Một người dân mở cửa hàng bán phở nhưng chậm đăng ký kinh doanh 5 ngày bị Công an huyện Bình Chánh (Sài Gòn) khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can về tội “Kinh doanh trái phép”.

Diễn biến kéo dài hơn 6 tháng đột ngột khép lại chỉ trong vòng 5 ngày sau khi có lệnh chỉ đạo từ Thủ tướng. Sau đó là diễn biến “ngược 180 độ”: đình chỉ vụ án hình sự, đình chỉ bị can đối với ông Nguyễn Văn Tấn; tạm đình chỉ công tác đối với Viện trưởng Viện KSND Q.6 (nguyên Phó viện trưởng Viện KSND H.Bình Chánh) và kiểm sát viên sơ cấp Viện KSND H.Bình Chánh; một ngày sau, tạm đình chỉ công tác Trưởng Công an huyện Bình Chánh. Ngoài ra, Viện trưởng Viện KSND tối cao yêu cầu Viện trưởng Viện KSND huyện Bình Chánh phải công khai xin lỗi và bồi thường thiệt hại (nếu có) cho ông Tấn.

Nhưng, thấy gì từ vụ án hình sự quán cà phê Xin Chào?

P2: Môi trường kinh doanh ở Việt Nam có thực… an toàn?

Xem Phần 1

Vụ án “quán cà phê”

Vì mở quán cà phê không có giấy phép kinh doanh, ông Nguyễn Văn Tấn, chủ quán cà phê Xin Chào (huyện Bình Chánh – Sài Gòn) bị Công an huyện Bình Chánh khởi tố vụ án, khởi tố bị can.

Lý do là ngày 13/8/2015, 2 công an huyện Bình Chánh vào quán kiểm tra, lập biên bản quán có 5 lỗi, trong đó không giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh và chưa có giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm.

Tiếp đến ngày 10/9/2015, công an huyện Bình Chánh tiếp tục kiểm tra. Lúc này, quán đã có đăng ký kinh doanh, nhưng vẫn chưa có giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm và một số lỗi khác (ông Tấn hoàn tất hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm vào ngày 4/9/2015, UBND H.Bình Chánh hẹn trả kết quả vào ngày 29/9/2015).

Cho rằng ông Tấn “tái phạm”, Công an huyện Bình Chánh quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can.

Có ba điểm cần lưu ý trong diễn biến trên.

Thứ nhất, theo trang tin News Zing, luật sư Trần Tuấn Anh chỉ ra theo khoản 5, Điều 2 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012: “Tái phạm là việc cá nhân, tổ chức đã bị xử lý vi phạm hành chính nhưng chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý vi phạm hành chính, kể từ ngày chấp hành xong quyết định xử phạt, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc kể từ ngày hết thời hiệu thi hành quyết định này mà lại thực hiện hành vi vi phạm hành chính đã bị xử lý”. Như vậy, khái niệm “tái phạm” mà công an huyện Bình Chánh áp dụng làm cơ sở để khởi tố là không đúng theo tinh thần pháp luật.

Thứ hai, theo khoản 1, điều 5 Thông tư 26/2012/TT-BYT, trong thời gian 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan tiếp nhận hồ sơ phải thẩm xét tính hợp lệ của hồ sơ và thông báo bằng văn bản cho cơ sở nếu hồ sơ không hợp lệ.

Do đó, việc ngày 10/9/2015, công an huyện Bình Chánh kiểm tra lần 2 và kết luận quán cà phê Xin Chào không có giấy chứng nhận VSATTP là không có cơ sở khi trong vòng 5 ngày (từ ngày 4/9: ông Tấn hoàn tất hồ sơ xin giấy chứng nhận VSATTP đến ngày 10/9: công an tới kiểm tra lần 2), ông Tấn chưa thể có được giấy chứng nhận.

Thứ ba, ngày 27/11/2015, Quốc hội đã thông qua Luật Hình sự (sửa đổi), trong đó bãi bỏ quy định về tội kinh doanh trái phép. Bộ luật sẽ có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2016. Điều đó đã chứng tỏ sự bất cập trong việc khép tội “Kinh doanh trái phép” vào khung hình hình sự. Việc tiếp tục áp dụng một quy định đã cũ về tính chất để khép một dân thường vào tội hình sự, có nên là điều đáng suy ngẫm?

Môi trường kinh doanh ở Việt Nam có thực… an toàn?

Mở một quán cà phê, đã có thể dẫn tới việc bị hình sự hoá. Việc bị truy tố hình sự vì hành vi kinh doanh không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh được xem như một trong những sự kiện để nhìn lại về tính chất an toàn của môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

* Tháng 11/2015, Ngân hàng Thế giới (WB) công bố Báo cáo khảo sát Môi trường kinh doanh toàn cầu – Doing Business 2016. Với các tiêu chí xếp hạng mới, WB xếp Việt Nam đứng thứ vị trí 90 trong tổng số 189 nền kinh tế được đánh giá, tăng 3 bậc so với Doing Business 2015.

Báo cáo dựa trên 11 tiêu chí, bao gồm việc thành lập kinh doanh, xin cấp phép xây dựng, tiếp cận điện năng và vay vốn tín dụng.

Đáng chú ý, 30 nền kinh tế dẫn đầu trong danh sách theo xếp hạng của WB không phải là các nước có ít chính sách mà là những nước có các nguyên tắc thực thi tốt giúp tăng cường hiệu quả và tính minh bạch của doanh nghiệp và của thị trường trong khi bảo vệ lợi ích của người dân. Đó là những quốc gia có luật kinh doanh “hiệu quả và minh bạch”.

Singapore tiếp tục giữ vị trí đầu bảng Doing Business lần thứ 10 liên tiếp.

Thụy Điển tăng một bậc so với năm ngoái, lọt top 10 thay cho vị trí của Australia khi quốc gia này rơi xuống vị trí thứ 13. Mỹ vẫn duy trì ở vị trí thứ 7 trong khi Nhật tụt 5 bậc xuống thứ 34.

* Hãy lưu ý về trường hợp Thái Lan. Trong dự báo cho năm 2016, Thái Lan tụt 3 bậc trong danh sách Doing Business so với năm 2015 (từ 46 xuống 49). Dù quốc gia này vẫn đứng trong danh sách 50 quốc gia có điều kiện làm ăn thuận lợi nhất thế giới, việc cải thiện môi trường kinh doanh vẫn tích cực được thực hiện.

Tờ Pattaya Mail ngày 24/4 cho hay, trong 6 tháng qua, nước này đã vận dụng nhiều biện pháp nhằm cải thiện hình ảnh như đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh, giới thiệu hệ thống thanh toán điện tử.

Phó thủ tướng phụ trách kinh tế Somkid Jatusripitak cho biết, trong tháng 5, chính phủ Thái Lan sẽ tổ chức các hoạt động nhằm cung cấp thông tin cho giới đầu tư nước ngoài về nỗ lực cải thiện thủ tục kinh doanh cùng những quy định sửa đổi nhằm hỗ trợ hoạt động làm ăn của họ tại quốc gia này.

* Tại Pháp có quy định khá nghiêm ngặt để kiểm soát việc đăng ký kinh doanh. Một doanh nhân từng học và làm việc tại Pháp cho biết, tại quốc gia này, người ta coi trọng vấn đề nhượng quyền khai thác hơn việc đăng ký kinh doanh. Ví dụ, Nhà nước quy định với mật độ dân số bao nhiêu thì sẽ có bao nhiêu xa taxi hoặc Parmacie được hoạt động. Điều này để đảm bảo sự cân đối trong phân bố đầu tư, tạo cơ chế tự cân bằng trong kinh doanh trong khi nguồn cung – cầu được giữ ổn định ở mức tương đối.

Do đó, giấy phép nhượng quyền khai thác này rất đắt. Ví dụ, giá xe taxi đôi lúc 100 ngàn euros/chiếc nhưng giấy phép khai thác lại lên đến hơn 500 ngàn euros.

Tương tự như các quán cà phê hoặc nơi bán vé số, Nhà nước đã quy hoạch nơi đó dùng để bán cà phê rồi, nếu chủ kinh doanh không thuê nữa thì có thể chuyển nhượng lại cho người khác, gồm cả quán và giấy phép.

Nếu nhu cầu kinh doanh nơi này không còn nữa thì người làm kinh doanh phải đi nơi khác hoặc buộc phải mua lại quyền khai thác với giá cao hơn“, anh cho hay.

Đáng chú là phải có chuyên môn rồi mới mua quyền nhượng quyền. Tiếp đến mới là đăng ký kinh doanh; chúng có ý nghĩa về thủ tục, nhưng là bắt buộc vì liên quan tới  khai thuế và các thủ tục như trợ cấp như thất nghiệp, bảo hiểm y tế…

Điều này góp phần tạo nên sự ổn định về môi trường kinh doanh tại Pháp. Trong hai năm 2015, 2016, Pháp duy trì xếp hạng thứ 27 trong bảng Doing Business toàn cầu của WB.

* Trở lại với tình hình Việt Nam, trước đó gần một năm, trao đổi với PV Việt Nam Net vào tháng 6/2015, TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, khẳng định có ít nhất gần 1.500 điều kiện kinh doanh (giấy phép con) trong tổng số 6.000 điều kiện, đang được quy định trái Luật, trái thẩm quyền.

Tuy nhiên, cuối tháng 4/2016, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) – ông Vũ Tiến Lộc đưa ra con số có tới 7.000 giấy phép con chứ không phải gần 6000 giấy phép con, đã được ban hành. “Tôi biết là hiện có khoảng 7000 giấy phép con, nhưng trên một nửa không còn căn cứ pháp lý để tồn tại. (…) Trong 7.000 giấy phép con đó, tôi chắc chắn sẽ còn nhiều điều kiện kinh doanh không hợp lý (…)” – ông Lộc khẳng định, theo Cafef.

Gần đây, tại diễn đàn “Sản xuất và Công nghiệp Việt Nam (VN) 2016”, Chủ tịch Tập đoàn Tôn Hoa Sen – ông Lê Phước Vũ phải lên tiếng: “Chưa bao giờ cộng đồng doanh nghiệp cần điểm tựa vào Chính phủ như bây giờ. Chúng tôi cần điểm tựa, không phải chỗ dựa. Chúng tôi muốn có sự thông thoáng, không bị níu kéo bởi các cơ chế hành chính như hiện tại”, theo Cafef.

Điều ông Vũ đề cập đến là yêu cầu bình đẳng ở một sân chơi lớn, giữa doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân hay doanh nghiệp FDI. Nhưng nhìn từ sự việc nhỏ – quán cà phê Xin Chào, việc thiếu 1 giấy phép kinh doanh và một số giấy phép con cùng cách áp dụng luật “lỗi thời” đã đủ để cấu thành nên tội hình sự, thì cơ chế hành chính trong tay quyền lực công đang không chỉ bó chân các doanh nghiệp lớn mà gây nguy hiểm ngay đối với cả các hộ kinh doanh cá thể.

Khởi nghiệp sẽ ra sao khi môi trường kinh doanh đầy rẫy “chướng ngại vật” gây khó như trên, bao gồm cả rào cản về hành chính và cách mà người vi phạm bị “xử” theo luật.

Phan A

Xem thêm: