Nếu bạn lướt qua những tin tức đang được công bố rộng rãi trên báo chí, bạn sẽ có ấn tượng rằng Hoa Kỳ đang vi phạm luật quốc tế trong thương vụ bán vũ khí trị giá 1,83 tỷ USD cho Đài Loan, và động thái này của Hoa Kỳ phần nào có liên hệ tới chính sách hiếu chiến của nền chính trị Trung Quốc.

Dĩ nhiên sự thật không hẳn như vậy, tuy nhiên, trong bối cảnh sự gia tăng tuyên truyền của ĐCSTQ đã ảnh hưởng đến báo chí phương Tây, thì cần phải làm rõ vấn đề này.

NBC News đưa tin ngày 17/12/2015 cho biết “Trung Quốc đã triệu tập quan chức ngoại giao cấp cao Hoa Kỳ để đe dọa áp dụng các biện pháp trừng phạt” sau khi Hoa Kỳ thông báo việc bán vũ khí. Tờ báo trích dẫn lời Thứ trưởng ngoại giao Trung Quốc về động thái của Hoa Kỳ: “làm tổn hại nghiêm trọng tới toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích an ninh của Trung Quốc”.

Chính phủ Trung Quốc đã lấy một cụm từ được dùng nhiều trong trong bản tin về thương vụ mua vũ khí, nói rằng ĐCSTQ coi Đài Loan là một “tỉnh ly khai”. Bắc Kinh còn tuyên bố rằng tuy Hoa Kỳ không công nhận Đài Loan là một quốc gia độc lập, nhưng Hoa Kỳ vẫn bán vũ khí cho Đài Loan theo thỏa thuận được ký từ những năm của thập niên 1970.

Dĩ nhiên, với những ai am hiểu lịch sử Trung Quốc thì tình hình phức tạp hơn thế.

Chính phủ Đài Loan từng được thừa nhận là chính phủ hợp pháp của Trung Quốc, còn ĐCSTQ từng được coi là chế độ không hợp pháp.

Chỉ đến tháng 10/1971, Liên Hiệp Quốc đã thay đổi lập trường của mình với nghị quyết 2758, lấy ghế thường trực của “Trung Quốc” từ Đài Loan chuyển sang cho ĐCSTQ.  

Mãi đến tháng 1/1979, Hoa Kỳ mới thay đổi việc công nhận chính phủ hợp pháp của “Trung Quốc” từ Đài Loan sang ĐCSTQ.

Nói cách khác, trên thực tế theo lịch sử, việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, vốn đã và hiện đang bị đe dọa bởi một chế độ thù địch toàn trị tại Trung Quốc đại lục, đã được thực hiện từ trước khi ĐCSTQ được thừa nhận là chế độ hợp pháp.

Nhiều hãng tin của Hoa Kỳ đã lấy luận điệu của ĐSCTQ về thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, và nếu độc giả có theo dõi tin tức của truyền thông nhà nước Trung Quốc về giao dịch mua bán vũ khí của Mỹ và Đài Loan, thì thương vụ này có vẻ khá tệ. Ngôn từ chung được tường thuật trên Tân Hoa Xã là thương vụ phơi bày “cách thức” hành xử trái với các quy định của luật pháp quốc tế, và có thái độ thù địch.

Các nguồn tin khác của ĐCSTQ cũng cân nhắc thái độ Bắc Kinh nên xử lý vấn đề này như thế nào. Một báo cáo từ Phòng Quan hệ Hoa Kỳ của ĐCSTQ và Viện nghiên cứu Hoa Kỳ, thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc, đề xuất Bắc Kinh nên sử dụng biện pháp trừng phạt kinh tế đối với ngành công nghiệp quốc phòng có liên quan tới thương vụ này.

Tờ The Wall Street Journal cũng lấy phân tích tương tự của Viện khoa học xã hội Trung Quốc. Quan điểm của tờ báo trong bài viết ngày 17/12/2015 ghi rõ “ĐCSTQ không có nhiều sự lựa chọn đối với các biện pháp trừng phạt những công ty Mỹ liên quan tới thương vụ này”.

Bài báo cũng đề xuất một nghị trình chính trị từ phía Hoa Kỳ, chỉ ra rằng thương vụ được thông báo ngay trước thềm bầu cử Tổng thống Đài Loan, và sau cuộc đối thoại hiếm có giữa Tổng bí thư ĐCSTQ Tập Cận Bình và Tổng thống Đài Loan, Mã Anh Cửu.

Bối cảnh thực của thương vụ khá khác biệt. Điều mà bài báo không đề cập là ĐCSTTQ đã đe dọa Đài Loan trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới.

Trong tháng 5 và tháng 6/2015, Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đã tiến hành tập trận quân sự nhắm vào Đài Loan. Trong một bức ảnh của cuộc tập trận do truyền thông nhà nước Trung Quốc công bố, các sỹ quan PLA đang chỉ đạo tác chiến trước bản đồ Đài Loan.

Tạp chí quốc phòng IHS Jane đưa tin cuộc tập trận này diễn ra trùng với thời điểm bà Thái Anh Văn, ứng cử viên Đảng dân chủ tiến bộ Đài Loan, thăm Hoa Kỳ vào ngày 29/5/2015.

Bà Thái Anh Văn (蔡英文), Chủ tịch đảng đối lập chính của Đài Loan, Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) và là ứng cử viên cho lần bầu cử tổng thống sắp tới tại Đài Loan. (Ảnh: Wiki)
Bà Thái Anh Văn (蔡英文), Chủ tịch đảng đối lập chính của Đài Loan, Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) và là ứng cử viên cho lần bầu cử tổng thống sắp tới tại Đài Loan. (Ảnh: Wiki)

Chính quyền Bắc Kinh đặc biệt quan ngại về cuộc bầu cử Tổng thống sắp tới tại Đài Loan, vì Đảng dân chủ tiến bộ có xu hướng độc lập đang dẫn đầu trong các cuộc thăm dò. Thực tế là nếu kết quả các cuộc thăm dò là chuẩn xác thì đảng của bà Thái sẽ chiếm đa số ghế trong Quốc hội.

Bắc Kinh sẽ tiếp tục tiến hành một cuộc tập trận khác tại Nội Mông, và lần này gửi một thông điệp cảnh báo rõ ràng hơn tới Đài Loan.

CCTV, một trong những công cụ phát ngôn chính thức của chính phủ  Trung Quốc, đã phát một đoạn video ngày  5/7/2015 về cuộc tập trận cho thấy binh sĩ Trung Quốc tấn công một mô hình mô phỏng Dinh tổng thống Đài Loan.

Ngày 23/7/2015, hãng Quartz đã đưa tin về đoạn video này, bình luận rằng “nhiều người cho rằng cuộc tấn công giả lập đó là cách mà chính quyền Trung Quốc nhắc nhở Đài Loan không nên tuyên bố độc lập, nếu không thì họ sẽ bị xâm lược như đã cảnh báo.”

Ngày 16/7/2015, báo National Interest cho rằng quân đội chính phủ Trung Quốc đang tập trận để xâm lược Đài Loan.

Cùng với những sự kiện trên, quân đội Đài Loan đã công bố báo cáo ngày 27/10/2015 cho thấy, từ nay đến 2020, Bắc Kinh có thể tiến hành xâm lược Đài Loan.

Tờ Today của Singapore cũng trích dẫn nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Đài Loan trong Tạp chí Quốc phòng phát hành ngày 27/10/2015, về việc “Trung Quốc đã hoàn thành xây dựng kế hoạch lực lượng liên quân xâm lược Đài Loan và đang trên đường nắm chắc thắng lợi cho trận chiến quyết định vào năm 2020.”

Thương vụ mua bán vũ khí giữa Mỹ và Đài Loan diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc không ngừng tạo áp lực đối với Đài Loan.

Ngày 19/11/2015, Chủ tịch Ủy ban Quân ủy Thượng viện Hoa Kỳ, Thượng nghị sỹ John McCain và Thượng nghị sỹ Ben Cardin đã gửi thư cho Nhà Trắng chất vấn về việc tại sao Hoa Kỳ lại ngưng việc bán vũ khí cho Đài Loan dưới thời của chính quyền ông Barack Obama và yêu cầu việc bán vũ khí cần phải được tiếp tục.  

Bức thư có đoạn: “Chúng tôi lấy làm lo lắng rằng, đã 4 năm nay chưa có một thương vụ bán vũ khí mới nào cho Đài Loan. Đây là quãng thời gian lâu nhất kể từ khi thông qua Đạo luật Quan hệ với Đài Loan vào năm 1979.”

Bức thư cũng nhấn mạnh rằng: “Chúng tôi quan ngại việc Trung Quốc đang hiện đại hóa quân sự, và mối đe dọa của nó tới hòa bình và an ninh tại eo biển Đài Loan, việc này chưa được quan tâm một cách đầy đủ.”

Do đó, xét trên bình diện chung, thương vụ bán vũ khí giữa Mỹ và Đài Loan rất khác biệt so với những gì truyền thông đang đưa tin  rộng rãi, và người ta sẽ không biết điều này nếu chỉ xem lướt qua những kênh thông tin sai lệch của ĐCSTQ.

Joshua Philipp, Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh
Quang Huy biên dịch

Xem thêm: