Ngày 13/4, các nhà chức trách thông báo rằng cư dân thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc chỉ có thể sang thăm Hồng Kông một lần một tuần. Thông báo này có hiệu lực ngay lập tức. Chính sách cấp thị thực cho phép nhập cảnh nhiều lần vào Hồng Kông được thực hiện 5 năm trước đây đã bị hủy bỏ

Chính sách mới này được mong đợi sẽ làm giảm bớt sự lộn xộn mà các thương lái song song, những người đến Hồng Kông để mua hàng rồi bán lại ở Trung Quốc đại lục, gây ra cho người dân sinh sống ở Bắc Khu, Hồng Kông. Những rắc rối gây ra bởi các thương lái này đã gia tăng trong 6 tháng qua, làm nổi rõ sự đối lập giữa Hồng Kông và Trung Quốc cũng như sự khủng hoảng tín nhiệm ở quốc gia cộng sản này.

Những công dân Thâm Quyến đủ tiêu chuẩn có thể sang thăm Hồng Kông một lần một tuần, tức là tối đa 52 lần một năm. Quota này là không tích lũy.

Điền Bắc Thần (Michael Tien Puk-sun), nhà lập pháp của Đảng Tân Dân và đại biểu của Đại hội Nhân dân Toàn quốc (tức đại biểu Quốc hội) đã mô tả thông báo này như “mùa xuân đến muộn”. Ông Điền là người đã liên tục vận động hành lang để sửa đổi hệ thống hiện hành.

Ông chỉ ra rằng những người được phép nhập cảnh nhiều lần hiếm khi ở qua đêm tại Hồng Kông. Do đó, việc thắt chặt chính sách này được cho là chỉ ảnh hưởng rất ít tới ngành kinh doanh bán lẻ và công nghiệp du lịch, nhưng nó có thể là một cách hữu hiệu để giảm bớt các hoạt động mua bán hàng hóa song song.

“Tôi đã tiến hành một cuộc điều tra chi tiết về hồ sơ khách hàng tại hơn 40 cửa hàng được điều hành bởi công ty chúng tôi”, ông Điền nói. “Những người có visa nhập cảnh nhiều lần và những người có visa nhập cảnh một lần đều chiếm khoảng một nửa trên tổng số”.

“98% trong số họ sang thăm Hồng Kông 15 lần hoặc ít hơn trong một năm”, ông nói. “Giấy phép nhập cảnh một lần một tuần cho phép họ sang Hồng Kông 52 lần một năm. Sẽ chẳng có ai cần sang Hồng Kông hơn một lần một tuần để mua trang sức và quần áo”.

Xem thêm:

Đáp lại những lo ngại từ ngành công nghiệp du lịch, ông Điền gợi ý rằng Hệ thống Du lịch Cá nhân nên được mở rộng tới nhiều thành phố Đại lục hơn.

“Chúng ta chưa tạo được bất kỳ tiến triển nào từ năm 2007. Nhiều cư dân từ các thành phố lớn bao gồm Thanh Đảo, Tây An và Cáp Nhĩ Tân có thể đi sang Đài Loan một cách tự do, nhưng không phải là sang Hồng Kông”, ông Điền nói. Ông khẳng định đã đề xuất điều này với chính quyền trung ương hồi tháng 2 trước Đại hội Nhân dân Toàn quốc.

Chủ tịch Ủy ban Du lịch Hồng Kông, ông Lam Kin Ngok cũng nói rằng Hệ thống Du lịch Cá nhân nên được thực hiện ở nhiều thành phố bên ngoài tỉnh Quảng Đông hơn, từ đó có thể nâng cao tỉ lệ khách du lịch ở qua đêm.

Hệ thống nhập cảnh nhiều lần hiện hành được giới thiệu vào tháng 4/2009. Với chi phí 100 nhân dân tệ (16 USD), người dân Thâm Quyến có thể thực hiện các chuyến đi không giới hạn sang Hồng Kông trong một năm.

 A Mainland Chinese woman packs goods into her suitcase at Sheung Shui, Northern District of Hong Kong on April 12, 2015. (Epoch Times)
Một phụ nữ Trung Quốc xếp hàng vào va ly tại Thượng Thủy, Bắc Khu, Hồng Kông, ngày 12/4/2015. (Ảnh: Thời báo Đại Kỷ Nguyên)

Các thương lái song song đã lợi dụng hệ thống này và bị chỉ trích vì làm ảnh hưởng tới cuộc sống hàng ngày của người dân địa phương, gây ra các cuộc biểu tình phản đối mua bán hàng hóa song song ở khu vực này.

Xem thêm:

Nhà bình luận chính trị You Qingyuan giữ quan điểm rằng việc giảm lượng du khách trong thời gian gần đây có thể không phải là kết quả của cuộc biểu tình, mà chủ yếu là do các biến động tỉ giá. Ông nói rằng việc thắt chặt chính sách này là một nỗ lực để hạn chế sự tràn vào ồ ạt của du khách Thâm Quyến dưới hệ thống nhập cảnh nhiều lần, dẫn đến việc kéo giãn quá mức sức chứa của lãnh thổ Hồng Kông và chính sách này chắc chắn không phải nhắm đến toàn bộ du khách Trung Quốc.

“Người dân Hồng Kông luôn mở rộng vòng tay với du khách bởi chúng tôi là một thành phố du lịch văn minh”, ông You nói.

Tuy nhiên, người điều phối Nhóm Giám sát Hàng hóa Song song Thượng Thủy, ông Lam Cheuk Ting nói rằng vì các nhà buôn hàng hóa song song gồm có cả người Trung Quốc đại lục và các công dân của Hồng Kông, chính sách mới này có khả năng giảm bớt các hoạt động mua bán song song nhưng có thể dẫn tới việc tăng số lượng các thương nhân hàng hóa song song bản địa. Ông nói rằng ông vẫn chưa thấy kết quả sẽ ra sao.

Ông Lam bổ sung thêm rằng hiện có quá nhiều du khách Đại lục ở Hồng Kông, và việc quá tải tài nguyên đã làm sâu sắc thêm xung đột giữa Hồng Kông và Trung Quốc. Ông đề nghị rằng chính sách này nên hạn chế xuống còn tám chuyến đi một năm.

Theo đánh giá, chính sách mới có thể giảm bớt lượng du khách Thâm Quyến xuống 4,5 triệu người mỗi năm.

Các lý do chính trị?

Sự leo thang tranh chấp về thương mại hàng hóa song song trong sáu tháng qua đã dẫn đến sự chia rẽ sâu sắc chưa từng có trong xã hội. Theo một số phân tích, những tranh chấp này có thể là do tích tụ bức xúc sau kết quả của Phong trào Ô dù vì dân chủ ở Hồng Kông, trong khi đó khả năng rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) thực chất là đạo diễn đứng sau những tranh chấp này cũng không thể bỏ qua.

Phe truyền thông ủng hộ Trung Quốc đã cường điệu các xung đột phản đối thương mại hàng hóa song song cũng như “Phong trào Độc lập Hồng Kông” trong lúc chúng chưa được bộ phận chủ lưu trong xã hội công nhận và ủng hộ.

Mainlanders with bags full of goods seen at Sheung Shui MTR Station on April 12, 2015. (Epoch Times)
Người đại lục với những chiếc túi đầy hàng hóa được nhìn thấy ở ga tàu điện RTM Thượng Thủy hôm 12/4/2015. (Ảnh: Thời báo Đại Kỷ Nguyên)

Những báo cáo như vậy đang được lan truyền nhanh chóng ở Trung Quốc đại lục và đang làm tăng thêm sự đối kháng giữa Hồng Kông và Đại lục. Các lãnh đạo của nhóm ủng hộ ĐCSTQ, Hội Thanh niên Quan ái Hồng Kông đã gài người vào trong các cuộc biểu tình phản đối thương mại hàng hóa song song.

Những tranh chấp như vậy cũng có thể liên quan tới tình hình chính trị phức tạp ở Trung Quốc trong giai đoạn xung đột căng thẳng giữa phe cánh của hai ông Tập Cận Bình và Giang Trạch Dân của ĐCSTQ.

Trong tháng 2 và tháng 3, cơ quan phát ngôn của ĐCSTQ, Thời báo Hoàn cầu (Global Times), Nhật báo Trung Quốc Hải ngoại (China Daily Overseas Edition ), Đại Công Báo (Ta Kung Pao) và Văn Hối Báo (Wen Hui Po) đã liên tục chỉ trích các hoạt động phản đối thương mại hàng hóa song song và liên hệ chúng với “Phong trào Độc lập Hồng Kông”.

Một bài xã luận trên Đại Công Báo đã mô tả các hoạt động biểu tình ở Truân Môn là “chiến tranh du kích thành phố” và cảnh báo rằng người dân Hồng Kông phải “cực kỳ thận trọng trước khối ung nhọt mà Phong trào Độc lập Hồng Kông gây ra”.

Xem thêm:

Tờ Thời báo Hoàn cầu được ông Giang chống lưng còn phát hành các bài bình luận tương tự và so sánh những người biểu tình phản đối hàng hóa song song là “những tay xã hội đen ủng hộ Độc lập Hồng Kông”.

Trưởng đặc khu Hồng Kông ông Lương Chấn Anh, người được ủng hộ bởi ông Giang, hồi giữa tháng 2 cũng lặp lại rằng người dân Hồng Kông đang “nổi loạn”.

Vào cuối tháng 3, ông Lương đã lọc ra thành viên Hội đồng Lập pháp, bà Mao Mạnh Tĩnh, vốn là lãnh đạo trong phong trào biểu tình. Đầu tháng này, ông Lương buộc tội cuộc biểu tình đã làm sụt giảm lượng khách du lịch tới Hồng Kông.

Trong một số cuộc biểu tình phản đối thương mại hàng hóa song song, các lãnh đạo từ nhiều nhóm ủng hộ ĐCSTQ khác nhau đã bị bắt gặp đang lảng vảng ở hiện trường.

Ủy viên Hội động Lập pháp Fan Kwok Wai nói rằng các nhà chức trách Trung Quốc và ông Lương đã cố ý làm tăng căng thẳng của các xung đột giữa Trung Quốc và Hồng Kông. Đặc biệt, ông Lương đang cố gắng chuyển dịch sự tập trung và dùng Phong trào Độc lập Hồng Kông và thế lực nước ngoài để bào chữa cho sự yếu kém của mình trong việc quản lý lãnh thổ.

Nhà bình luận chính trị Lai Chak Fun cho biết có tin đồn rằng đề xuất cải tổ chính trị của Hồng Kông sẽ được đưa ra bàn tại Hội đồng Lập pháp đầu tuần này. Ông tin rằng việc Trung Quốc thắt chặt hệ thống visa có thể là một nỗ lực để giành thêm sự ủng hộ từ người dân Hồng Kông cho đề xuất này.

Tuy nhiên, ông Lai cũng không thấy ông Lương có bất kỳ vai trò gì trong nước cờ này. Trước đó, ông Lương nói rằng Thâm Quyến không đồng ý thắt chặt hệ thống visa và chính quyền Hồng Kông không được thông báo trước về thông báo của họ.

“Ông Lương đang bị hoàn toàn phớt lờ”, ông Lai nhận xét.

Ông Lai không loại trừ khả năng rằng tiến triển này là kết quả của cuộc đấu đá cấp cao trong nội bộ ĐCSTQ. Theo tranh luận của lãnh đạo ĐCSTQ đương nhiệm Tập Cận Bình rằng thế lực nước ngoài đứng sau Phong trào Chiếm đóng Trung tâm đòi dân chủ ở Hồng Kông, những người theo đảng cộng sản ở địa phương và Văn phòng Liên lạc Trung Quốc – Hồng Kông đã xuyên tạc Phong trào Độc lập Hồng Kông, theo sau đó là yêu cầu ban hành Luật phản đối Phong trào Độc lập Hồng Kông từ phe ủng hộ Bắc Kinh, ông Lai nói.

“Tất cả những điều này chỉ liên quan tới một nhóm người làm chính trị. Những người từ ngành tư pháp như ông Liệu Trường Thành và bà Lương Ái Thi không bao giờ nói ra”, ông Lai bổ sung.

Lin Yi, Thời báo Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh

An Bình biên dịch

Xem thêm: