Biến đổi khí hậu đang là một trong những vấn đề trực tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều mặt đời sống của con người. Nó gây ra những tác động không hề nhỏ và lâu dài đối với thời tiết và sự phân bố các sự kiện thời tiết. Nhưng hệ quả làm tăng mùi hôi thối của một bãi rác thải thì chưa hề có báo cáo, phân tích nào cho thấy mối liên quan dù là trực tiếp hay gián tiếp.

Mới đây, tại một buổi họp báo thường kỳ của UBND TP.HCM, Giám đốc Sở Tài nguyên môi trường có đưa ra lời giải thích cho hiện tượng phía Nam thành phố xuất hiện mùi hôi thối trên diện rộng do bãi rác thải Đa Phước như sau:

“Không đợi đến phản ánh từ báo chí, mà ngành tài nguyên môi trường có hệ thống quan trắc kết nối với trung tâm dự báo. Được biết năm nay do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và các mùa nên sẽ có mùi hôi” – (Tuổi Trẻ).

Theo ông, mỗi ngày có gần 9.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt được thu gom lại trên địa bàn thành phố, nhưng chỉ xử lý bằng cách đốt được 30%, còn lại là chôn lấp. Rác chất đống chờ chôn lấp cao khoảng 27m. Do ảnh hưởng hướng gió nên mùi hôi thối từ bãi này đã “xâm nhập” thành phố khiến người dân phía Nam phải sống trong cảnh ăn uống, ngủ nghỉ đều có mùi hôi “song hành”.

Bãi rác Đa Phước. (Ảnh: Dantri)

Có thể thật sự có một mối liên hệ nào đó giữa biến đổi khí hậu và khả năng phát tán mùi hôi của bãi rác Đa Phước vào sâu trong thành phố mà chưa có nghiên cứu nào trước đây chỉ ra. Nhưng khi phát biểu công khai với trách nhiệm của một người lãnh đạo, Giám đốc chắc phải hiểu rằng người nghe cần biết rõ ngọn ngành thì mới tiếp nhận được thông tin, đặc biệt là thông tin mới chưa hề được kiểm chứng và chưa hề có tiền lệ.

Việc quy nguyên nhân cho những đối tượng hoàn toàn khách quan để tránh trách nhiệm có vẻ đang là xu hướng của nhiều lãnh đạo thời nay. Thế nên người ta sẽ dễ cảm thấy bị dắt mũi và thiếu tôn trọng với những câu trả lời thiếu lý lẽ và tính thuyết phục. Và tất nhiên, họ sẽ có xu hướng quy kết rằng ông Giám đốc Sở Tài nguyên môi trường thành phố đang cố phân tán trách nhiệm của Sở cho đối tượng mà chẳng ai có thể buộc tội:

Đó là Thiên nhiên, là Trái đất đáng thương này.

Nếu bãi rác Đa Phước có mùi hôi do biến đổi khí hậu và các mùa, thì chỉ trừ khi Thiên nhiên đừng có vận hành theo các mùa và tình trạng biến đối khí hậu đừng có xảy ra nữa, người dân Sài Gòn mới không phải chịu mùi hôi thối.

Có thể đó chỉ là “suy diễn” dựa trên cảm tính của nhiều người dân. Những người đã quen với những “thu giá” và “tụ nước” từ trước đó nên đang dễ để cảm tính lấn át. Có thể, thật sự có một nguyên nhân từ biến đổi khí hậu thật, như không khí nóng lên thì mùi cũng sẽ nồng nặc hơn, hay hạn hán làm đất khô, tạo nhiều kẽ nứt nên rác bị chôn sẽ vẫn thoát xú uế lên bề mặt… Đó là tôi đang cố gắng liên tưởng theo hiểu biết nông cạn của bản thân về biến đổi khí hậu. Tôi không phải là nghiên cứu, chỉ là đang cố gắng đánh giá khách quan nhất và rộng lượng nhất có thể với phát biểu về mùi hôi và biến đổi khí hậu.

Thế nhưng, lý do của thứ mùi hôi đó không phải là điều những người dân ở Sài Gòn quá quan tâm, bởi vì rác thì tất nhiên là hôi, và trình độ xử lý rác chưa tiên tiến thì tất nhiên sẽ không thể loại bỏ được mùi hôi. Ai cũng hiểu được điều đó. Và người dân nơi đó không có đủ kiên nhẫn và rảnh rỗi như tôi để cố gắng cảm thông cho lãnh đạo. Điều họ quan tâm là khi nào thì thành phố sẽ loại bỏ được mùi hôi trong không khí cho người dân.

Cái hay của người lãnh đạo trong mắt dân không phải ở việc giải thích đại khái cho qua, đổ lỗi cho thật khéo, mà là ở việc giải quyết triệt để và nhanh chóng vấn đề đang gây bao khổ sở cho dân chúng.

Hơn nữa, ông có nói rằng “năm nay do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và các mùa nên sẽ có mùi hôi”, nó không chỉ giải thích nguyên nhân mùi hôi nói chung mà còn là mùi hôi phát tán trong năm nay. Thế nhưng, theo người dân ở đây, mùi hôi đã có từ rất lâu rồi:

Cư dân Tô Hồng Trang trên diễn đàn mạng xã hội Facebook có tên “Sự thật về mùi hôi thối ở Nam Sài Gòn cho biết: “Cư dân bỏ từ vài tỉ đến hàng chục tỉ đồng để hưởng cuộc sống đô thị văn minh ở đây, nhưng 3 đến 4 năm nay chúng tôi lại phải hứng chịu mùi rác nồng nặc. Mỗi đợt hôi thối kéo dài đến 5, 6 tháng khiến cuộc sống đảo lộn”.

Người dân đã phải chịu đựng mùi hôi thối từ rất lâu rồi. (Ảnh: Tuoitre)

Chị Phạm Hoài Thùy Dương, một cư dân khác cho báo Tuoitre hay, liên tục mấy năm nay, cứ vào mùa mưa từ khoảng tháng 5 trở đi, mùi hôi của rác lại xuất hiện và kéo dài tận tháng 10, tháng 11. 

“Trước đây ở quận 4, mỗi tháng gia đình tôi chỉ tốn 500.000 – 600.000 đồng tiền điện, nhưng khi về chung cư Belleza, tiền điện tăng gấp 3 lần do phải liên tục đóng cửa phòng, mở máy lạnh để trốn mùi hôi, mặc dù ở đây rất thoáng gió” – chị Dương cho biết.

Nếu người đứng đầu Sở Tài nguyên môi trường thành phố phát biểu như trên, nghĩa là nhà chức trách chỉ ghi nhận là năm nay mới có mùi hôi, thế thì đó là một sự phủ nhận trắng trợn nỗi khổ của người dân trong biết bao năm trước đó.

Một khi đã không thể ghi nhận thì không thể cảm thông. Không có cảm thông thì không thể hiểu được nỗi khổ của dân. Như thế thì sao có thể tận tâm mà làm hết khả năng, quyền hạn của một bậc làm cha làm mẹ dân để lo cho đời sống dân chúng được thoải mái.

Có thể ông Giám đốc Sở chỉ là thiếu kỹ năng nên chưa giải thích lý do cho hợp lý hơn. Ừ thì cứ cho là biến đổi khí hậu thật sự có thể làm ảnh hưởng tới tình trạng hôi thối ở phía Nam Sài Gòn. Nhưng điều đáng chê trách là ở việc ông đang thể hiện rằng cơ quan duy nhất dân có thể trông chờ giúp được họ lại không hiểu nỗi khổ của họ. Và nếu thật sự chẳng có sự liên hệ nào giữa biến đổi khí hậu với tình trạng này, thì ông còn đang thể hiện một sự thiếu trách nhiệm và cẩu thả, coi thường người dân.

Trương Thanh