Thị trường dầu thô thế giới đã trải qua hai đợt giảm giá mạnh tính từ khủng hoảng kinh tế 2008-2009 đến nay. Giá dầu thô lập kỷ lục gần 140 USD một thùng vào giữa năm 2008 rồi nhanh chóng rớt xuống sát 40 USD chỉ vài tháng sau đó. Trong thời gian từ tháng 7 đến nay, giá dầu thô giảm từ mức trên 100 USD xuống dưới 60 USD một thùng, mức giảm này tuy chưa bằng diễn biến 2008, nhưng thực sự có tác động với đến nền kinh tế thế giới nói chung cũng như nền kinh tế Việt Nam nói riêng.

Việt Nam là một quốc gia xuất khẩu dầu thô, kim ngạch xuất khẩu dầu thô đạt hơn 7 tỷ USD trong năm 2013. Bên cạnh đó, Việt Nam hàng năm cũng chi ra hàng tỷ đôla nhập khẩu xăng dầu thành phẩm để phục vụ nhu cầu tiêu thụ trong nước do hạn chế về năng lực chế biến sản phẩm dầu. Rõ ràng là một quốc gia sẽ chịu tác động trực tiếp của cú sốc giá dầu nếu quốc gia đó phụ thuộc vào việc nhập khẩu nhiên liệu và nhu cầu tiêu thụ xăng dầu càng lớn thì mức độ phụ thuộc càng lớn, Việt nam cũng không ngoại lệ.

Ngân sách nhà nước thất thu

Việt Nam sẽ chịu tác động của việc giảm giá trên cả hai phương diện, xuất khẩu dầu thô và nhập khẩu xăng dầu tiêu thụ. Xét trên khía cạnh xuất khẩu dầu thô, việc giá dầu thô giảm 40% sẽ khiến doanh thu xuất khẩu dầu thô của Việt Nam bị sụt giảm mạnh trong thời gian tới, nếu giá còn tiếp tục giảm thì sản xuất dầu thô của Việt nam sẽ bị lỗ. Việc kim ngạch xuất khẩu dầu thô giảm sẽ kéo theo việc thất thu ngân sách khi mà nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô trong hơn 10 năm qua chiếm gần 10% tổng thu ngân sách.

Bình quân mỗi năm, Việt Nam xuất khẩu hơn 14 triệu tấn dầu thô. Mỗi tấn tương đương 7 thùng, như vậy sản lượng xuất khẩu trung bình mỗi năm khoảng 100 triệu thùng. Kim ngạch xuất khẩu dầu thô đạt hơn 7 tỷ USD trong năm 2013, việc giá dầu giảm cũng tác động trực tiếp tới ngân sách Nhà nước. Theo tính toán, nếu giá dầu thô giảm 1 USD (1% giá dự tính), ngân sách sẽ hụt thu trên 1.000 tỷ đồng, như vậy việc giá dầu thô giảm từ trên 100 USD/thùng đầu năm 2014 xuống còn 65 USD/thùng hiện nay thì ngân sách hụt thu 35.000 tỷ đồng so với dự toán. Còn nếu xuống mức 40 USD/thùng như một số dự báo thì thì ngân sách hụt thu khoảng 55.000 tỷ đồng.

Xét về khoản thu ngân sách đến từ thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu và hàng loạt phí nằm trong mỗi lít xăng dầu. Khoản thu này đã được tính toán đạt khoảng 11.000-15.000 tỷ đồng/năm. Khi giá dầu thô giảm một nửa cũng đồng nghĩa với việc thu thuế chỉ còn một nửa giá trị. Như vậy, với mức giá dầu thô hiện nay, các khoản thu này sẽ làm ngân sách giảm thêm 5.500 tỷ đồng; còn nếu giá xuống 40 USD/thùng thì ngân sách giảm thêm 7.500 tỷ đồng. Như vậy, tính chung cả hụt thu về giá xuất khẩu và thuế nhập khẩu, thì giảm thu ngân sách với giá dầu thô hiện nay là 40.000 tỷ đồng; còn nếu giá xuống 40 USD/thùng thì ngân sách giảm 62.500 tỷ đồng. Dựa trên các tính toán này, việc giảm giá dầu thô sẽ ảnh hưởng rất lớn đến thu ngân sách năm 2015.

GDP sẽ giảm nếu giá dầu giảm sâu dưới giá thành

Ngoài việc giảm thu ngân sách, nếu giá dầu thô giảm đến mức thấp hơn giá thành Việt Nam đang khai thác sẽ dẫn đến tình trạng Việt Nam sẽ phải cắt giảm sản lượng xuất khẩu dầu thô. Với cơ cấu về tỷ trọng khai khoáng chiếm khoảng 11% GDP, trong đó dầu thô chiếm khoảng 70-80%, giả định nếu ngành khai thác dầu phải cắt giảm 30% sản lượng thì sẽ tác động rất lớn đến nền kinh tế, tăng trưởng GDP có thể suy giảm từ 0,8 điểm phần trăm đến 1,2%.
Bên cạnh đó, Việt Nam hàng năm cũng chi ra hàng tỷ đôla nhập khẩu xăng dầu thành phẩm về tiêu thụ do năng lực chế biến trong nước còn hạn chế. Giá giảm có thể giúp giảm kim ngạch nhập khẩu, bớt phần chi ngoại tệ cho nhu cầu xăng dầu, song bản thân doanh nghiệp đầu mối kinh doanh cho biết họ không được lợi. Trong bối cảnh giá liên tục giảm, điều kiện dự trữ lưu thông 15-20 ngày, doanh nghiệp chịu áp lực nhập giá cao bán giá thấp và đứng trước nguy cơ thua lỗ.

Hơn nữa, theo tính toán của Tổng cục Thống kê, xăng dầu chiếm quyền số 40% trong nhóm hàng hóa giao thông thuộc rổ hàng hóa tính chỉ số giá tiêu dùng, vốn chiếm tỷ trọng 8,87% trong các nhóm hàng hóa tính CPI. Do đó, nếu giá xăng dầu giảm 40% như trên thị trường thế giới, CPI sẽ bị tác động trực tiếp giảm khoảng 1,4%. Việc CPI tiếp tục giảm dưới ngưỡng 3% là điều mà các nhà hoạch định kinh tế Việt Nam đều không mong muốn do hệ lụy của nó đến chỉ số tăng trưởng của Việt Nam.

Phương án xử lý nào còn chưa có lời kết

Trước tình hình giá dầu xuống thấp và theo như lãnh đạo của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC cho biết OPEC sẽ không có động thái can thiệp dù giá dầu xuống 60 USD hay 40 USD. Vậy vấn đề này sẽ được xử lý ra sao? phải tính toán cụ thể tác động của việc giá dầu giảm đối với hàng loạt chỉ số kinh tế vĩ mô như giá cả, lạm phát, xuất nhập khẩu, tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách Nhà nước…, từ đó chuẩn bị phương án điều hành phù hợp, tránh bị động.

Việc tính toán những tác động của giá dầu giảm mạnh đến nền kinh tế Việt Nam và đưa ra những giải pháp cho phù hợp rõ ràng không phải việc dễ dàng. Giải quyết vấn đề giá dầu có thể là thách thức đầu tiên cần tính đến trong năm 2015.

Nhật Hạ

Từ Khóa: