sa tại các hồ chứa, và đặc biệt, gây ra các hệ lụy ảnh hưởng lớn tới hệ thống thủy lợi cấp và thoát nước phục vụ nông nghiệp trực tiếp cho 8 tỉnh thuộc ĐBSH.

Việc ấp phép cho dự án này sẽ đồng nghĩa với việc thiếu nước tưới cho các tỉnh ĐBSH, ảnh hưởng tới nguồn sinh kế cũng như văn hóa của hàng triệu người dân ĐBSH phụ thuộc vào dòng sông để phát triển nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và nước sinh hoạt.

Thứ ba: Ảnh hưởng đến đa dạng sinh học vùng sông Hồng

Thượng nguồn sông Hồng là sông Thao và sông Lô – Gâm là nơi có những bãi cá đẻ và duy trì nguồn gen cho thủy sinh. Nếu nạo vét làm âu thuyền cũng như đập thủy điện trên sông Hồng sẽ chặn đường di cư của cá và các loài thủy sinh khác vào mùa sinh sản.

Ngoài ra, đáy sông Hồng hiện nay đã được cảnh báo tụt xuống 1m. Việc đáy sông tụt xuống càng sâu càng nguy hiểm, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học ở dưới nước mà còn ảnh hưởng đến đa dạng sinh học trên cạn.

Thứ tư: Các doanh nghiệp Trung Quốc là người được hưởng lợi nhiều nhất từ dự án

Đối tượng hưởng lợi chính của dự án không phải là các doanh nghiệp Việt Nam. Có thể thấy rằng, việc phát triển dự án sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế, giao thương ở các địa phương trong nước tại vùng ĐBSH và quốc gia láng giềng.

Tuy nhiên, dự án giao thông thủy xuyên Á sẽ giúp các doanh nghiệp Trung Quốc bán hàng hóa tới các nước trong tiểu vùng Mê Kông, các quốc gia châu Phi thông qua Biển Đông, vịnh Thái Lan và Ấn Độ Dương, đồng thời, chở nguyên liệu thô từ châu Phi về Trung Quốc qua con đường này thay vì phục vụ các các doanh nghiệp Việt Nam làm dịch vụ vận chuyển hàng hóa (logistics).

Hiện, Trung Quốc đang đầu tư xây dựng tuyến đường sắt nối tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) chạy qua một số tỉnh thuộc Lào và kết nối cảng Sivihanoukvilla tại Campuchia để phục vụ mục đích trên.

Dự án này được triển khai sẽ giúp doanh nghiệp Trung Quốc vận chuyển hàng hóa từ châu Phi về qua đường Biển Đông tới các tỉnh thuộc vùng miền núi phía Nam của Trung Quốc với thời gian ngắn nhất và chi phí rẻ nhất so với tuyến đường sắt xuyên biên giới kia. Như vậy các doanh nghiệp Trung Quốc sẽ là người được hưởng lợi nhiều nhất từ dự án này.

Thứ năm: Việc giao quyền sở hữu dòng sông cho một công ty tư nhân quản lý sẽ có rủi ro vô cùng lớn

VRN cho rằng, không thể áp dụng tư duy quản lý xây dựng – sở hữu – vận hành (BOO) hoặc xây dựng – vận hành – chuyển giao (BOT) của quản lý đường bộ vào đường sông, vì đường bộ chỉ phục vụ chức năng giao thông, trong khi sông ngòi còn nhiều chức năng quan trọng khác như đảm bảo an ninh tài nguyên nước, đa dạng sinh học, phòng chống thiên tai, thoát lũ, duy trì và cân bằng hệ sinh thái.

Hiện các nước trên thế giới, trong đó có cả Việt Nam, chưa có tiền lệ giao quyền sở hữu dòng sông, vốn thuộc quyền sở hữu chung của toàn dân cho một doanh nghiệp tư nhân thai thác và quản lý.

Nếu dự án này được giao cho doanh nghiệp tư nhân triển khai, quản lý và thai thác, rõ ràng mục tiêu quản lý của nhà nước về tài nguyên thiên nhiên vì mục tiêu phát triển dân sinh sẽ khó đảm bảo thực thi và bị phụ thuộc vào mục tiêu chạy theo lợi nhuận của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, nếu tính tới bài toán rủi ro trong kinh doanh thì khi doanh nghiệp thua lỗ, theo Luật Doanh nghiệp, họ có quyền bán tài sản này hoặc nhượng quyền sở hữu, quyền khai thác cho đối tác hay một liên doanh khác nào đó, kể cả người nước ngoài để quản lý và khai thác.

Như vậy, Chính phủ nên loại bỏ dự án này ngay từ đầu để tránh các hệ lụy về kinh tế – xã hội – an ninh quốc phòng đáng tiếc có thể xảy ra.

Siêu dự án trên sông Hồng dự kiến bao gồm tuyến đường thủy Lào Cai – Hải Phòng cho tàu có công suất 400-600 tấn, 6 đập dâng nước và âu tàu kết hợp 6 công trình thủy điện có công suất lắp máy khoảng 228 MW, xây dựng 7 cảng thủy dọc tuyến. Dự án sẽ nạo vét một đoạn sông dài 288 km từ Việt Trì lên Lào Cai.

Đây là dự án theo hình thức xây dựng – sở hữu – vận hành (BOO) với tổng chi phí ước tính khoảng 24.500 tỷ đồng do công ty TNHH Xuân Thiện, Tập đoàn Xuân Thành đề xuất.

Hòa An tổng hợp

Xem thêm: