Tháng 4 hàng năm là thời điểm các ngân hàng tiến hành đại hội đồng cổ đông thường niên với những thông tin về trả cổ tức bằng tiền mặt và hoặc niêm yết chính thức trên thị trường chứng khoán. Mùa đại hội đồng cổ đông năm nay được nhìn nhận là sự thất vọng của các cổ đông đối với lợi ích mà họ trông chờ từ việc đầu tư vào cổ phần của các ngân hàng thương mại.

Xét trên giác độ tổng thể của toàn hệ thống ngân hàng, ước tính rất nhiều các ngân hàng thương mại cổ phần không thể trả cổ tức cho cổ đông hoặc có tỷ lệ chi trả cổ tức rất thấp, ở mức dưới 5%/năm. Có thể kể tên các ngân hàng không được trả cổ tức bằng tiền mặt bao gồm: Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TPHCM (HD Bank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB), Ngân hàng TMCP Phương Nam (Southernbank), Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam (Techcombank), Ngân hàng TMCP Tiên Phong Bank, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank). Một số ngân hàng khác có tỷ lệ trả cổ tức rất thấp, thấp hơn lãi suất gửi tiết kiệm là Ngân hàng Bảo Việt với tỷ lệ trả cổ tức bằng tiền là 2%/năm, Ngân hàng TMCP Nam Á trả cổ tức là 4%/năm, Ngân hàng TMCP Liên Việt công bố trả cổ tức ở mức 6%/năm. Những ngân hàng trả tỷ lệ cổ tức tốt hơn thuộc về các ngân hàng lớn Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam với tỷ lệ chi trả 10%/năm, tương tự như vậy đối với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (Vietinbank) và Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam trả cổ tức là 10,2%/năm, Ngân hàng TMCP Quốc tế (VIB) cũng đã công bố tỷ lệ cổ tức 9%/năm.

Như vậy, có thể xem như năm nay là năm tiếp tục ghi nhận sự khó khăn của hệ thống ngân hàng trong việc chi trả cổ tức kể từ năm 2012, gây ra phản ứng của các cổ đông nhỏ. Giải thích cho việc tỷ lệ cổ tức không được chi trả bằng tiền mặt, hay thậm chí không được chi trả bằng cổ phiếu, các ngân hàng nhìn chung đều nêu lên vấn đề do phải tăng trích lập dự phòng rủi ro cho các khoản nợ xấu, đồng thời do hoạt động kinh doanh còn khó khăn và do áp lực phải tăng vốn điều lệ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Năm nay cũng là năm đầu tiên Ngân hàng Nhà nước (NHNN) can thiệp vào tỉ lệ chia cổ tức của hệ thống ngân hàng. NHNN công bố theo quy định tại điểm a, khoản 2, điều 59 Luật Ngân hàng Nhà nước, tùy theo tính chất và mức độ rủi ro, Ngân hàng Nhà nước được áp dụng các biện pháp như hạn chế chia cổ tức, chuyển nhượng cổ phần, chuyển nhượng tài sản; hạn chế việc mở rộng phạm vi, quy mô và địa bàn hoạt động; hạn chế, đình chỉ, tạm đình chỉ một hoặc một số hoạt động ngân hàng. Đây là cơ sở cho việc NHNN ban hành Thông tư số 02 vào đầu năm 2015, trong đó yêu cầu các ngân hàng triệt để xử lý nợ xấu, phải trích lập dự phòng nợ xấu, và giữ lại một phần lợi nhuận để đảm bảo nâng cao năng lực tài chính, tỷ lệ cổ tức chia cho cổ đông bằng tiền mặt phải được NHNN phê duyệt.

Động thái này của NHNN có thể được hiểu là NHNN sẽ can thiệp sâu hơn vào hoạt động của các ngân hàng. NHNN cho rằng trong thời gian qua một số ngân hàng thương mại chưa thực hiện trích lập dự phòng đầy đủ và có nơi để xảy ra tình trạng “lỗ thật – lãi giả” để chia cổ tức. Chính vì vậy, NHNN buộc phải tăng cường giám sát để việc chia cổ tức đúng với thực trạng hoạt động của ngân hàng, xứng đáng với lợi ích của cổ đông nhưng không ảnh hưởng tới lợi ích của người gửi tiền tiết kiệm tại ngân hàng và đảm bảo an toàn của hệ thống.

Tuy nhiên, thông tin về việc NHNN can thiệp vào tỉ lệ chia cổ tức khiến không ít cổ đông bức xúc cho rằng NHNN đã can thiệp quá sâu vào quyền tự chủ của một ngân hàng. Các nhà đầu tư cho rằng, đầu tư vào ngân hàng để lấy lợi nhuận, tuy nhiên, mức thu được còn không bằng lãi suất ngân hàng, hoặc trường kỳ nhiều năm không được chia cổ tức bằng tiền mặt khiến cho khá nhiều cổ đông thất vọng. Họ nhận thấy rằng mua cổ phiếu ngân hàng, nhất là những cổ phiếu chưa niêm yết, giữ càng lâu càng lỗ do tính thanh khoản kém, khó thu hồi vốn nên chi phí cơ hội cao, không được chia cổ tức và giá cổ phiếu vẫn còn thấp cho với những gì họ đã bỏ ra trong khoảng thời gian 5 năm trước đây.

Đại hội cổ đông của các ngân hàng năm nay cũng ghi nhận các ngân hàng tiếp tục không đưa vào kế hoạch trong thời gian tới về việc thực hiện niêm yết cổ phiếu đối với các ngân hàng chưa thực hiện niêm yết chính thức trên thị trường chứng khoán cho dù Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu thực hiện niêm yết cổ phiếu vào năm 2015. Điều này cho thấy quyền lợi của các cổ đông nhỏ sẽ tiếp tục bị thiệt hại, không những chỉ về vấn đề chia cổ tức mà còn về việc các thông tin trong hoạt động của các ngân hàng sẽ không được công bố một cách công khai và minh bạch.

Nói tóm lại, mùa đại hội cổ đông của các ngân hàng năm 2015 diễn ra trong không khí ảm đạm khi mà Ngân hàng Nhà nước đã công bố, hoạt động ngân hàng trong năm 2015 đặt trọng tâm vào xử lý nợ xấu và tiếp tục tái cơ cấu các ngân hàng. Điều này cũng có nghĩa là hệ thống ngân hàng đang còn nằm trong tình trạng khó khăn và bất ổn, các nhà đầu tư khó có thể trông chờ một kết quả khả quan trong việc chi trả cổ tức trong năm 2016 tới đây.

Nhật Hạ