Bộ Y tế đề xuất các cặp vợ chồng có quyền quyết định số con, sinh thoải mái, sinh ít hơn hai con, duy trì vợ chồng chỉ có hai con.

Luật Dân số của Bộ Y tế để thay thế Pháp lệnh dân số đã bộc lộ nhiều hạn chế trong suốt 13 năm qua, trước hiện trạng này, Bộ Y tế có đề xuất 3 phương án điều chỉnh mức sinh.

Phương án 1: Tiếp tục duy trì mức sinh thay thế, kiểm soát vùng có mức sinh cao và nâng cao mức sinh ở những vùng thấp

Theo Bộ Y tế, hiện dân số nước ta là khoảng 93,4 triệu người. Trong hơn 4 thập kỷ qua, Việt Nam đã giảm tổng tỷ suất sinh từ mức 5 con vào những năm 1970 đến mức sinh thay thế hiện nay là 2,1 con. Đây là mức sinh lý tưởng đã được duy trì trong 10 năm.

Tuy nhiên, một số vùng đang có mức sinh giảm sâu như ĐBSCL, có mức sinh giảm xuống còn 1,5-1,6 con; riêng mức sinh ở TP.HCM là 1,45 con, đạt ngưỡng thấp nhất cả nước. Mặc dù Bộ Y tế mong muốn thực hiện phương án này để duy trì mức sinh thay thế, đại diện ngành dân số cũng khẳng định việc khuyến khích sinh thêm con ở những vùng mức sinh thấp là rất khó, do người dân đã quen với lối sống ít con.

Phương án 2: Tiếp tục chính sách sinh ít hơn 2 con, nhằm tiếp tục giảm mức sinh và giảm tốc độ gia tăng dân số

Phương án này có mặt trái là tạo đà giảm mức sinh đến một ngưỡng rất khó để tăng lại giống nhiều nước trên thế giới hiện nay. Tính đến nay, nhiều nước thành công trong giảm sinh nhưng chưa có nước nào nâng mức sinh thành công. Điển hình là Singapore, năm 1975 đạt mức sinh thay thế, 7-8 năm sau giảm xuống còn 1,7 con. Sau đó, nước này liên tục thực hiện chính sách khuyến sinh toàn diện nhằm nâng mức sinh nhưng không mang lại kết quả.

Hàn Quốc cũng tương tự, đạt mức sinh thay thế 2,1 con vào năm 1983 và đã vận động chính sách sinh ít con để mức sinh liên tục giảm sâu trong nhiều năm. Sau đó, dù Hàn Quốc đã thực hiện chính sách khuyến sinh trong nhiều năm nhưng mức sinh vẫn không cải thiện nhiều. Năm 2012 mức sinh là 1,27-1,28 con, nhưng khó giữ được mức sinh này.

Phương án 3: Các gia đình có thể sinh con tùy thích, không vận động, không cấp miễn phí các phương tiện tránh thai như trước đây

Theo tính toán, nếu tiếp tục tốc độ giảm sinh như hiện nay thì dự báo đến năm 2049 quy mô dân Việt Nam là 99 triệu, do đó phương án 3 được Bộ Y tế đưa ra.

Tuy nhiên với phương án này, rất nhiều chuyên gia lo ngại dân số tăng trở lại. Nếu tỉ suất sinh đạt 2,3-2,5 con/phụ nữ thì đến năm 2049, dân số Việt Nam sẽ đạt mức 140 triệu người. Khi đó dân số Việt Nam đứng thứ 3 trong khu vực và thứ 16/51 quốc gia, vùng lãnh thổ châu Á.

Từ năm 1993 đến nay, chính sách dân số chủ yếu của Việt Nam là vận động sinh ít con, chủ yếu ở nhóm đảng viên với số lượng khoảng 3 triệu người. Từ năm 2011-2012, chính sách có sự thay đổi, đảng viên sinh con thứ năm mới bị khai trừ khỏi Đảng, sinh con thứ tư bị cảnh cáo, sinh con thứ ba thì bị nhắc nhở.

Bên cạnh đó, “Pháp lệnh Dân số” ban hành năm 2003 quy định: Mỗi cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời điểm sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh. Nhưng có không ít người dân đã hiểu sai quy định này là Nhà nước khuyến khích đẻ nhiều con. Kéo theo mức sinh và tỷ lệ sinh con thứ ba những năm gần đây đang có xu hướng tăng mạnh trở lại.

Năm 2009, quy định này được sửa lại “Mỗi cặp vợ chồng nên có 1-2 con“. Trước thực trạng giảm sinh tại nhiều tỉnh thành, mới đây, ngành dân số lại mang đến một thông điệp linh hoạt hơn là khuyến khích “Mỗi cặp vợ chồng nên sinh hai con“.

Ngân Hà