Không minh bạch chi phí vốn đầu tư, khai khống, khai gian khối lượng khi thi công, đồng thời 85% vốn dự án BOT là vay ngân hàng nên chi phí trả lãi cao. Tất cả chi phí tính vào dự án, khiến cả nhà nước và người dân đều phải trả lãi vay ngân hàng cho dự án BOT là không hợp lý.

Sáng 7/6, tại Hà Nội, Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã tổ chức Hội nghị đánh giá công tác đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo hình thức hợp đồng BOT và BT giai đoạn 2011-2015.

Theo báo cáo của Bộ GTVT, trong giai đoạn 2011-2015, Bộ GTVT đã huy động vốn tư nhân được 186.660 tỷ đồng (chiếm 42%) trong tổng nguồn vốn đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông với 62 dự án theo hình thức hợp đồng BOT và BT.

Những cái được của BOT

Chỉ mấy năm trước, thật khó có thể hình dung được, chúng ta có thể được đi trên những con đường đẹp với vận tốc lên tới 100 -120km/h. Từ Hà Nội đi Hải Phòng chỉ mất 1 tiếng, từ Hà Nội đi Lào Cai chỉ còn 3,5 tiếng… Nhưng được đi nhanh thì lại thu phí quá cao.

Đây là minh chứng cho thấy, trong bối cảnh kinh phí nhà nước luôn không đủ để mở rộng mạng lưới giao thông thì đầu tư BOT đã mang lại hiệu quả thiết thực.

Tuy nhiên, vấn đề mà người dân quan tâm hiện nay là đầu tư và thu phí thế nào cho hợp lý, làm sao minh bạch thông tin từ lập dự án đến đấu thầu, vận hành để người dân có thể cùng các cơ quan nhà nước phản biện và giám sát.

Nếu coi BOT như tội đồ thì nhà đầu tư sẽ không mặn mà

Theo ông Phạm Quang Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Tasco cho rằng trong giai đoạn gần đây, do những khó khăn về kinh tế, hoạt động đầu tư xây dựng, bất động sản chững lại nên nhiều doanh nghiệp đầu tư hạ tầng đã chuyển hướng sang BOT. Mặc dù đây là lĩnh vực có lợi nhuận thấp, nhưng do “không có việc làm” nên đã đầu tư sang BOT.

Thế nhưng, thời gian qua cứ nói nhà đầu tư BOT ăn dày, giàu có, nhưng trong hợp đồng BOT thì chỉ quy định 11-12% lãi trên vốn chủ sở hữu. Lợi nhuận mà DN phải nộp thuế TNDN là 22%, trừ đi lãi đưa về là 8 – 9%, trong khi cam kết cổ đông là 12 – 15%, thì hỏi rằng lợi nhuận ở đâu mà dư luận nói dư luận nói nhà đầu tư tranh nhau” – ông Dũng bức xúc nói.

Theo ông Dũng, mặc dù thời gian qua nhiều nhà đầu tư đã rót vốn vào lĩnh vực BOT, nhưng thực tế việc họ có lãi với BOT là câu hỏi bỏ ngỏ, khi mà thời gian thu hồi vốn kéo dài tới 20 năm, tức là nhà đầu tư không có sự bảo toàn vốn.

Ông Dũng đặt câu hỏi: “20 năm đồng tiền Việt Nam trượt giá 6 – 7%/năm thì còn lại bao nhiêu? Tôi cho rằng Nhà nước được rất lớn so với thu hút vốn ODA. Nói rằng vốn ODA có lãi suất thì rẻ nhưng giá thành gấp rưỡi hoặc gấp đôi, thì hỏi rằng giá thành là đắt hay là rẻ? Chứ cứ nói nhà đầu tư BOT như tội đồ, chúng tôi ái ngại và không có hưng phấn đầu tư nữa”.

85% vốn BOT vay ngân hàng, cả nhà nước và người dân đều gánh tiền lãi

Nhiều ý cho rằng làm dự án BOT kiểu “tay không bắt giặc”, với số vốn vay rất lớn, chiếm tới gần 85% tổng mức đầu tư.

Ví dụ Tasco khoản vay tài chính dài hạn lên tới 3.989 tỷ đồng và vay ngắn hạn (phải trả trong vòng 1 năm) là 81 tỷ đồng, tính tiêng trong quý I/2016, Tasco phải trả số lãi vay là 39 tỷ đồng. Tức là trung bình mỗi ngày, doanh nghiệp này phải bỏ 430 triệu đồng để trả lãi vay.

Ông Đinh La Thăng đã từng chất vấn một nhà đầu tư: “Các ông có tiền thật không, hay định tay không bắt giặc?” Vấn đề chính là vốn sở hữu của các nhà đầu tư khi tham gia dự án BOT, quy định số vốn tối thiểu phải đạt từ 10 – 15% đang gây tranh cãi. Nhiều chuyên gia cho rằng, với quy định về vốn tự có như hiện nay, có thể tay không làm BOT.

Vì chỉ cần có 10% vốn, nên nhà đầu tư phải đi vay quá nhiều để làm dự án khiến suất đầu tư các đường cao tốc tăng cao, thời gian thu phí bị kéo dài và phí thu cao như đang bị kêu, khiến cả Nhà nước và người dân đều phải gánh lãi (thông qua trả phí đường bộ).

Có ý kiến cho rằng ít nhất nhà đầu tư khi tham gia BOT phải đáp ứng tối thiểu 60% tổng vốn dự án mới được tham gia bỏ thầu.

Trạm thu phí dày đặc, mức thu phí cao

Về trạm thu phí, hiện có 88 trạm thu phí trên các tuyến quốc lộ, có 20 trạm có khoảng cách nhỏ hơn 60 km, thậm chí có đoạn chỉ 70 km nhưng có 3 trạm thu phí là vì của các dự án khác nhau, các tỉnh khác nhau.

Tuy nhiên, một số vị trí người sử dụng vẫn có ý kiến về mức phí cao. Vì vậy, để có chính sách hợp lý, Bộ GTVT đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính ban hành Thông tư quy định về quy trình nguyên tắc xác định trạm thu phí, mức phí và tham vấn người sử dụng để khắc phục các tồn tại này, bảo đảm tính công bằng, minh bạch thay vì xây dựng quy hoạch trạm thu phí vì chưa đủ cơ sở khoa học và thực tiễn.

Phí giao thông cao đang kéo lùi sự phát triển của xã hội. Hơn nữa, việc nâng tổng mức đầu tư dự án BOT bằng cách khai khống thực chất là hành động gian dối để lấy tiền của Nhà nước và tiền phí của người dân.

Ví dụ, một lượt xe khách trước đây từ Hải Phòng đến Hà Nội doanh nghiệp chỉ mất tiền dầu, nay đi trên cao tốc Hà Nội – Hải Phòng mất thêm 640.000 đồng/2 lượt đi về, tiền phí còn cao hơn tiền dầu là quá vô lý. Tương tự, bạn đọc “Tuan Hoang”, thường xuyên chạy xe tải 14 tấn trên cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đánh giá, mức phí tại đây đang đắt hơn phí xăng dầu. Cụ thể, một lượt xe tải 14 tấn, bạn “Tuan Hoang” phải trả hơn 1 triệu đồng/lượt, trong khi giá dầu cho hành trình này là 560.000 đồng. Để bù vào khoản tiền phải trả cho phí cầu đường thì phải tính vào giá cước vận tải.

Gần đây dư luận nhân dân và cả trên nghị trường Quốc hội có nhiều ý kiến băn khoăn về tính hiệu quả cũng như minh bạch của nhiều dự án trong số này. Việc nâng tổng mức đầu tư dự án BOT bằng cách khai khống thực chất là hành động gian dối để lấy tiền của Nhà nước và tiền phí của người dân. Chính phủ và các bộ ngành hữu quan cần thanh tra toàn bộ dự án BOT đánh giá xác định lại đúng vốn nhà đầu tư đã bỏ ra xây dựng dự án, phạt thật nặng những nhà đầu tư nào cố tình khai gian dối, cấm không cho tham gia các dự án tiếp theo nữa.

Trước việc một số dự án BOT có suất đầu tư cao và bị dư luận “tố” thiếu minh bạch trong thu phí, Thanh tra Chính phủ cho biết, đang tổng hợp các báo cáo từ các bộ ngành, để xem xét thanh tra.

Dẫn chứng một số dự án có số thu vượt mức tính toán ban đầu, lãnh đạo Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho biết, dự án QL1 đoạn tránh thành phố Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình) năm 2015 có doanh thu thực tế 110,9 tỷ đồng, trong khi phương án tài chính của dự án tính toán thu ban đầu là 90,424 tỷ đồng, thu vượt trên 20 tỷ đồng.

Cho biết quan điểm về những dự án đang có số thu chênh lệch lớn, lãnh đạo Bộ GTVT cho rằng, từ báo cáo của Tổng cục Đường bộ Việt Nam, Bộ GTVT cũng đang xem xét thêm các dự án khác và sẽ có điều chỉnh cho phù hợp.

Theo đại diện Bộ GTVT, Bộ đang chỉ đạo các ban quản lý cùng với nhà đầu tư tập trung rà soát toàn bộ chi phí đầu tư trong quá trình thực hiện. Phát hiện dự án nào hiệu quả, có lưu lượng xe cao hơn so với mức tính toán ban đầu, Bộ GTVT sẽ thống nhất với Bộ Tài chính để báo cáo Chính phủ giảm mức thu phí cho phương tiện hoặc rút ngắn thời gian thu phí. Lộ trình dự kiến thực hiện việc này, lãnh đạo Bộ GTVT cho biết, chậm nhất tháng 8 liên Bộ GTVT – Tài chính sẽ công bố một số các dự án có sự điều chỉnh mức thu, thời gian thu phí.

Liên quan đến một số dự án BOT có suất đầu tư cao và bị dư luận phản ứng thiếu minh bạch trong thu phí, Thanh tra Chính phủ cho biết, đang tổng hợp các báo cáo từ các bộ ngành, trong đó nội dung về các dự án BOT để xem xét triển khai các kế hoạch thanh tra trong thời gian tới.

Sẽ nghiên cứu không tăng phí

Về mức thu phí và lộ trình tăng phí, Bộ GTVT cho biết lộ trình tăng phí chỉ là dự kiến sẽ được Bộ GTVT và Bộ Tài chính xem xét quyết định chính thức, có lấy ý kiến của địa phương và lấy ý kiến trên Cổng TTĐT các bộ.

Về chính sách phí hiện nay, Bộ GTVT cho biết đối với các dự án BOT đã ký hợp đồng, đang triển khai đầu tư hoặc đã đưa vào khai thác sẽ nghiên cứu phương án điều chỉnh giảm mức phí, giãn thời gian tăng phí và rút ngắn thời gian thu phí từ nguồn kinh phí còn dư của dự án; không bổ sung các hạng mục vào dự án hoặc đầu tư các dự án, hạng mục theo kiến nghị của địa phương dẫn đến việc đầu tư một nơi, thu phí một nơi

Kỳ vọng với sự đổi mới mạnh mẽ của ngành giao thông trong thời gian tới, sẽ huy động thêm nhiều vốn để đầu tư các công trình giao thông, tăng cường tính công khai minh bạch hơn nữa thì sẽ góp phần tích cực phát triển kinh tế.

Thành Long

Xem thêm: