Thu chi ngân sách trong 9 tháng đang thiếu hụt trầm trọng, huy động trong nước bằng trái phiếu chính phủ thấp, không đủ để trả nợ, nên ngoài khoản vay 30.000 tỷ đồng từ NHNN, vay 1 tỷ USD từ Vietcombank, Bộ Tài chính còn đề xuất vay tiếp 1 tỷ USD từ Vietcombank, và vay quốc tế 3 tỷ để đảo nợ.

Ngày 12/10, Bộ Tài chính đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin phát hành 3 tỷ USD trái phiếu nhằm đảo nợ (tái cơ cấu nợ) đối với các khoản nợ đến hạn trong nước giai đoạn 2015-2016, với kỳ hạn trái phiếu dài từ 10 đến 30 năm, lãi suất theo thị trường vốn quốc tế.

Bộ Tài chính cho rằng việc vay mới để đảo nợ vẫn đảm bảo duy trì tỉ lệ nợ nước ngoài không quá 50% tổng nợ chính phủ theo chiến lược quản lý nợ công giai đoạn 2011-2020.

Được biết, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính & Ngân sách, Phùng Quốc Hiển nói rằng Luật Ngân sách không cho phép phát hành trái phiếu quốc tế để đảo nợ. Ông thừa nhận phát hành trái phiếu trong nước từ đầu năm đến nay đang gặp khó, không vay được mới để đảo nợ cũ đến hạn.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trong bối cảnh nợ công áp lực lớn như hiện nay thì yêu cầu của Quốc hội khi phát hành trái phiếu cần có thời hạn dài. “Ngắn cũng phải 3 năm, chứ nếu thời hạn chỉ là một năm thì không thể. Như vậy cứ sang Ngân hàng Nhà nước mà vay chứ đi phát hành làm gì cho mất phí, mất tiền trả lãi.”

“Kéo dài thời hạn không chỉ để đỡ áp lực trả nợ mà quan trọng là để tiền vay làm ra của cải, có thứ mà trả nợ chứ không phải vay tiếp để trả”, ông Hùng nói thêm.

Nợ công Việt nam đã là hơn 1.000USD/ người

Số liệu của The Economist cho biết đến ngày 12/10, nợ công của Việt Nam ở mức 92,64 tỷ USD, tương đương gần 1.017 USD trên một đầu người.

Về số nợ công năm 2014 cũng chưa thống nhất, Bộ Tài chính cho rằng nợ công so với GDP năm 2014 là 59,6%. Còn Học viện Chính sách và phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư tính toán lại và đưa ra con số nợ công trong năm 2014 là 66,4% GDP.

Gần đây nhất, vào cuối năm 2014, Bộ Tài chính đã phát hành thành công một tỷ USD trái phiếu ra thị trường quốc tế nhằm đảo nợ các khoản vay đến hạn vào năm 2016 và 2020.

Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng được dẫn lời nói đề xuất này là vì trong giai đoạn 2015-2016 “nguồn vay để bù đắp bội chi còn hạn chế” và “khối lượng trái phiếu đến hạn trong giai đoạn này là tương đối lớn (363.166 tỷ đồng) cần thiết phải thực hiện tái cơ cấu.”

“Các nguồn tài chính trong nước khác đã được huy động tối đa nên không thể dùng để tái cơ cấu danh mục nợ này. Vì vậy, Chính phủ trình Quốc hội cho phép trong giai đoạn 2015-2016 được phát hành trái phiếu quốc tế để tái cơ cấu nợ trong nước”, ông Dũng nói.

Huy động trái phiếu không đủ trả nợ

Chín tháng đầu năm, nợ phải trả của Chính phủ khoảng 160.000 tỷ, trong khi huy động từ trái phiếu mới đạt hơn 127.000 tỷ.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo con số này có thể sẽ sớm vượt ngưỡng an toàn vì chính phủ không có khả năng giảm nợ công xuống trong năm nay, báo cáo từ Bộ Tài chính trong đó nhận định rằng nợ công trong 4 năm qua “vẫn tăng nhanh chóng mặt,” và phần tăng lên chủ yếu là nguồn vay trong nước.

Ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng nợ công đang tăng lên “quá nhanh”, có thể tăng lên mức 64% vào cuối năm 2015.

