Hà Nội để lại trong lòng mỗi du khách qua đây không chỉ bởi một Hồ Gươm thơ mộng, những con phố cổ mang đậm hương vị của miền cố đô cũ nhiều năm trước, mà còn để lại trong lòng mỗi người một bức tranh toàn cảnh về những làng nghề nổi tiếng mang đậm hồn quê và tinh thần của cha ông.

Nếu như làng nghề Bát Tràng nổi tiếng với những sản phẩm thủ công mỹ nghệ làm từ đất nung, hay làng nghề Vạn Phúc nức tiếng với những sản phẩm thướt tha, thì làng nghề Sơn đồng mang cho chúng ta một cảm nhận rất riêng bởi những sản phẩm mang đậm nét tâm linh thiện lành, về một thế giới mà con người vẫn tin tưởng để giữ gìn đạo đức – sản phẩm đó là tượng của những vị thần linh hay những đồ thờ cúng.

Hôm nay chúng ta hãy đến thăm làng nghề Sơn Đồng để khám phá và cùng cảm nhận.

Làng nghề Sơn Đồng, Hà Nội
Làng nghề Sơn Đồng, Hà Nội

Từ trung tâm thủ đô Hà Nội ngược về hướng tây theo đường Nguyễn Thái Học – Kim Mã – Cầu Giấy – Hồ Tùng Mậu, đi dọc quốc lộ 32, bạn sẽ tìm đến được làng nghề Sơn Đồng thuộc xã Sơn Đồng, huyện Hoài Đức, Hà Nội, cách trung tâm của thủ đô chừng 20 km.

Sau cánh đồng và những cây cổ thụ kia là những ngôi nhà mái ngói với rêu phong phủ mờ, làng Sơn Đồng hiện ra trước mắt chúng ta. Không biết làng nghề có từ bao giờ, nhưng theo Ngọc phả Thần tích đền thờ cụ tổ nghề tạc tượng tại đền Thượng, xã Sơn Đồng, được soạn năm 976 triều Tiền Lê, tại làng Sơn Đồng thờ cụ Đức thánh Đào Trực. Cụ là người đã có công “phục nghệ giáo dân”, tức khôi phục nghề và dạy học cho dân.

Bức tượng la hán ở làng nghề Sơn Đồng
Bức tượng la hán ở làng nghề Sơn Đồng

Sau khi cụ qua đời, nhà vua lệnh cho bản trang Sơn Đồng lập miếu, tạc tượng thờ. Người được bản trang Sơn Đồng tôn là “Công sư phục nghệ” tức người có công khôi phục nghề và thờ làm nghệ sư tổ. Làng nghề đã được chọn là một trong 5 làng nghề tiêu biểu được rước Tổ nghề vào nội đô mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội năm 2010.

Khi tiếng gà gáy vừa ngưng thì tiếng đục đẽo vang lên trong mỗi gia đình của làng nghề, tạo nên một âm thanh rất vui tai, một cảm nhận về hồn quê của làng nghề rất rõ nét.

Một nghệ nhân bên cạnh bức tượng Phật
Một nghệ nhân bên cạnh bức tượng Phật

Đến thăm làng nghề vào một ngày đầy nắng và gió, Sơn Đồng hiện ra trước mắt chúng tôi là một làng quê mang theo mình sự dung dị thanh bình và một âm thanh như đang hối hả thúc giục con người tìm về cõi thiện lành. Chúng tôi tới thăm chùa làng rồi đến thăm một xưởng sản xuất. Điều đặc biệt đối với mỗi gia đình làm nghề là họ đều có một ngôi nhà thờ mà theo họ là rất linh thiêng, chỉ những người con trai trưởng mới được phép bước vào.

Tiếp đó chúng tôi dạo quanh những xưởng sản xuất và những cửa hàng bán đồ thờ cúng, hoành phi câu đối và bức tượng của các vị thần linh.

Một xưởng sản xuất tại Sơn Đồng
Một xưởng sản xuất tại Sơn Đồng

Chúng tôi nhận thấy, mỗi sản phẩm dường như là một tác phẩm nghệ thuật mang cả tâm trí và tài hoa của các nghệ nhân. Nếu như ở các làng nghề khác, người già thường hay giữ nghề tổ cho mình thì làng nghề Sơn Đồng lại khác, việc đào tạo những lớp trẻ kế cận lại rất được coi trọng. Sơn đồng có 1 kỷ lục mà không phải làng nghề nào cũng có, đó là quy tụ được gần 4000 thợ lành nghề trong tổng số gần 8000 nhân khẩu của làng. Và năm 2002, ở Sơn Đồng đã hình thành một hiệp hội mỹ nghệ để giao lưu giữa những người tâm huyết với nghề và chia sẻ kinh nghiệm sản xuất kinh doanh.

Điều khác biệt nữa ở nơi đây là những đứa trẻ rất say sưa nhìn các người thợ đục đẽo những pho tượng, nó thu hút lớp trẻ nơi làng quê này hơn bất kỳ trò chơi nào.

Qua bàn tay của người thợ, những hình mẫu đa dạng đều toát lên vẻ đẹp phù hợp với các sắc thái riêng mà ai cũng có thể cảm nhận được. Người dân làng nghề Sơn Đồng cho biết, hàng ngày họ không lên chùa tụng kinh gõ mõ nhưng họ lại luôn tâm niệm về một đức tin vào những đấng thần linh, một cõi thiện đã ăn sâu làm tiềm thức của mỗi một người thợ nơi làng nghề này.

Các bức tượng ở làng nghề Sơn Đồng
Các bức tượng ở làng nghề Sơn Đồng

Mỗi một sản phẩm làm ra đều được người dân nơi đây trân trọng và tôn kính nên thường gọi những bức tượng phật là Ông Tượng, Ngài Tượng. Cho dù khách hàng của họ là ai, thì những bức tượng gỗ được mang đi đều quấn một tấm vải đỏ phủ kín thân tượng và được xếp đặt theo ngôi thứ rất rõ ràng. Những chi tiết nhỏ ấy tưởng chừng như đơn giản nhưng đã hình thành một nếp nghề rất đáng quý.

Rời khỏi làng nghề mà trong lòng thấy một cảm giác lắng lại, đến gần hơn với cái tín ngưỡng tâm linh của cha ông, và sức mạnh của những điều thiện khiến lòng thấy thật ấm áp. Bạn hãy đến và cảm nhận nhé.

San San biên tập
Ảnh: Như Nguyễn