Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) xác nhận sẽ tập trung xử lý các vụ việc liên quan tới những tội ác hủy hoại môi trường, theo tin từ Reuters. Những sự kiện môi trường xảy ra gần đây như Formosa, đâp thủy điện sông Mekong được xem là có sức ảnh hưởng tiêu cực rất lớn đối với môi trường. Liệu Việt Nam có thể đưa các vụ án môi trường ra tòa án quốc tế?

5b3772615ddsc_0507_jgmf
Giáo sư – Tiến sĩ khoa học Luật Tổ quốc nhà nước và Công pháp quốc tế – Nguyễn Vân Nam

Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo Thanh Niên, Giáo sư – Tiến sĩ khoa học Nguyễn Vân Nam cho biết một số thảm họa môi trường ở Việt Nam trong thời gian qua cũng có thể là đối tượng được ICC (Tòa án Hình sự quốc tế) điều tra. Ví dụ như vụ Formosa, có người gọi đó là sự cố môi trường nhưng ở góc độ khoa học và môi trường thì đó là một thảm họa. Thảm họa này tác động trực tiếp, đe dọa sự tồn tại của hàng trăm ngàn gia đình ngư dân; ảnh hưởng xấu đến sinh kế, sức khỏe của hàng triệu người dân với những hậu quả chưa thể lường hết được trong tương lai. Vụ Formosa cũng có thể được ICC xem xét thụ lý điều tra, nếu được các luật sư giỏi của nước ngoài giúp đỡ.

Tòa án Hình sự quốc tế – ICC có trụ sở chính thức tại The Hague (Hà Lan), được thành lập năm 1998 theo Quy chế Rome, là một tòa án chỉ có thẩm quyền xét xử các tội phạm liên quan đến tội ác diệt chủng, tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người.

Liên quan đến việc lý giải về tội ác chống lại loài người, Giáo sư phân tích rằng ICC không thay đổi cách lý giải mà chỉ đơn giản là mở rộng phạm vi lý giải đến hành vi khác cũng có thể là tội ác này. Do đi cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật, tội ác chống lại loài người không chỉ tập trung vào nhóm hành vi bạo lực hay sử dụng vũ khí như trước đây, mà việc sử dụng các loại chất hóa học, sinh học, thậm chí là môi trường cũng có thể trực tiếp hoặc gián tiếp hủy loại loài người. Bởi con người ngày nay đều nhận thức được hủy hoại môi trường chính là lấy đi cơ sở nền tảng quan trọng nhất để con người có thể tồn tại.

Theo ông Nam, để một hành vi hủy hoại môi trường trở thành một tội ác chống lại loài người, thì chắc chắn nó phải vượt khỏi giới hạn của một hành vi phá hoại môi trường bình thường ở cả 3 góc độ là: mức độ nghiêm trọng; phạm vi ảnh hưởng, mức độ tác động đến con người; và số lượng người bị ảnh hưởng. Vì thế, hủy hoại môi trường cũng có thể được xem là tội ác chống lại loài người.

Theo Quy chế Rome 1998, chỉ có bốn khả năng đưa một vụ án môi trường ra trước ICC:

  • Vụ án xảy ra trên lãnh thổ của một trong các quốc gia thành viên của ICC;
  • Nghi phạm có quốc tịch của một trong các quốc gia thành viên của ICC;
  • Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc chuyển vụ việc sang ICC;
  • Một quốc gia không phải thành viên của ICC chấp thuận thẩm quyền của ICC trong một vụ việc cụ thể.

Vì Việt Nam không nằm trong dach sách 124 quốc gia thành viên của ICC nên trước đó gần như không có khả năng thụ lý. Tuy nhiên, theo tạp chí Luật Khoa, khả năng cuối cùng là chính phủ Việt Nam chấp thuận thẩm quyền của ICC trong vụ Formosa bằng cách gửi tuyên bố cho Chánh Lục Sự (Registrar) của ICC. Điều này có nghĩa là Việt Nam không cần tiến hành các thủ tục ký kết và phê chuẩn Quy chế Rome 1998 về ICC, mà vẫn có thể đưa vụ Formosa ra toà án này. Theo ông Nam, ICC cũng mới tuyên bố thụ lý các vụ án môi trường và họ có thể cũng cần một vụ kiểu như vậy để làm án lệ.

anhhethongxathaicuaformosahatinh_anhnguyendung_BMFC
Đường ống xả thải của Formosa Hà Tĩnh xả thẳng ra biển, gây thảm họa về môi trường cho các tỉnh miền Trung Ảnh: Nguyên Dũng

Theo TS Tô Vân Trường, việc “hình sự hóa” các vụ án gây ô nhiễm môi trường cho thấy rõ ràng tội ác gây ra thảm họa môi trường có tính chất nghiêm trọng gây tổn hại đến sự sống nhân loại. Trên bình diện quốc tế thì rõ ràng coi tội phạm gây ô nhiễm, hủy hoại môi trường là tội phạm hình sự sẽ buộc các doanh nghiệp có ý thức hơn trước khi phạm tội, vì khung hình phạt khi phạm tội chắc chắn sẽ cao hơn.

 Mai Mai (TH)

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay:

Thể Loại: Trong nước Xã Hội