Những công ty mua lại tài sản nước ngoài lớn nhất của Trung Quốc, bao gồm Tập đoàn Wanda của ông Vương Kiến Lâm (Wang Jianlin), đang nằm trong ‘tầm ngắm’ của cơ quan quản lý Trung Quốc, trong nỗ lực của ông Tập Cận Bình nhằm loại trừ tận gốc tình trạng tham nhũng, giảm bớt nạn rửa tiền, và hạn chế chấp nhận rủi ro quá mức trong khu vực tài chính của Trung Quốc.

Ủy ban Giám sát Ngân hàng Trung Quốc (CBRC) tuần trước đã yêu cầu các ngân hàng do nhà nước kiểm soát, đánh giá rủi ro tín dụng của mình đối với một số công ty Trung Quốc đã tham gia vào việc mua lại tài sản ở nước ngoài, theo Tài Tân (Caixin), một tạp chí kinh doanh có uy tín ở Trung Quốc đại lục. Một số ít ngân hàng đã giảm tỷ lệ nắm giữ trái phiếu của mình liên quan đến các công ty này.

Các công ty bị CBRC nhắm tới bao gồm tập đoàn bảo hiểm Anbang Insurance Group Co., tập đoàn Dalian Wanda Group, tập đoàn HNA Group, [công ty đầu tư] Fosun International [thuộc tập đoàn Fosun – tập đoàn tư nhân lớn nhất Trung Quốc], và công ty Zhejiang Luosen, những công ty này đã mua lại câu lạc bộ bóng đá AC Milan của Ý vào tháng 4 năm nay. Hành động của CBRC đã gây ra một đợt bán tháo cổ phiếu và trái phiếu của các công ty này vào tuần trước.

Hiện chưa có kết luận về hệ quả của động thái giám sát này, tuy nhiên việc CBRC xem xét kỹ lưỡng các công ty thâu tóm tài sản lớn nhất ở nước ngoài của Trung Quốc là hành động gần đây nhất, trong một loạt các động thái trừng trị thẳng tay trong ngành tài chính. Các nguồn tin thân cận với Trung Nam Hải, trụ sở chính của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), đã nói với Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh vào đầu năm nay, rằng lãnh đạo Tập Cận Bình đang tập trung vào việc giải quyết nạn tham nhũng trong ngành tài chính của Trung Quốc trong năm 2017.

Vào tháng 2, ông Tiêu Kiến Hoa (Xiao Jianhua), nhà đầu tư tỷ phú và là người sáng lập của tập đoàn Tomorrow Group, đã bị chính quyền Trung Quốc bắt giữ tại Hồng Kông và đưa về Bắc Kinh để thẩm vấn chính thức. Trong tháng 4, cựu lãnh đạo Ủy ban Giám sát Bảo hiểm Trung Quốc (CIRC) ông Hạng Tuấn Ba (Xiang Junbo) đã bị điều tra. Đầu tháng này, ông Ngô Tiểu Huy (Wu Xiaohui), Chủ tịch Tập đoàn Bảo hiểm Anbang, đã bị chính quyền Trung Quốc giam giữ tại Bắc Kinh.

Những công ty thâu tóm hăng hái nhất

Anbang, Wanda, HNA, và Fosun là một trong những công ty tham gia đấu thầu mua lại các tài sản ở nước ngoài tích cực và năng nổ nhất của Trung Quốc.

Trong vòng 5 năm trở lại đây, 4 công ty này đã mua lại các tài sản của các công ty nước ngoài, với tổng số tiền là 56 tỷ USD, theo phân tích từ Financial Times. Sự phát tán vốn khổng lồ này đã góp phần làm phá giá đồng tiền Trung Quốc – vốn đã bị áp lực bởi nền kinh tế Trung Quốc đang chậm lại – đồng thời làm gia tăng bảng cân đối tài sản của các ngân hàng Trung Quốc vốn đã sử dụng biện pháp đòn bẩy tài chính quá mức.

Ông Vương Kiến Lâm, người sáng lập và là chủ tịch Tập đoàn Bất động sản và Giải trí Wanda, và là một trong những người giàu nhất Trung Quốc, đã mua lại: [i] hãng sản xuất phim Hollywood là tập đoàn Legendary Entertainment, [ii] chuỗi rạp chiếu phim lớn thứ 2 ở Mỹ AMC Entertainment, và [iii] các khách sạn sang trọng và các dự án phát triển nhà ở, trên khắp các nước Anh, Úc và Hoa Kỳ. Tập đoàn Wanda có các mối quan hệ rộng lớn và ảnh hưởng ở Hollywood, và là một ‘ống dẫn’ chính của kế hoạch sức mạnh mềm của Trung Quốc.

Tập đoàn Fosun có trụ sở tại Thượng Hải có người đồng sở hữu là tỷ phú Quách Quảng Xương (Guo Guangchang). Ông Quách còn sở hữu tập đoàn giải trí Cirque du Soleil của Canada, công ty nghỉ dưỡng Club Med của Pháp, doanh nghiệp khách sạn Thomas Cook Group của Anh, các nhãn hiệu quần áo và đồ trang sức St John và Folli Follie.

Tỷ phú Trần Phong (Chen Feng) đã xây dựng HNA Group từ một hãng hàng không khu vực ở đảo Hải Nam, trở thành một trong những tập đoàn kinh tế có tham vọng thâu tóm nhất thế giới trong vài năm gần đây. Tập đoàn HNA có cổ phần tại các lĩnh vực hàng không, du lịch, logistics, và sở hữu công ty Ingram Micro Inc., là nhà phân phối công nghệ có trụ sở tại California. Tập đoàn HNA có cổ phần lớn tại các khách sạn Hilton Hotels, công ty vận chuyển hàng hóa Swissport, và cũng là cổ đông lớn nhất (với 9,9% quyền sở hữu) tại Deutsche Bank AG, một ngân hàng quốc tế khổng lồ của Đức.

Tập đoàn Bảo hiểm Anbang, mà chủ tịch của nó là ông Ngô Tiểu Huy, đã bị chính quyền Trung Quốc bắt giữ vào hồi đầu tháng này, là chủ sở hữu của khách sạn Waldorf-Astoria ở New York, và sở hữu một vài bất động sản nổi tiếng trên khắp nước Mỹ, Canada và Châu Âu.

Các cơ cấu sở hữu và nguồn vốn không rõ ràng

Tất cả 4 công ty trên đều có một điểm chung là – tất cả đều thuộc sở hữu tư nhân.

Và một số công ty có cơ cấu sở hữu không rõ ràng và phức tạp, cũng như các nguồn vốn vay rất cao.

Cơ cấu sở hữu của HNA là một mạng lưới phức tạp của các quỹ ủy thác đầu tư, các cơ quan chính phủ cấp tỉnh và địa phương, và các công ty kinh doanh mạo hiểm nhỏ. Cuối cùng thì có 13 cá nhân kiểm soát 76% cổ phần của công ty, thông qua các công ty trung gian. Ông Trần Phong, đại diện chính thức của công ty, kiểm soát 15% HNA, và có quan hệ với cựu ứng cử viên tổng thống Jeb Bush, và tỷ phú George Soros của Mỹ. Chủ sở hữu lớn nhất của HNA là ông Guan Jun (với 29% cổ phần), không làm việc cho công ty và là một người tương đối vô danh. Những địa chỉ được liệt kê cho ông Guan, thông qua những hồ sơ và lý lịch công khai khác nhau, bao gồm một thẩm mỹ viện bên đường phố ở phía tây Bắc Kinh, một tòa nhà văn phòng tồi tàn, và một tòa nhà chung cư không có gì nổi bật ở tây nam Bắc Kinh, theo Financial Times.

HNA cũng vay nợ rất nhiều. Vào cuối năm 2014, HNA đã có một khoản nợ tổng cộng là 196,9 tỷ Nhân dân tệ (29,5 tỷ USD hay 658 nghìn tỷ đồng) trong bảng cân đối kế toán, so với chỉ 73,2 tỷ Nhân dân tệ (10,9 tỷ USD hay 245 nghìn tỷ đồng) vốn chủ sở hữu, theo các bản cáo bạch đã nộp lên các cơ quan quản lý chứng khoán Ai-len, liên quan đến đợt phát hành trái phiếu trị giá 1 tỷ đô la trong năm 2015 của một trong các công ty con của HNA.

Các nguồn tài chính của tập đoàn Bảo hiểm Anbang đến từ việc bán các sản phẩm lợi nhuận cao đầy tranh cãi, được gọi là bảo hiểm nhân thọ liên kết chung (universal life policies), hoặc những sản phẩm quản lý tài sản rủi ro có kết hợp trái phiếu và hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Cơ quan giám sát bảo hiểm Trung Quốc gần đây đã cấm bán các sản phẩm này.

Nguồn vốn của Anbang bất ngờ đã tăng lên vào năm 2014, với một số nhà đầu tư bí ẩn, những người đã bơm tổng cộng 50 tỷ Nhân dân tệ vào công ty. Nghiên cứu của tạp chí tài chính Tài Tân (Caixin) đã cho thấy một vài trong số 39 nhà đầu tư của Anbang là những hãng kinh doanh ít người biết đến, chẳng hạn như các đại lý ô tô, các công ty bất động sản và những người khai thác mỏ, những người đôi khi sử dụng chung địa chỉ gửi thư, và rất nhiều trong số đó là có quan hệ với ông Ngô. Cũng đã có xu hướng trong đó các nhà đầu tư lớn do nhà nước sở hữu giảm tỷ lệ sở hữu của mình trong Anbang, như Tổng công ty công nghiệp ô tô Thượng Hải SAIC Motor và Tập đoàn hóa chất và Dầu khí Trung Quốc Sinopec đã giảm mức sở hữu từ 20% xuống 1,2% và 0,5%, theo thứ tự tương ứng.

Sự tương giao của Kinh doanh và Chính trị

Kinh doanh và chính trị trong chính quyền Trung Quốc luôn gắn chặt với nhau. Việc bắt giam Chủ tịch Anbang Ngô Tiểu Huy vào đầu tháng này dường như có một phần động cơ chính trị.

Một nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận cấp cao tại Trung Nam Hải, đã nói với tờ Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh rằng ông Ngô có mối quan hệ gần gũi với gia đình ông Tăng Khánh Hồng, cựu Phó Chủ tịch Trung Quốc, và là cánh tay phải của cựu Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Giang Trạch Dân.

Ông Giang đã đứng đầu Đảng Cộng sản Trung Quốc trong hơn 10 năm (1989-2002) và đã tiếp tục nắm quyền kiểm soát chính quyền Trung Quốc thông qua mạng lưới những người thân cận trong 10 năm (2002-2012). Kể từ nhậm chức vào năm 2012, ông Tập đã tìm cách ‘nhổ bật rễ’ ảnh hưởng của phe Giang, những người chống đối lại ông Tập. Điều này cũng giúp ông Tập củng cố sự kiểm soát của ông đối với chính quyền Trung Quốc.

Nguồn tin cho biết, thay mặt cho phe cánh ông Giang, ông Ngô đã sử dụng các giao dịch tài chính để chuyển tiền và rửa tiền ở nước ngoài, đồng thời sử dụng vai trò của mình như là một ông trùm kinh doanh, để bí mật theo dõi và gây ảnh hưởng đến những người quyền cao chức trọng ở nước ngoài.

Hiện chưa rõ liệu cuộc điều tra đối với các công ty mua lại tài sản nước ngoài có liên quan hay không đến việc kiềm chế, kiểm soát những nhà tài phiệt quyền lực Trung Quốc trước Đại hội Toàn quốc lần thứ 19 của Đảng Cộng sản Trung Quốc, một cuộc họp chính trị quan trọng được tổ chức vào cuối năm nay. Hiện tại, các ngân hàng lớn do nhà nước kiểm soát, đã tuyên bố không có ý định chấm dứt mối quan hệ hoặc cắt giảm tín dụng đối với các công ty này.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư đã bị bối rối và lo sợ bởi thông báo của cơ quan quản lý.

Cổ phiếu của tập đoàn HNA Holding Group đã giảm 6%, trong khi cổ phiếu của công ty TNHH Fosun International đã giảm gần 10% tại Hồng Kông vào ngày 22/6. Cùng ngày, cổ phiếu của công ty dược phẩm Fosun Pharmaceutical, được niêm yết trên thị trường chứng khoán Thượng Hải, đã giảm khoảng 8%, trong khi cổ phiếu của Hãng phim Wanda niêm yết ở Thâm Quyến đã giảm tới 9,9% vào buổi sáng, và phải tạm thời ngưng giao dịch.

Frank Yu, Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh

Phạm Duy tổng hợp

Xem thêm: