Tính mạng của hàng triệu người

Salbutamol, Clenbuterol và Ractopamine là 3 chất đứng đầu trong danh mục 18 chất kháng sinh, hóa chất bị cấm sử dụng trong chăn nuôi.

Xem thêm: “Heo thuốc” bị cho ăn chất tạo nạc – Chúng ta đang tự hại mình như thế nào? (Phần 1)

Theo ThS Lê Tấn Lam Anh thông tin trên báo VnExpress, Clenbuterol –một chất thuộc nhóm Beta-2-agonist được dùng làm thuốc trị bệnh hen suyễn. Liều dùng không được vượt quá 200 mcgs (1 mcg = 1/1000 mg) và trong khi điều trị phải giữ cho huyết áp luôn dưới 140/90.

Tác dụng phụ của Clenbuterol (được gọi tắt là Clen) thường là: run tay, mất ngủ, đổ mồ hôi, huyết áp cao, buồn nôn. Clen có thể làm mở rộng tâm thất, gây phì đại tim…

2,5 tấn premix có chất tạo nạc để dùng trong chăn nuôi, được phát hiện tại kho của công ty TNHH Nhân Lộc (xã Bình Lợi, Huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai) ngày 12/3/2012. (Ảnh: nongnghiep.vn)

“1 kg ‘thần dược’ có thể pha vào 1 tấn thức ăn gia súc. Vì một con heo tăng trọng 2 kg mỗi ngày, nên có thể ăn 6 kg thức ăn (tỷ lệ tăng trọng = 1:3), nghĩa là ăn phải 6g Clenbuterol.

Vì liều điều trị cho một người (khoảng 50- 60 kg) không thể vượt quá 200 mcgs = 0,2 mg, nên lượng Clenbuterol cho phép trong con heo là: 2 x 0,2 = 0,4 mg. Vậy lượng Clen mà heo ăn vào một ngày cao hơn lượng Clen cho phép là: 6000g/0,4 = 15.000 lần

Nếu heo được vỗ nạc trong 13 ngày (trước 15 ngày phải bán), thì dư lượng Clenbuterol cao so với lượng cho phép là: 15.000 x 13 = 195.000 lần. Quá khủng khiếp!”, Ths Lam Anh viết.

PGS.TS. Dương Thanh Liêm Khoa chăn nuôi Đại học Nông lâm TP.HCM cho biết, trong nước, Salbutamol và Clenbuterol đã bị cấm sử dụng từ năm 2002. Trong y học, các chất này được dùng để cấp cứu khẩn cấp cho bệnh nhân khi tim khi ngừng đập, và dùng chữa bệnh suyễn. Lượng tồn dư nhiều sẽ khiến tim đập rất nhanh, huyết áp tăng lên, tay chân run lẩy bẩy. Thuốc có chứa chất Salbutamol và Clenbuterol  phải dùng theo chỉ định của bác sỹ.

BS Trần Bá Thoại lưu ý ngộ độc thức ăn có chứa Clen rất nguy hiểm đối với bệnh nhân tim mạch, đặc biệt những bệnh nhân bị rối loạn nhịp, suy tim và bệnh mạch vành. Chất này không bị hủy khi đun nấu ở nhiệt độ cao, theo thông tin trên báo Tuổi Trẻ.

 “β-agonist… là chất hóa học, nó tồn dư không có hư. Chiên, nướng, nấu nó vẫn còn nguyên. Thành ra nó nguy hiểm chỗ đó. Ở các nước nó cấm, mà Trung quốc cũng cấm. Chớ không phải Trung quốc sản xuất là Trung quốc cho dùng đâu… Mà ngay con heo, cho ăn nhiều nó cũng chết. Khi đuổi nó, gây sốc nó cũng đứng tim được”, PGS.TS Liêm trao đổi trên Đài Á Châu Tự do (RFA).

Xem thêm: Nuôi heo với nhiều chất cấm, hại mình, hại đồng loại!

Giá rớt

Vào tháng 3/2012, khi các trang trại nuôi heo cho ăn chất tạo nạc lần đầu tiên bị phát hiện tại Đồng Nai, tại Khánh Hòa, giá thịt heo rớt mạnh. Một tiểu thương bán thịt heo than ở chợ Xóm Mới cho biết sức mua giảm kéo theo giá thịt cũng giảm, khoảng 5.000 – 10.000 đồng/kg tùy loại. Thường bán trên dưới 100kg/ngày, nhưng sau khi có thông tin trên thì 20kg/ngày vẫn không hết, theo báo Khánh Hòa.

Một tư thương khác tại chợ Thành cũng cho biết, cả một tuần buôn bán ế ẩm vì ai cũng ám ảnh chuyện heo “siêu nạc”. Lượng thịt bán giảm từ 1 tạ xuống còn 50kg/ngày, chưa kể thịt còn “rớt” giá, loại nào cũng giảm 5.000 – 10.000 đồng/kg.

Thị trường thịt heo chững lại khiến nhiều hộ chăn nuôi heo theo mô hình trang trại bị ảnh hưởng vì xuất chuồng giá rẻ sẽ bị lỗ, nhưng để lại nuôi thì càng lỗ tiền thức ăn, nhân công. (Ảnh minh họa/baokhanhhoa.com.vn)

Đối với người nuôi heo, giá càng giảm mạnh. Ông Huỳnh Phước (Xuân Phú 1, Suối Tiên, Diên Khánh) cho biết: “Giá heo cao điểm trước Tết lên tới 58.000 – 60.000 đồng/kg hơi, sau Tết cũng 42.000 đồng/kg, nay rớt giá chỉ còn 38.000 – 40.000 đồng/kg. Heo lớn nhưng xuất không được, tốn thêm chi phí. Cứ đầu tư 4,2 – 4,3 triệu đồng/con, bán ra lỗ ít nhất 600.000 – 700.000 đồng/con. Đã vậy, kêu thương lái không muốn đến bắt, có mua thì trả “đồng mọc đồng lặn”, mắc nợ cả tháng sau mới trả đủ…”.

Đến tháng 5/2012, tiếp tục một đợt kiểm tra và phát hiện thấy chất tạo nạc trong thịt heo, giá bán tiếp tục rớt xuống dưới  40.000 đồng/kg. Với giá này, người chăn nuôi lỗ tới 800.000 đồng/con, theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ. Với tổng đàn heo lên tới trên 1,2 triệu con, thì thiệt hại do giá giảm vì thông tin chất kích thích tạo nạc thời gian qua, trên toàn tỉnh Đồng Nai sẽ lên đến cả ngàn tỷ đồng, ông Nguyễn Trí Công, chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai cho biết.

Đến năm nay, với thông tin vừa công bố,  Hiệp hội chăn nuôi Đồng Nai cho biết giá thịt lợn hơi trên thị trường đã giảm mạnh. Cụ thể, ngày 2/8, giá thịt lợn hơi từ 46.000 đồng/kg giảm xuống còn 44.000 đồng/kg; đến trưa 4/8, tiếp tục giảm xuống còn 43.000 đồng/kg, theo thông tin từ Đài PT&TH Đồng Nai. Tổng cộng trong 3 ngày, giá thịt lợi hơi xuất chuồng giảm 3.000 đồng/kg.

Thị trường thịt bắt đầu trở nên bấp bênh sau khi những thông tin về chất tạo nạc trong thịt heo được công bố, gây ảnh hưởng từ người tiêu dùng, người chăn nuôi đến tiểu thương. Giá thấp, sức mua giảm không chỉ gây lỗ mà còn khiến người chăn nuôi tiếp tục bị ép giá khi heo đến lứa xuất chuồng.

Bài toán lợi nhuận và dân sinh

Theo đó, ý kiến về việc xử lý hình sự đối với các trang trại sử dụng chất cấm trong nuôi heo được đưa ra. Vì trên thực tế, vấn đề sử dụng chất cấm có từ 2002 nhưng chưa đưa ra để xử phạt, ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội chăn nuôi Đồng Nai, cho hay. Theo tài liệu của Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, ở Việt Nam, mức xử cao nhất liên quan đến chất tạo nạc chỉ là phạt 25 triệu đồng. Ông Công cho hay 1kg chất cấm có thể khiến người bán thu lời tới 17-18 triệu đồng, vì vậy không dễ gì người chăn nuôi từ bỏ, trừ phi có chế tài đủ mạnh.

Tại Thái Lan, luật quy định nếu vi phạm lần 2 có thể bị phạt tù 1-3 năm. Do đó, trong 5 năm, nước này đã giải quyết được beta – agonist, theo thông tin từ báo Người lao động.

Ngoài ra, việc mức xử phạt không tương xứng với hành vi vi phạm và quá chênh lệch so với chế tài xử phạt của các quốc gia khác có thể khiến thị trường thuốc và thịt lợn nhiễm độc đổ dồn về Việt Nam.

Một chuồng heo giống khỏe (Ảnh: Internet)

“Với heroin, người nào dùng thì người đó chịu, người đó chết. Còn ở đây, người chăn nuôi sử dụng nhưng người tiêu dùng phải chịu, có thể làm suy kiệt giống nòi. Vì thế, phải hình sự hóa hành vi này”, ông Nguyễn Xuân Dương, Cục trưởng Cục Chăn nuôi – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết trên báo Người Lao Động.

Tuy nhiên, có một vấn đề khác là một số quốc gia cho phép sử dụng chất tạo nạc trong chăn nuôi. Ví dụ, trong ba chất mà Việt Nam cấm sử dụng trong chăn nuôi là ractopamine, clenbuterol và salbutamol, Mỹ lại cho sử dụng ractopamine với điều kiện phải ngưng sử dụng trước 7 ngày xuất chuồng. Nếu cấm hoàn toàn việc sử dụng trong thị trường chăn nuôi trong nước, sẽ khiến thịt xuất khẩu của Việt Nam mất tính cạnh tranh trên thị trường Mỹ.

Bài toán này cũng đau đầu như việc cấm hay cho phép trồng cây biến đổi gen đã được đưa ra gần đây tại châu Âu. Nhưng, nếu xét đến mức độ nguy hại, khả năng kiểm soát thị trường chăn nuôi, chế biến và xuất khẩu thịt heo trong nước, giữa số lượng và khả năng mở rộng tại thị trường cần thịt lợn sạch… thì thiết nghĩ, các Bộ, ngành liên quan sẽ tìm ra câu trả lời về việc cho phép hay cấm hoàn toàn việc sử dụng chất tạo nạc trong chăn nuôi.

Chạy theo lợi ích cạnh tranh, hay là nâng cao chất lượng để đảm bảo đời sống dân sinh, tính ổn định của thị trường trong nước và xuất khẩu, đồng thời cũng làm giá trị hàng hóa được nâng cao? – Trên thực tế, đây là việc cân nhắc giữa một bên là lợi nhuận với một bên là sự ổn định dân sinh, bao gồm sức khỏe của cả cộng đồng nước sản xuất và cộng đồng tại nước nhập khẩu.

Không nên nhầm lẫn việc tăng nạc do dùng chất kích nạc với các dòng lợn siêu nạc rất có giá trị – GS Nguyễn Lân Dũng, Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam lưu ý.

Vì một bên là sử dụng giống lợn thường và cho ăn thức ăn trộn chất tạo nạc bị cấm, với một bên là nuôi các dòng lợn này có được nhờ kỹ thuật lai tạo, do các nhà khoa học nghiên cứu.

Cũng không nên nhầm lẫn các chất tạo nạc bị cấm với các loại thức ăn bổ sung trong chăn nuôi như các Premix (chứa vitamin và các nguyên tố vi lượng, enzim…) hay các sản phẩm Probiotic (các vi sinh vật có ích ở dạng sống).

Vì những nhầm lẫn của người tiêu dùng sẽ gây tâm hoang mang, lo sợ trong cộng đồng, còn tiểu thương và người chăn nuôi chân chính thì điêu đứng do phải chịu sức ép về vốn và thị trường tiêu thụ.

Việc cấm sử dụng chất tạo nạc trên thế giới

Ngoài 2 chất clenbuterol và salbutamol đã bị cấm sử dụng trong chăn nuôi theo quyết định của hai tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Nông lương Thế giới (FAO), tất cả các hợp chất khác trong nhóm beta- agonists đều bị cấm sử dụng trong chăn nuôi. Đó là các chất như Terbutaline, Formoterol, Salmeterol, Budesonide, Fluticasone, Inratropium…

Tất cả các quốc gia trên thế giới đều cấm hai chất Salbutamol, Clenbuterol. Tuy nhiên, 24 nước lại cho phép sử dụng chất Ractopamine, bao gồm cả những nước phát triển như Mỹ, Canada, Australia, Brazil, Mexico, Thái Lan… với điều kiện 7 ngày trước khi xuất chuồng, phải ngừng cho động vật ăn thức ăn có chứa chất này.

Cách phân biệt thịt heo có chất tạo nạc và thịt heo khỏe

PGS.TS Lê Văn Thọ – ĐH Nông Lâm TP.HCM đưa ra một số chỉ dẫn để nhận biết thịt lợn không an toàn, theo thông tin trên báo Tuổi Trẻ.

  • Nếu có màu sắc thật bắt mắt như đỏ tươi bất thường, sờ tay vào thấy rất dính, thịt dẻo hơn, thì có thể là dấu hiệu thịt heo có tiêm thuốc an thần.
  • Nếu dưới quày thịt thấy có nước rỉ ra nhiều và đọng lại trên bàn, thỉnh thoảng người bán phải lau khô nước thì thì có thể là dấu hiệu cho thấy thịt heo bị bơm nước.
  • Nếu thấy thịt heo có phần thịt nằm sát tới da và rất ít mỡ thì đó là dấu hiệu cho phép nghi ngờ heo có sử dụng chất cấm để kích thích tăng trọng.

Nên tránh thịt có màu hơi xanh nhạt hoặc hơi thâm, thậm chí đen, không bóng, màng ngoài nhớt.

Xem thêm: