Thời gian gần đây cộng đồng xôn xao bày tỏ những ý kiến trái chiều về một phương pháp dạy học tiếng Việt bằng mô hình. Rất nhanh, những thông tin bám theo sự kiện được sản xuất và lan truyền với sự mỉa mai, kèm theo những lo ngại về tương lai thế hệ trẻ nước nhà nếu các em được học theo cách đó.

Trích dẫn không đầy đủ…

Khoan chưa nói về tính đúng đắn của phương pháp học này, vì đó là việc đòi hỏi phải có trải nghiệm thực tế và am hiểu về giáo dục, cũng như ngôn ngữ học. Thêm vào đó, cũng chưa có một lời giải thích và kết luận về chuyên môn, học thuật chính thức nào từ cơ quan cao nhất có trách nhiệm về vấn đề này là Bộ Giáo Dục. Nên tất cả những gì mà người không trực tiếp trải nghiệm biết được chỉ có giới hạn nhất định.

Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi không có ý định bàn về tính đúng sai của phương pháp và những bất cập về nội dung các bài học đang gây được sự chú ý của rất nhiều phụ huynh học sinh. Bởi điều đó ai cũng có thể tự đánh giá dựa trên quan điểm và sự hiểu biết của mình. Chỉ xin mạn phép bàn về cách trích dẫn bằng chứng về phương pháp học để phản biện. Bởi ai cũng có chủ kiến cá nhân, nhưng dù có bức xúc thế nào thì khi đưa vấn đề ra phản biện cũng đều cần một sự khách quan và trích dẫn đầy đủ. 

Làm cho “chính” lại cách phản ứng với cái được cho là bất chính cũng là việc cần thiết cho một xã hội văn minh và không ngại phản biện.

Thế nhưng những đoạn video trích dẫn không rõ bối cảnh về phương pháp học chữ toàn bằng ô vuông và hình tròn có thể dễ dàng cuốn người xem theo một cảm xúc hoài nghi và phẫn nộ. Cư dân mạng bắt đầu thể hiện sự sáng tạo của mình bằng những video ca nhạc chế lại lời toàn hình vuông, tròn, tam giác… như một lời khẳng định rằng chúng sẽ thay thế chữ viết trong tương lai nếu học sinh được học phương pháp mới này. Quan sát kỹ một chút cũng đã có thể thấy cách học trong đoạn video là để tách và phân biệt âm, tiếng, chứ không phải dùng hình học để làm chữ viết. Nhưng theo trích dẫn và cách lan truyền của nhiều người thì người xem sẽ hiểu đó là dùng hình học để thay cho chữ viết, gây ra một sự hoang mang và phẫn nộ không hề nhỏ trong cộng đồng.

Một sự bức bối, hoài nghi dồn nén từ bao lâu sau những bê bối chấn động của ngành giáo dục, đã khiến nhiều người trong chúng ta trở thành một phần của đám đông muốn được bày tỏ thái độ. Và chúng ta cũng là những nạn nhân, nạn nhân của sự mất niềm tin vào giáo dục, nhưng lại có niềm tin vội vàng vào những người trích dẫn thiếu trách nhiệm.

Có nhiều cách để bày tỏ thái độ và phản bác một sự kiện xã hội nổi bật. Nhưng trích dẫn một đoạn thông tin không đi kèm với bối cảnh cụ thể và chi tiết là một việc làm cẩu thả và thiếu tính chuyên nghiệp.

Trích dẫn không đầy đủ...
Gần đây có rất nhiều clip, hình ảnh lan truyền về phương pháp dạy học mới gây hoang mang trong cộng đồng. (Ảnh minh họa: youtube.com)

…có thể bẻ cong ý nghĩa ban đầu

Cách truyền thông tin như vậy được gọi là “đoạn chương thủ nghĩa”, nghĩa là trích dẫn một đoạn văn, thơ ra khỏi bài nguyên gốc rồi lấy cái nghĩa cá biệt của đoạn đó để gán cho cả bài văn, bài thơ, làm thay đổi hoàn toàn thậm chí đảo ngược ý nghĩa của cả bài.

Từ xưa đã có hình thức đoạn chương thủ nghĩa như thế này, bởi năng lực nhận thức chưa đầy đủ của con người và cũng vì những ý đồ không trong sáng của một nhóm người nào đó. Một ví dụ nổi tiếng là câu nói đã gán cho Khổng Tử cái danh coi thường, miệt thị phụ nữ.

Để phê bình, đả phá ông, từ đó kết luận sai lệch về cả Nho giáo, người ta đã lấy một câu của ông: “Duy nữ (nhữ) tử dữ tiểu nhân nan dưỡng dã”, dịch nghĩa là “Chỉ có đàn bà và trẻ con là khó dạy bảo”. Từ đó cho rằng Khổng Phu Tử có tư tưởng phân biệt và coi thường giới nữ.

Câu nói đó của Khổng Tử là sau khi ông có chuyến đi tới nước Vệ về. Ở đó có việc Vệ Linh Công cùng phu nhân ngồi trên xe, viên hoạn quan là Ung Cứ cùng ngồi đi ra, sai Khổng Tử ngồi trên cái xe đằng sau. Mấy người diễu qua chợ trước mặt rất đông dân chúng. Khổng Tử đã nhận ra người ta vốn dĩ chỉ muốn lợi dung thân phận của ông để tâng bốc bản thân, cũng chẳng phải thật lòng muốn ông tới trợ giúp giáo huấn dân chúng. Nhất là phu nhân của Linh Công nước Vệ, vì để mượn danh Khổng Tử, nên khoe khoang rất lộ liễu. Câu nói của ông: “Duy nữ tử dữ tiểu nhân, vi nan dưỡng dã; cận chi tắc bất tốn, viễn chi tắc oán”, có thể là một lời cảm khái sau khi nhớ tới việc phu nhân của Linh Công nước Vệ vì được sủng ái nên đã ngang ngược, kiêu ngạo, nhiễu dân.

Thật ra, “nữ tử” ở đây, cũng không phải là chỉ “nữ nhân” (người nữ) thời nay. Chữ “nữ tử”, trước chữ “tử” thêm một chữ “nữ”, là đặc biệt chỉ rõ ra người con là phận nữ. Còn từ “dã”, trong “Thuyết văn giải tự” giải thích rằng: “Dữ, tứ dữ dã”, từ “dã” trong ý “giá” (gả) ở đây là “giá dã” (gả cho ai đó…). Thế nên, hàm nghĩa cả câu nói này chính là đúc kết kinh nghiệm về việc chọn rể, gả con gái của Khổng Tử.

Tức là: “Chỉ khi đem con gái gả cho tiểu nhân, mới khó ở chung. Kẻ đức hạnh thấp hèn, hành vi vô lại, ở gần không (chịu) được; ở xa, lòng nhớ mong con gái, xa cũng không đành”.

Nó không hề có ý nghĩa coi thường, khinh miệt phụ nữ như người ta đã cố gán cho nó. Còn có rất nhiều những trích dẫn từ Nho gia đã bị cố tình bẻ xiên, như một nỗ lực bôi nhọ, xuyên tạc những giá trị rất có ý nghĩa trong việc ước thúc con người tu dưỡng tâm tính mà cổ nhân để lại.

...có thể bẻ cong ý nghĩa ban đầu
Khi chưa thực sự biết rõ về những thông tin mình tiếp nhận vậy phải chăng chúng ta không nên vội lan truyền nó đi… (Ảnh: youtube.com)

Cũng với ý đồ xuyên tạc và dẫn dắt dư luận, chính quyền Trung Quốc đã vận dụng “đoạn chương thủ nghĩa” một cách triệt để trong việc bôi nhọ môn rèn luyện sức khoẻ và tinh thần đã thu hút được quá nhiều người Trung Quốc, “tranh giành quần chúng với đảng” như Pháp Luân Công. Không những trích dẫn lời giảng không kèm theo ngữ cảnh, họ còn cắt gọt, tự ý chắp nối câu nọ vào câu kia từ những video ghi lại những lời của người sáng lập pháp môn. Từ đó tuyên truyền với cường độ cao trong quần chúng, để nhồi nhét sự căm phẫn, thù hằn vào đầu người dân Trung Quốc đối với Pháp Luân Công.

Ngày nay, khi thế giới văn minh đều đã biết sự thật và lên án chính quyền Trung Quốc, thì vẫn còn rất nhiều người dân trong nước không hề biết rằng mình đã bị lừa và vô tình trở thành người đứng về phía của cái ác. Vì thế, tội ác đàn áp dã man những người tu luyện Pháp Luân Công mới còn được phép tồn tại ở Trung Quốc. 

Ngạn ngữ Nga có câu: “Một nửa ổ bánh mì thì vẫn là bánh mì, nhưng một nửa sự thật thì không còn là sự thật”.

Đừng lan truyền những câu chuyện chỉ có một nửa sự thật

Ngày nay, trong thời đại bùng nổ thông tin và ai cũng có thể trở thành một kênh truyền thông đại chúng chỉ với một trang mạng xã hội. Chúng ta phải nghe và tiếp xúc một cách thụ động thông tin từ rất nhiều nguồn khi bước vào thế giới ảo. Thậm chí cả những thông tin được cung cấp chính thống và của những người làm truyền thông chuyên nghiệp, đôi khi cũng khó tránh khỏi “đoạn chương thủ nghĩa” do sơ suất, năng lực hạn chế hoặc cố tình bởi thiếu đạo đức nghề nghiệp.

Thế nên, để tránh trở thành người tiếp tay cho những thông tin sai lệch, cho việc vô tình mà đánh giá sai sự vật hiện tượng hoặc một người nào đó, chúng ta phải có trách nhiệm tìm hiểu và suy xét dựa trên lý trí khách quan trước khi lan truyền nó đi.

Đừng lan truyền những câu chuyện chỉ có một nửa sự thật
Việc tìm hiểu và suy xét dựa trên lý trí trước mỗi thông tin chính là có trách nhiệm với bản thân chúng ta và cộng đồng. (Ảnh: pixabay.com)

Khi tìm hiểu thì lại cần biết rõ ngọn nguồn và hoàn cảnh phát sinh, chớ nên vội dùng hiểu biết giới hạn của mình mà gán ghép. Bởi hậu quả của việc thiếu suy xét và đoạn chương thủ nghĩa, trước là tự mình tích lũy kiến thức sai, hình thành nên quan niệm sai, sau là không tôn trọng đối với người viết, người nói. Và cuối cùng, khi vô tình hoặc cố ý gây tổn hại thanh danh người khác, chúng ta chính là làm việc xấu, việc xấu thì sẽ lan truyền ra những điều xấu khác trong xã hội và sau đó điều xấu sẽ được đáp trả lại bằng điều xấu. Thiệt hại vẫn là chúng ta mà thôi.

Bạch Vân

Có thể bạn quan tâm:

CLIP HAY

Ad will display in 09 seconds