Năm 2015, theo kế hoạch, ngân sách nhà nước sẽ huy động tổng cộng 436.000 tỷ đồng trái phiếu chính phủ tỷ, gồm vay để bù đắp bội chi là 226.000 tỷ đồng; đầu tư 85.000 tỷ đồng và vay để đảo nợ khoảng 125.000 tỷ đồng.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, trong 9 tháng đầu năm 2015, tổng khối lượng phát hành TPCP mới đạt được 127.473 tỷ đồng, bằng 51% kế hoạch; trong đó kỳ hạn 5 năm là 64.061 tỷ đồng và kỳ hạn từ 10 năm trở lên là 63.412 tỷ đồng, riêng TPCP kỳ hạn 20 năm đạt 4.230 tỷ đồng.

“Trong khi đó, khối lượng thanh toán gốc và lãi TPCP trong 9 tháng đầu năm 2015 là 160.684 tỷ đồng. Như vậy, trong 9 tháng đầu năm 2015, khối lượng vốn huy động mới từ phát hành TPCP không đủ để thanh toán trả nợ khối lượng gốc và lãi TPCP đến hạn, thiếu hụt 33.211 tỷ đồng.”

Bộ Tài chính không chỉ lo lắng trước việc rất khó để hoàn thành kế hoạch huy động TPCP, mà còn lo ngại trước việc lãi suất huy động ngày càng tăng.

Cụ thể, lãi suất phát hành TPCP kỳ hạn 5 năm đã tăng từ 5,4%/năm tại thời điểm cuối tháng 5/2015 lên 6,6%/năm vào thời điểm cuối tháng 9/2015. Mặc dù vậy nhưng vẫn có nhiều phiên phát hành TPCP không thành công hoặc khối lượng phát hành đạt thấp.

“Lãi suất TPCP tăng không những làm tăng chi phí huy động vốn của ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng tới lãi suất trên thị trường tiền tệ và thị trường tài chính nói chung, đồng thời còn tác động đến tâm lý nhà đầu tư do sự biến động của thị trường”, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng lo ngại.

Bộ Tài chính sẽ vay thêm 1 tỷ USD từ Vietcombank

Đầu tháng 5/2015, Bộ Tài chính cũng đã bán 1 tỷ USD trái phiếu Chính phủ cho Vietcombank với lãi suất 4,8%/năm.

Báo chí cũng cho biết sắp tới Bộ Tài chính sẽ vay thêm 1 tỷ USD nữa của Vietcombank với lãi suất có thể thấp hơn đợt phát hành trước, khoảng 3-4%/năm.

Trước đó, tại Đại hội cổ đông của ngân hàng Vietcombank, ông Nghiêm Xuân Thành Chủ tịch Vietcombank đã nói về việc vừa hoàn tất một giao dịch khổng lồ với khoản đầu tư tính ra tiền Việt là hơn 20.000 tỷ đồng, đây là khoản đầu tư dài hạn, an toàn tuyệt đối và có lợi nhuận cao.

Khoản trái phiếu Vietcombank 1 tỷ USD vào trái phiếu thời điểm đó là giao dịch lớn nhất của các ngân hàng Việt từ trước tới nay.

Hiện tại, theo quy định của NHNN, từ ngày 28/9 mức trần lãi suất tiền gửi USD của tổ chức là 0%/năm và các khoản gửi USD của cá nhân không được quá 0,25%/năm.

Một số chuyên gia cho rằng, như vậy TCTD đang có lợi thế hơn hẳn về tiền USD. Họ có thể huy động USD với lãi suất 0-0,25%/năm nhưng lại có thể cho vay với lãi suất cao hơn nhiều. Và thương vụ đầu tư của Vietcombank là một ví dụ điển hình.

Cũng vừa mới đây NHNN đã chuyển khoản cho Bộ Tài chính “vay nóng” 30.000 tỷ đồng, tương đương gần 1,4 tỷ USD, nhưng khoản 1,4 đô này với khoản 1 tỷ vay từ Vietcombank hồi tháng 5 vừa qua vẫn như “muối bỏ bể” nếu cách chi vẫn như hiện nay.

Các chuyên gia rất quan ngại về những khoản chi rất lớn mà có thể hiệu quả kinh tế thấp sẽ gia tăng tính nguy hiểm của nợ công, như tượng đài Mẹ Thứ 400 tỷ đồng ở Quảng Nam, chi 10.000 tỷ cho Đại lễ 1000 năm Thăng Long, kế hoạch xây dựng quần thể tượng đài 1.400 tỷ ở Sơn La, kế hoạch xây tháp truyền hình cao nhất thế giới, xây dựng các khu trụ sở hành chính hoành tráng hàng nghìn tỷ ở các tỉnh… Nếu cứ tiếp tục thế này thì nợ công sẽ gia tăng, vay mới không đủ trả nợ cũ, nợ sẽ chồng nợ, sau này lấy gì để trả?

Thành Long

Xem thêm: