Một người dân mở cửa hàng bán phở nhưng chậm đăng ký kinh doanh 5 ngày bị Công an huyện Bình Chánh (Sài Gòn) khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can về tội “Kinh doanh trái phép”. Sự việc mở ra những khe hở bấy lâu nay về môi trường kinh doanh tại Việt Nam cũng như vấn đề đạo lý trong việc áp dụng luật vào xử lý các lỗi vi phạm. Người lo lắng, người giật mình, trong khi nhiều người khác tự rút thêm một bài học để tự bảo vệ mình trong bối cảnh xã hội hiện tại.

P1: Chủ quán cà phê Xin Chào đã bị truy tố như thế nào?

Mở quán kinh doanh, bị ngay án tù trên đầu

Ông Nguyễn Văn Tấn (SN 1966, ngụ quận Bình Tân) thuê mặt bằng tại địa chỉ C12/26 khu phố 3, thị trấn Tân Túc, huyện Bình Chánh để mở quán cà phê, ăn sáng, cơm trưa văn phòng. Ngày 8/8/2015, ông khai trương quán cà phê Xin Chào, kinh doanh cà phê, ăn sáng, ăn trưa.

Chỉ sau 5 ngày sau khai trương, ngày 13/8/2015, hai công an huyện Bình Chánh đến kiểm tra hành chính, lập biên bản vi phạm “kinh doanh không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh”. Hoảng sợ, ngay hôm sau, ông Tấn lên UBND huyện đăng ký chứng nhận đăng ký kinh doanh hộ kinh doanh cá thể. 5 ngày sau, ông được UBND huyện cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (19/8/2015).

Thế nhưng, với hành vi kinh doanh không phép theo biên bản kiểm tra ngày 13/8/2015, ông Tấn bị Trưởng Công an huyện Bình Chánh – đại tá Nguyễn Văn Quý ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính vào ngày 18/8/2015 với tổng cộng 17 triệu đồng.

Theo báo SGGP, nếu chỉ với hành vi không đăng ký kinh doanh thì Nghị định 185/2013/NĐ-CP quy định mức phạt chỉ 7,5 triệu đồng.

9,5 triệu đồng còn lại là vì Trưởng Công an huyện Bình Chánh đã tự phạt thêm 4 hành vi nữa (theo Nghị định 178/2013/NĐ/CP) gồm:

  • “Vi phạm quy định về tiêu chuẩn sức khỏe trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm”;
  • Việc sử dụng khu vực chế biến, bảo quản không đảm bảo vệ sinh là “Vi phạm quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh dịch vụ ăn uống thuộc loại hình cửa hàng ăn uống, cửa hàng, quầy hàng kinh doanh thức ăn ngay, thực phẩm chín”;
  • Không có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm”;
  • Không lưu trữ đầy đủ hồ sơ về nguồn gốc, xuất xứ nguyên liệu về quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm”.

Nói là tự phạt, vì ngày 19/8/2015, ông Tấn mới được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thì chưa thể có được những giấy phép này.

Đến ngày 22/8/2015, ông và các nhân viên làm việc trong quán đã được cấp giấy xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm.

Ngày 4/9/2015, ông Tấn hoàn tất hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Bộ phận tiếp nhận của UBND H.Bình Chánh hẹn trả kết quả vào ngày 29/9/2015. Ngoài ra, để cho an toàn, ông Tấn ngừng bán đồ ăn (phở, cơm trưa văn phòng), chỉ bán cà phê, nước uống đóng chai.

Quán cà phê Xin Chào cách trụ sở Công an huyện Bình Chánh chỉ một con đường. (Nguồn: danviet.vn)
Quán cà phê Xin Chào cách trụ sở Công an huyện Bình Chánh chỉ một con đường. Công an huyện khởi tố vụ án, khởi tố bị can với ông Tấn về tội kinh doanh trái phép và ra lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú. (Nguồn: danviet.vn)

Tuy nhiên, đến ngày 10/9/2015, Công an H.Bình Chánh tiếp tục kiểm tra hành chính, lập biên bản các lỗi sử dụng khu vực chế biến có côn trùng độc hại, gây hại, sử dụng nước không đạt quy chuẩn kỹ thuật để chế biến thực phẩm, theo Nghị định 178/2013/NĐ-CP.

Chưa hết, đến ngày 25/9/2015, đại tá Nguyễn Văn Quý – trưởng Công an, thủ trưởng Cơ quan cảnh sát điều tra Công an H.Bình Chánh ký quyết định khởi tố bị can với ông Tấn. Quyết định này đã được Viện KSND H.Bình Chánh phê chuẩn.

Gần 6 tháng sau, ngày 11/3/2016, Viện KSND H.Bình Chánh ban hành cáo trạng truy tố ông Tấn về hành vi Kinh doanh trái phép.

Trước tống đạt quyết định khởi tố bị can giáng xuống, ông Tấn nói như mếu trên báo SGGP: “Bán phở kiếm sống thì tội tình gì mà xử lý hình sự đối với tôi. Phải chăng do cửa tiệm tôi đối diện công an quận nên phạm tội… cạnh tranh với căng tin của họ?!”.

Vụ án “nhỏ xíu bằng móng tay”, nhưng… có tội hay không có tội?

Tính chất “nhanh, gọn” khi giải quyết vụ án của ngành công an và VKS trong vụ án trên đã được Phó Giám đốc Công an TP.HCM trực tiếp cắt nghĩa.

Ngày 21/4, Công an TP.HCM tổ chức họp báo đưa thông tin chính thức về vụ việc người kinh doanh chậm đăng ký kinh doanh 5 ngày bị khởi tố hình sự. Thiếu tướng Phan Anh Minh – Phó Giám đốc Công an TP.HCM chủ trì cuộc họp báo.

Theo ông Minh, hiện Công an TP.HCM không đưa ra phương án giải quyết vụ án này được nữa, vì thẩm quyền hiện là của Viện KSND.

Có một nguyên tắc mà chúng ta phải tôn trọng, đó là tố tụng độc lập. Cơ quan nào phê duyệt phải chịu trách nhiệm của mình. Chúng ta phải dành quyền phán quyết cho tòa án nếu vụ án đưa ra xét xử. Nếu bản án có phủ nhận nội dung nào đó trong kết luận điều tra thì cơ quan công an sẽ xem xét xử lý sau”, Phó giám đốc Công an TP.HCM nói, theo thông tin từ báo Việt Nam Net

Ông Minh khẳng định: “Chúng tôi có căn cứ để khởi tố hình sự, khởi tố bị can trong vụ án liên quan ông Tấn”.

Ngay sau khi kết thúc họp báo với khẳng định ông Tấn bị khởi tố là có căn cứ của Phó Giám đốc Công an TP.HCM, Thủ tướng lại có chỉ đạo dừng hình sự hoá vụ án. (Ảnh: kienthuc.net.vn), quan ca phe xin chao
Ngay sau khi kết thúc họp báo với khẳng định ông Tấn bị khởi tố là có căn cứ của Phó Giám đốc Công an TP.HCM, Thủ tướng lại có chỉ đạo dừng hình sự hoá vụ án. (Ảnh: kienthuc.net.vn)

Theo ông Minh, ông Tấn đã khiếu nại rất trễ, sau 15 ngày, khi Viện KSND huyện Bình Chánh ra quyết định khởi tố. Do đó Viện KSND có văn bản không giải quyết đơn khiếu nại.

“Cho tới thời điểm này, ông Tấn không khiếu nại kết luận điều tra của công an. Công an huyện Bình Chánh có trao đổi với Viện KSND huyện Bình Chánh thì cũng xác định, ông Tấn không khiếu nại cáo trạng” –  lời ông Minh.

Hành vi của ông Tấn không gây ra hậu quả gì, chưa gây ngộ độc cho ai. Trong vụ án này, hành vi ông Tấn dưới khung hình phạt”, ông Minh cho biết. “Tôi cũng đã nói công an Bình Chánh đã rất vội vàng trong vụ này. Vị trí kinh doanh ngay tại trước cổng công an huyện Bình Chánh. Tôi cũng chia sẻ với công an Bình Chánh, nếu vi phạm này ngang nhiên tiếp tục xảy ra, tôi hoặc mọi người có quyền hỏi công an huyện Bình Chánh tại sao để vi phạm xảy ra trước mắt mũi”.

Chốt lại sự việc, ông Minh cho hay: “Đến nay thì vụ án này theo tôi, nói thật rằng, không đáng để mất nhiều công sức, mất nhiều bút mực, giấy tờ cho vụ án này. Tôi đánh giá cái chuyện này nó nhỏ xíu bằng móng tay”, theo báo Vnexpress.

Ông Phan Anh Minh cho biết: “Hành vi của ông Tấn là chưa gây hậu quả gì cho ai. Nhưng điều luật quy định là không cần hậu quả vẫn có thể bị xử lý hình sự. Tính chất nguy hiểm ở đây là ông Tấn đã nhận thức được mà vẫn cố ý thực hiện“.

Tôi thừa nhận tính chất nguy hiểm của hành vi là không lớn, luật cũng quy định không cần phải cách ly và tới đây khi áp dụng Bộ luật hình sự mới thì hành vi này không còn bị xử lý hình sự nữa”.

Thế nhưng, vừa kết thúc họp báo, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có chỉ đạo Chủ tịch UBND TP.HCM yêu cầu cơ quan tư pháp dừng ngay vụ việc chủ quán cà phê “Xin Chào” (ở thị trấn Tân Túc, huyện Bình Chánh) do chậm đăng ký kinh doanh nên bị khởi tố hình sự.

Vậy là đến sáng 23/4, Viện trưởng Viện KSND Tối cao yêu cầu Viện trưởng Viện KSND TP.HCM chỉ đạo Viện trưởng Viện KSND huyện Bình Chánh, thứ nhất: Ra ngay quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can đối với ông Nguyễn Văn Tấn theo khoản 2 điều 107 và khoản 1 điều 169 Bộ luật Tố tụng Hình sự, đồng thời công khai xin lỗi và bồi thường thiệt hại (nếu có) cho ông Nguyễn Văn Tấn theo quy định của pháp luật, bởi ông Tấn không phạm tội Kinh doanh trái phép theo điều 159 Bộ luật Hình sự. Ngoài ra, Viện trưởng Viện KSND huyện Bình Chánh phải tiến hành công khai xin lỗi và bồi thường thiệt hại (nếu có) cho ông Tấn.

Đại diện VKSND huyện Bình Chánh trao quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can cho cho ông Nguyễn Văn Tấn. (Ảnh: nongnghiep.vn), quan ca phe xin chao
Hành trình 285 ngày vướng lao lý của ông Tấn khép lại với quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can mà Đại diện VKSND huyện Bình Chánh đang trao cho cho ông Tấn. (Ảnh: nongnghiep.vn)

Thứ hai: Viện trưởng Viện KSND Tối cao yêu cầu Viện trưởng Viện KSND TP.HCM tạm đình chỉ công tác đối với kiểm sát viên và lãnh đạo Viện KSND huyện Bình Chánh – những người trực tiếp tiến hành tố tụng – để kiểm điểm làm rõ theo quy định của pháp luật.

Vậy là, tính chất “nhanh, gọn” của sự việc thể hiện ngay cả khi khép màn sân khấu. Hơn 6 tháng lo lắng thắt ruột của ông Tấn và cả gia đình, hơn 500 triệu vốn đầu tư kinh doanh bị đình đốn, công tác điều tra, tố tụng của từ công an huyện Bình Chánh tới Công an TP.HCM, của Viện KSND Tối cao đến Viện KSND TP.HCM đến Viện trưởng Viện KSND huyện Bình Chánh… rốt cuộc đã tự động kết thúc. Sự việc như một màn bi hài kịch với con xắc pháp luật trong tay của những người thi hành luật.

(Còn tiếp)

Phan A tổng hợp

(Trong bài sử dụng dữ liệu từ báo SGGP, Tuổi Trẻ, Việt Nam Net, Vnexpress và một số báo khác)

Xem thêm: