Rồng địa ngục đấu với voi khổng lồ, phượng hoàng phục sinh từ tro bụi, bồ nông chăm con bằng máu của chính mình – đó chỉ là một phần trong số những phác họa vô cùng kỳ lạ của những cuốn từ điển quái thú thời Trung Cổ.

Xuất hiện và phổ biến vào thời Trung Cổ, những cuốn từ điển quái thú là một bộ sưu tập về các loài động vật, chim muông, và các con thú huyền thoại. Đi kèm với những hình vẽ miêu tả và những câu chuyện ấn tượng là các bài học về đạo đức, phản ánh niềm tin rằng thế giới được tạo nên bởi chư Thần, và rằng mỗi sinh mệnh đều mang một ý nghĩa đặc biệt. Ví dụ như thời bấy giờ, hình ảnh con bồ nông xẻ ngực lấy máu nuôi con thường là ẩn dụ cho chúa Giê-su…

Adam đặt tên cho các con vật, cuốn Aberdeen, thế kỷ 12 (Thư viện trường đại học Aberdeen)
Adam đặt tên cho các con vật, cuốn Aberdeen, thế kỷ 12 (Ảnh: Thư viện trường đại học Aberdeen)

Một số con vật được miêu tả như sau:

  • Sư tử là vương giả của muôn loài. Nó thường ẩn giấu đường đi của mình bằng chỏm đuôi, ngủ với đôi mắt mở, và chỉ sợ gà trống con lông trắng.
  • Voi là loài vật trong sạch, chỉ giao phối có đúng một lần trong suốt cuộc đời vì mục đích sinh sôi chứ không phải vì dục vọng. Nó thường được miêu tả với một tòa tháp ở trên lưng. Có những loài voi lạ có thể đánh nhau cả với rồng.
Voi đang đánh đuổi một con rồng, thế kỷ 13 (Họa sĩ: Guillaume le Clerc, thư viện Trinity College, đại học Cambridge)
Voi đang đánh đuổi một con rồng, thế kỷ 13 (Họa sĩ: Guillaume le Clerc, thư viện Trinity College, đại học Cambridge)
  • Gấu sinh nở ra những con non không có hình dạng. Gấu mẹ sẽ phải liên tục liếm chúng để các con non có thể phát triển trở thành gấu con.
Thú một sừng và gấu, từ điển quái thú Ashmole, đầu thế kỷ 13
Thú một sừng và gấu, từ điển quái thú Ashmole, đầu thế kỷ 13 (Ảnh: Wikipedia)
  • Linh dương có sừng dài, dùng để đốn hạ cây cối. Nếu sừng hươu bị mắc vào cành cây, chúng sẽ kêu to, và vì thế trở thành mục tiêu của các thợ săn lành nghề.
Cuốn Aspidochelone, năm 1633 (Thư viện hoàng gia Đan Mạch)
Cuốn Aspidochelone, năm 1633 (Ảnh: Thư viện hoàng gia Đan Mạch)
  • Lợn rừng được xem là loài vật hung dữ nhất, có thể giết chết các thợ săn bằng cặp ngà của mình một cách dễ dàng. Ngoài ra, nó còn được xem như biểu tượng của dục vọng, đối lập với sự trong sạch của loài voi.
  • Những con rồng phương Tây hung ác cũng là kẻ địch của loài voi, với cặp cánh mạnh mẽ, những cú quất đuôi sắc nhọn, cùng những đòn phun lửa từ miệng và mũi. Nhưng chúng cũng sợ bóng của loài cây Peridexion, và e dè trước tiếng gầm của loài báo.
Perindens, loài cây thần trông coi các loài chim chóc, khoảng năm 1220
Perindens, loài cây thần trông coi các loài chim chóc, khoảng năm 1220 (Ảnh: Wikipedia)

Từ điển quái thú mô tả rất nhiều loài động vật, từ phổ biến đến quý hiếm, từ thực tế đến huyền thoại, từ hiền lành đến khát máu. Nó được biết đến rộng rãi ở Bắc Phi, Trung Đông và châu Âu vào thế kỷ thứ 12. Cuốn từ điển quái thú sớm nhất được biết đến là Physiologus của Hy Lạp vào thế kỷ thứ 2, được bổ sung bởi những ghi chép của Aristotle, Herodotus, Solinus, và những nhà tự nhiên học khác.

Cuốn Rochester, thế kỷ 13 (Thư viện hoàng gia Anh)
Cuốn Rochester, thế kỷ 13 (Ảnh: Thư viện hoàng gia Anh)

Sau Physiologus, Thánh Isidore và Ambrose đã thêm vào những cuốn sách tương tự các tham chiếu và các câu chuyện đến từ Kinh Thánh. Cùng với họ, nhiều tác gia thời bấy giờ đã chỉnh sửa và mở rộng các cuốn từ điển quái thú, để đưa vào nó những câu chuyện về đạo đức trong thế giới động vật. Một số quan sát ghi trong các cuốn từ điển này, như việc chim di cư, từng bị các nhà tự nhiên học mỉa mai trong các thế kỷ sau đó, lại trở thành một sự thật hiển nhiên trong thời hiện đại.

Báo, cuốn Bern Physiologus, thế kỷ thứ 9
Báo, cuốn Bern Physiologus, thế kỷ thứ 9 (Ảnh: Physiologus, Internet)

Vào thời Trung Cổ, thế kỷ thứ 12, các cuốn từ điển quái thú vô cùng thịnh hành ở Anh và Pháp, là một sự tập hợp khá đầy đủ và công phu của những ghi chép trước đó. Điều đáng chú ý là tính cách của một số loài động vật đều được miêu tả một cách khá tương tự. Ví dụ như ngày nay, người ta biết đến bản tính gian xảo là đặc trưng của loài cáo. Cuốn từ điển Aberdeen với hơn 50 câu chuyện và ghi chép về các loài thú là một trong những cuốn sách nổi tiếng còn sót lại cho đến ngày nay. Bạn cũng sẽ thích thú khi biết rằng, Leonardo da Vinci cũng từng có một cuốn từ điển quái thú của riêng mình.

Quang Minh

Xem thêm:

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: