Truyền thông trong nước đồng loạt đưa tin về việc cá chết hàng loạt ở vùng biển Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên – Huế. Ngay cả những con cá trọng lượng lớn 35–50 kg cũng chết nổi trên mặt biển khiến các chuyên gia nhận định rằng phải có độc tố rất mạnh mới khiến cá chết nhiều đến mức như vậy.

Vậy điều gì đã dẫn tới cảnh cá chết hàng loạt nơi vùng biển miền Trung?

Hiện tượng cá chết hàng loạt bắt đầu từ ngày 6/4 ở Hà Tĩnh, Trung tâm quan trắc Môi trường và bệnh Thủy sản miền Bắc đã phối hợp với các cơ quan chức năng Hà Tĩnh kiểm tra và xác định nguyên nhân có thể là do yếu tố gây độc trong môi trường nước, yếu tố này có thể bắt nguồn từ nguồn nước thải chưa được xử lý.

Đến ngày 10/4, vùng biển Quảng Bình xuất hiện cá chết hàng loạt trôi vào bờ. Tới ngày 19/4, Quảng Trị xuất hiện tình trạng tương tự, hàng tấn cá chết trắng trôi vào bờ. Các ngư dân cho biết mới đầu thấy cá nhỏ chết, sau đó thì cá to cũng chết rồi dạt vào bờ. Sau một tuần, Quảng Trị có đến 30 tấn cá chết.

Cá chết đầy bãi biển, người dân Quảng Bình đứng ngồi không yên - Ảnh 1, ca chet hang loat
Cá chết hàng loạt được phát hiện tại bờ biển Quảng Bình (Ảnh: giadinhvietnam.com)
ca chet hang loat
Ngày 14/4, cá chết hàng loạt dạt vào bờ biển Quảng Bình, chủ yếu là các loài cá ven bờ sống ở tầng đáy như: cá phèn, cá phèn đổng, cá đục, cá liệt, cá bò… (Ảnh: baoquangbinh.vn)
ca chet hang loat tai quang tri
Cá chết hàng loạt, trôi dạt vào bờ biển Quảng Trị. (Ảnh: nld.com.vn)
ca-chet-tran-ngap-bo-bien-quang-tri ca chet hang loat
Nhiều người dân đi dọc bờ biển Quảng Trị vớt cá về làm thức ăn cho gia súc hoặc đem bán, ước tính mỗi ngày vớt được 1-5 tấn cá. (Ảnh: vnexpress.net)

Ô nhiễm đến mức nào?

Sau khi kiểm tra, Sở Nông nghiệp Thừa Thiên – Huế có báo cáo cho biết hàm lượng PO4 tầng đáy 1 mg/lít; pH 8,8; độ kiềm 89,5; độ mặn 30 phần nghìn. Cụ thể, chất lượng nước phú dưỡng (PO4 theo chỉ tiêu cho phép tối đa là 0,5 mg/lít, nhưng tại thời điểm đo là 1 mg/lít) làm tăng độ pH. Đây có thể là nguyên nhân làm cho cá sốc và chết hàng loạt do pH nước thay đổi đột ngột; PO4 tăng cao.

Ngoài ra, tảo phát triển mạnh, kết hợp với khí độc ở đáy lồng tích tụ bốc lên khi nhiệt độ tăng cao trong thời điểm giao mùa dẫn đến thiếu ôxy cục bộ làm cho cá chết nhanh.

Trước khi cá chết lan đến Quảng Bình, tại khu công nghiệp Vũng Áng (Hà Tĩnh) cũng xuất hiện cá chết hàng loạt. Kết luận của Trung tâm quan trắc môi trường và bệnh thủy sản miền Bắc cho biết, cá chết ở Hà Tĩnh do “môi trường nước bị ô nhiễm, có yếu tố gây độc trong môi trường”.

Ngày 19/4, Sở Nông nghiệp Quảng Bình đã có công văn gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Bộ Khoa học và Công nghệ; Bộ Tài nguyên và môi trường; UBND tỉnh Quảng Bình báo cáo về tình trạng cá chết bất thường trên vùng biển Quảng Bình. Bước đầu, kết quả phân tích mẫu nước, mẫu cá cho thấy hiện tượng cá chết hàng loạt không phải do tác nhân vi khuẩn, virut mà do nguồn nước bị ô nhiễm (nguồn nước có yếu tố gây độc).

Hiện nay, qua tất cả báo cáo của các cơ quan chức năng về việc cá chết hàng loạt, có thể kết luận rằng nguyên nhân lớn nhất gây ra hiện tượng bất thường này là do “nguồn nước bị nhiễm độc”.

Người dân phải gom cá đi chôn vì mùi hôi thối nồng nặc., ca chet hang loat
Cá chết trắng ven biển Quảng Bình. (Ảnh: phapluatplus.vn)

Nguồn chất độc từ đâu?

Vào ngày 20/4, Bộ trưởng Bộ TN&MT Trần Hồng Hà chỉ đạo các đơn vị thuộc Bộ này cùng phối hợp với Bộ NN&PTNT và Sở TN&MT các tỉnh Hà Tĩnh tìm hiểu nguyên nhân cá chết, nơi được đoàn kiểm tra chú ý nhất đó là khu công nghiệp Vũng Áng – nơi tập chung hàng chục ngàn lao động Trung Quốc với nhiều công ty khác nhau.

Người dân Hà Tĩnh cho rằng cá chết do các nhà máy khu công nghiệp Vũng Ánh xả chất thải. Tuy nhiên việc kiểm tra khu công nghiệp Vũng Áng cũng gặp khó khăn, ông Phạm Khánh Ly – Vụ trưởng Vụ Nuôi trồng thủy sản cho báo Dân Việt biết: Việc kiểm tra các nhà máy khu công nghiệp Vũng Áng chúng tôi không thể vào được, một là phải có ý kiến của UBND tỉnh Hà Tĩnh, hai là phải có công an vào cuộc, chứ đoàn chúng tôi không thể vào được khu công nghiệp. Vì đây là khu công nghiệp lớn của quốc gia, phải có chỉ đạo từ Trung ương xuống hoặc có sự chỉ đạo từ ngành dọc”.

Đường ống dẫn chất độc ra biển

Để vào được khu công nghiệp Vũng Áng là điều không dễ dàng, năm 2014, phóng viên một tờ báo đã từng phải mượn thẻ từ và bộ quần áo của một công nhân khác mới lọt được vào quan sát khu công nghiệp đồ sộ này.

Phóng viên này đã phát hiện một chi tiết rất quan trọng đó là khu công nghiệp Vũng Áng, người ta xây dựng những đường hầm bê tông dài hàng km chạy thẳng ra biển. Đường hầm lớn đến mức 2 chiếc xe tải chạy ngược chiều nhau cũng không phải giảm tốc độ. Cũng có những hầm bê tông dày cả mét, rộng hàng trăm mét vuông, sâu hàng chục mét…

Theo thông tin trên báo Thanh Niên, 2 ngày trước khi phát hiện xác cá chết, vào ngày 4/4, ngư dân Nguyễn Xuân Thành ở Kỳ Anh (Hà Tĩnh) trong khi lặn xuống biển bắt cá đã tình cờ phát hiện một đường ống xả thải khổng lồ cắm xuống đáy biển. Anh Thành cho biết đường ống này được chôn dưới đáy biển, phủ phía trên là một lớp đất cùng nhiều đá hộc, bao tải cát; chiều dài của đường ống khoảng 1,5 km; đường kính 1,1 m. Đường ống này được bắt đầu từ khu vực dự án Formosa (nằm trong khu công nghiệp Vũng Áng) rồi nối với 3 đường ống nhỏ hơn.

Ngư dân này nói rằng: “Vào thời điểm phát hiện, tôi thấy đường ống này phun nước rất mạnh. Nước phun từ đường ống ra có màu vàng đục, nhừa nhựa, mùi hôi thối, khi ngửi thì cảm thấy rất ngạt thở”. Sau đó anh Thành đã tới Đồn biên phòng Đèo Ngang (thuộc Bộ đội biên phòng Hà Tĩnh) trình báo, đồng thời vẽ lại sơ đồ và vị trí của đường ống.

Các ngư dân nơi đây cũng báo cho đoàn kiểm tra biết rằng đã nhìn thấy đường ống dẫn chất xả từ khu vực dự án Formosa ra biển, được chôn lấp sâu 13 m so với mặt nước biển.

Trang Dân Trí cũng dẫn lời anh H – thành viên của một công ty chuyên trục vớt tàu thuyền đóng tại xã Kỳ Lợi xác nhận về đường ống nói trên, anh cho biết thêm chi tiết, đoạn cuối đường ống nằm cách xa bờ biển đến 2 km. Nghi ngờ đây là đường ống xả chất thải, anh H cũng đã báo lại với Đồn biên phòng Đèo Ngang.

Ông Phạm Khánh Ly  – Vụ phó Vụ Nuôi trồng thủy sản đã nhận đầy đủ các thông tin này của người dân. Ông cho biết sẽ trình báo lên Bộ NN&PTNT biết để xin ý kiến chỉ đạo; đồng thời sẽ yêu cầu các cơ quan chức năng của Hà Tĩnh vào cuộc điều tra, tìm hiểu rõ về vụ việc.

Ngọn Hải Đăng (T/H)

Xem thêm: