Chiến dịch điều tra chống tham nhũng của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chạm đến một doanh nhân hàng đầu trong ngành bảo hiểm.

Khách sạn Waldorf-Astoria nổi tiếng trên phố Park Avenue (Mỹ) được bán lại cho một công ty Trung Quốc ít tên tuổi vào năm 2014, khiến các hãng bảo hiểm New York bàng hoàng.

Doanh nghiệp đó là Tập đoàn Bảo hiểm Anbang có trụ sở tại Bắc Kinh, được biết đến qua những vụ mua lại tài sản táo bạo ở nước ngoài, trong đó có nỗ lực mua tập đoàn khách sạn và khu nghỉ dưỡng Starwood vào năm 2016 nhưng bất thành. Tại thời điểm đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đang tham gia một chiến dịch thâu tóm toàn cầu, và Anbang có vẻ như là công ty dẫn đầu.

Nhưng chỉ 1 năm sau, tập đoàn Anbang đột nhiên lao dốc.

Chủ tịch của Anbang, tỷ phú Ngô Tiểu Huy (Wu Xiaohui), đã bị chính quyền Bắc Kinh bắt giam. Trong khi đó, một số ngân hàng quốc doanh của Trung Quốc đã được lệnh ngừng hợp tác với công ty này, các nguồn tin nói với Bloomberg hôm 15/6. Hơn 30.000 nhân viên và gần 300 tỷ USD tài sản của tập đoàn này lâm vào tình trạng bất trắc.

Chưa rõ liệu Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Trung Quốc có công bố điều tra chính thức đối với ông Ngô Tiểu Huy hay không, nhưng đây chắc chắn là lãnh đạo doanh nghiệp nổi tiếng nhất từ trước đến nay bị ‘sờ gáy’ trong chiến dịch chống tham nhũng của lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.

Thời hoàng kim của Anbang 

Chỉ trong thời gian ngắn, Anbang từ một công ty ít tên tuổi đã trở thành một trong những chủ sở hữu tài sản ở nước ngoài lớn nhất của Trung Quốc. Trước khi các hoạt động của công ty này bị hạn chế, Anbang đã nổi tiếng trong giới quỹ đầu tư phương Tây là một đối thủ đầy sức cạnh tranh trong việc thâu tóm doanh nghiệp.

Ông Ngô Tiểu Huy và Anbang đã xây dựng mạng lưới các mối quan hệ chính trị và kinh doanh ở nước ngoài. Ông Ngô được biết là thân với Jonathan Gray, người phụ trách toàn cầu về bất động sản của Tập đoàn Blackstone – quỹ đầu tư cổ phần tư nhân khổng lồ của Mỹ. Một số thương vụ gần đây của Anbang là mua lại tài sản từ Blackstone. Ông Ngô cũng đã đàm phán để mua cổ phần trong tòa nhà văn phòng ở Manhattan dưới quyền sở hữu của Jared Kushner, con rể và cố vấn cao cấp của Tổng thống Donald Trump, nhưng thương vụ này đã bị hủy hồi tháng 3.

Hiện nay, khối tài sản nổi tiếng của Anbang ở nước ngoài bao gồm Khách sạn Waldorf-Astoria, tòa nhà số 717 phố Fifth Avenue nổi tiếng ở New York, chuỗi khách sạn và khu nghỉ dưỡng Strategic có trụ sở ở Chicago, công ty bảo hiểm Fidea của Bỉ, ngân hàng Delta Lloyd của Bỉ, và nắm cổ phần chi phối trong công ty bảo hiểm nhân thọ Tongyang Life Insurance của Hàn Quốc.

Danh sách tài sản lớn ở nước ngoài của Tập đoàn Anbang, tính đến ngày 1/6/2017.

Người rửa tiền

Sự rớt đài đột ngột của Anbang có vẻ cũng bất ngờ như lúc nó phát tài nhanh chóng. Điều gì đã khiến ông Ngô Tiểu Huy ngã ngựa khi tập đoàn của ông từng được tờ Financial Times mô tả năm 2016 là một trong những công ty có quan hệ chính trị mạnh nhất của Trung Quốc?

Ở Trung Quốc, việc kinh doanh luôn do chính trị chèo lái. Rất có thể chính mạng lưới các mối quan hệ chính trị của ông Ngô đã đưa ông này vào tình thế rắc rối.

Như nhiều ông trùm khác tại Trung Quốc, lý lịch của ông Ngô tương đối bí ẩn. Sinh ra ở Ôn Châu, tỉnh Chiết Giang, ông Ngô đã thành lập Anbang là một công ty bảo hiểm nhỏ vào năm 2004. Gia tài của ông đã tăng lên sau khi ông cưới Zhou Ran, cháu ruột của cựu lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình.

Các phương tiện truyền thông tiếng Hoa tại hải ngoại và những nguồn tin của Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh cho biết ông Ngô và bà Zhou hiện đã ly dị, mặc dù ông Ngô và Anbang công khai phủ nhận những thông tin đó.

Ông Ngô, 50 tuổi, được cho là một đồng minh thân cận của một phe cánh chính trị có tầm ảnh hưởng và đối lập với nhà lãnh đạo Tập Cận Bình. Ông Giang Trạch Dân là lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong hơn 10 năm (1989-2002) và tiếp tục gây ảnh hưởng đến chính quyền thêm 10 năm nữa (2002-2012) thông qua mạng lưới những người ông cài cắm. Kể từ khi lên nắm quyền năm 2012, ông Tập Cận Bình đã tiến hành một cuộc chiến nhằm nhổ tận gốc ảnh hưởng của ông Giang và phe phái của ông này.

Tờ Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh dẫn các nguồn tin thân cận với Trung Nam Hải, tổng hành dinh của Đảng Cộng sản Trung Quốc, cho biết tập đoàn Anbang và ông Ngô có mối quan hệ thân thiết với gia đình Tăng Khánh Hồng, cựu Phó Chủ tịch Trung Quốc, ủy viên Bộ Chính trị, và một thân tín lâu năm của ông Giang Trạch Dân.

Nguồn tin này nói rằng cả ông Ngô và tỷ phú Tiêu Kiến Hoa (Xiao Jianhua), ông chủ Tập đoàn Tomorrow bị Trung Quốc bắt giữ ở Hồng Kông – là những những người rửa tiền cho gia đình ông Tăng và phe cánh Giang Trạch Dân.

Nguồn tin này nói thêm rằng ông Ngô và ông Tiêu đã dùng những giao dịch tài chính để chuyển và rửa tiền ra nước ngoài thay mặt cho phe Giang Trạch Dân, trong khi tận dụng vai trò của họ là các ông trùm doanh nghiệp để theo dõi và tác động đến các quan chức cao cấp của nước ngoài.

Hiện có những nghi vấn về nguồn tiền của Anbang. Công ty này được thành lập năm 2004 như một doanh nghiệp bảo hiểm nhỏ với số vốn 500 triệu Nhân dân tệ (khoảng 73 triệu USD), nhưng đã trở thành một tập đoàn khổng lồ với tài sản hơn 292 tỷ USD.

Đặc biệt, số vốn của Anbang đột nhiên tăng vọt vào năm 2014 khi một số nhà đầu tư bí ẩn rót tổng cộng hơn 7,3 tỷ USD vào công ty này. Nghiên cứu của Caixin, một tạp chí kinh doanh được tôn trọng ở đại lục, phát hiện thấy một vài trong số 39 nhà đầu tư của Anbang là các doanh nghiệp bí ẩn như đại lý ô-tô, bất động sản và doanh nghiệp khai thác mỏ mà đôi khi dùng chung các địa chỉ gửi thư. Nhiều nhà đầu tư có liên quan đến ông Ngô. Còn một xu hướng nữa là những nhà đầu tư lớn lại giảm lượng cổ phần nắm giữ của họ, trong đó SAIC Motor và Sinopec giảm tỷ lệ sở hữu từ 20% mỗi công ty xuống còn tương ứng là 1,2% và 0,5%.

Khách sạn Waldorf-Astoria ở New York được bán cho Anbang năm 2014. (Ảnh: Spencer Platt/Getty Images)

Tập đoàn bảo hiểm này cũng dựa vào việc gây quỹ từ việc bán những sản phẩm quản lý tài sản rủi ro, được gọi là bảo hiểm nhân thọ liên kết chung (universal life policies). Những sản phẩm này vốn là một sự lai tạp giữa trái phiếu và hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, trong đó đưa ra tỷ lệ lãi suất cao, thu hút những người mua không thỏa mãn với lãi suất gửi tiền ngân hàng chỉ khoảng 1%.

Chấn chỉnh ngành bảo hiểm

Cải cách ngành tài chính là một trọng tâm mà Chủ tịch Tập Cận Bình đặt ra cho năm nay. Trong một bài phát biểu hôm 21/3, Thủ tướng Lý Khắc Cường đã hối thúc tiến hành các biện pháp mạnh tay để chống tham nhũng trong lĩnh vực tài chính, vốn dễ bị tổn thương trước các hoạt động ngân hàng ngầm, nợ xấu, và việc cấp vốn bất hợp pháp qua Internet.

Ông Tập cũng cho thấy ông không ngại thách thức những người đứng đầu ngành này, vốn có mối quan hệ chính trị rộng khắp. Việc bắt giam ông Ngô là động thái mới nhất trong một chuỗi các hành động kỷ luật gần đây được đưa ra tới các quan chức cao cấp của ngành tài chính, trong đó bảo hiểm là một chiến trường. Hồi tháng 2, ông Yao Zhenhua, Chủ tịch tập đoàn tài chính Baoneng, đã bị cấm không được hoạt động trong ngành bảo hiểm trong 10 năm. Vào tháng 4, cựu lãnh đạo Ủy ban Quản lý Bảo hiểm Trung Quốc Xiang Junbo bị điều tra.

Các nguồn tin thân cận Trung Nam Hải đầu năm nay cho biết ban lãnh đạo của ông Tập hiện đang tập trung vào xử lý tham nhũng trong ngành tài chính trong năm 2017.

Ngành bảo hiểm của Trung Quốc đã thu hút nhiều quyền lực trong 6 năm qua, một giai đoạn nới lỏng quản lý dưới thời cựu lãnh đạo cơ quan quản lý ngành này là Xiang Junbo.

Từ năm 2012 đến 2016, ngành bảo hiểm của Trung Quốc đã tăng trưởng chung là 14,3%, và bảo hiểm phi nhân thọ tăng trưởng 16,5%, theo số liệu của Munich Re. Năm ngoái, Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản và trở thành thị trường bảo hiểm lớn thứ 2 thế giới về phí bảo hiểm.

Trong giai đoạn này, ngành bảo hiểm đã biến thành một hang ổ của những kẻ trộm cướp trong doanh nghiệp.

Các công ty bảo hiểm theo truyền thống là pháo đài của sự cẩn trọng và dè dặt, nắm giữ những tài sản ổn định như trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp. Các công ty bảo hiểm theo đặc tính phải coi việc bảo toàn vốn của khách hàng là ưu tiên cao nhất. Những tài sản này cũng có tính thanh khoản cao và có thể dễ dàng được bán đi để trả lại cho khách hàng.

Với lượng tiền khổng lồ từ các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ liên kết chung, các công ty bảo hiểm Trung Quốc đã bắt đầu một chiến dịch chi tiêu, mua về nhiều tài sản rủi ro thường không đi cùng với bảo hiểm như cổ phiếu, bất động sản, và các công ty nước ngoài. Những tài sản đó rủi ro và không có tính thanh khoản cao, có thể gây trở ngại cho khả năng của công ty bảo hiểm trong việc hoàn trả khách hàng khi cần thiết.

Những công ty bảo hiểm gắn bó chặt chẽ nhất với các hoạt động như vậy là Evergrande Life, Foresea Life và Anbang.

Năm ngoái, Foresea và Evergrande đã mua một lượng lớn cổ phẩn trong công ty phát triển bất động sản China Vanke. Một vụ tranh chấp công khai và kéo dài đã diễn ra sau đó nhằm giành quyền kiểm soát Vanke từ nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Wang Shi, tạo ra một cơn bão trên thị trường trước khi bị dập tắt do chính quyền Bắc Kinh can thiệp vào tháng 12.

Vào cuối năm 2016, cơ quan quản lý ngành bảo hiểm Trung Quốc đã phê phán toàn bộ ngành bảo hiểm trong nước, gọi việc cố mua lại các doanh nghiệp Trung Quốc là “dã man”.

Chỉ trong vòng 6 tháng, ông Tập đã thay thế người đứng đầu cơ quan quản lý bảo hiểm Trung Quốc, cấm bán các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ liên kết chung.

Tuy nhiên, Foresea, công ty phụ thuộc nhiều vào các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ liên kết chung, hồi tháng trước đã đưa ra một cảnh báo cho các cơ quan quản lý nhà nước, kêu gọi gỡ bỏ lệnh cấm các sản phẩm này “nhằm tránh sự náo loạn của các khách hàng, gây ra những rủi ro mang tính hệ thống và nhiều tổn hại đến ngành này nói chung.”

Việc nhắc đến từ “náo loạn” là điều mà chính quyền Trung Quốc rất không thích và cũng là một thách thức tiềm tàng đối với sự lãnh đạo của ông Tập.

Thành Tâm – Theo Kỷ Nguyên tiếng Anh

Xem thêm: