Sau khi nhận lời mời từ chính phủ Nhật Bản, Tổng thống Barack Obama đã trở thành tổng thống đương nhiệm đầu tiên của Hoa Kỳ đến thăm Hiroshima, địa điểm đầu tiên từng bị ném bom nguyên tử.

Phát biểu trước Đài tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, một tòa nhà từng bị tàn phá được bảo quản cẩn thận để làm nơi tưởng niệm vụ ném bom, ông Obama đã phát biểu với một âm điệu xúc động:

71 năm trước, vào một buổi sáng trời quang đãng không mây, cái chết đã từ trên trời rơi xuống và thế giới đã thay đổi. Một tia sáng chớp lên cùng một bức tường lửa đã phá hủy cả một thành phố, và nó minh chứng rằng con người đã sở hữu phương tiện có thể tiêu diệt chính họ.

Tại sao chúng ta đến nơi này, đến Hiroshima? Chúng ta đến để suy ngẫm về một sức công phá khủng khiếp được nổ tung trong quá khứ không xa. Chúng ta đến để tưởng nhớ những người đã khuất, gồm hơn 100.000 đàn ông, phụ nữ và trẻ em Nhật Bản, hàng ngàn người Hàn Quốc và nhiều người Mỹ bị bắt giữ làm tù binh. Linh hồn họ trò chuyện với chúng ta. Họ yêu cầu chúng ta hãy hướng vào trong. Để suy xét cẩn thận chúng ta là ai và chúng ta sẽ trở thành cái gì.

Đúng như dự kiến, ông đã không đưa ra lời xin lỗi của Hoa Kỳ cho vụ ném bom. Thay vào đó, ông chọn cách nhìn về phía trước, gọi vụ ném bom nguyên tử được tưởng nhớ đến “không phải là khởi đầu của chiến tranh hạt nhân, mà là khởi đầu của sự thức tỉnh đạo đức của chính chúng ta”.

Nguyên nhân chính xác khiến ông Obama nhận lời mời của Nhật Bản đến Hiroshima vẫn chưa rõ ràng. Có lẽ đơn giản là đúng thời điểm, hoặc có lẽ ông muốn nhấn mạnh một lần nữa nguyện vọng một thế giới không hạt nhân, một ý tưởng mà ông nêu ra trong bài phát biểu nổi tiếng tại Prague vào năm 2009 – đã giúp ông giành được giải Nobel Hòa bình.

Nhưng chuyến thăm của ông tới Hiroshima cũng là một thắng lợi ngoại giao cho vị Thủ tướng gây nhiều tranh cãi của Nhật Bản, Abe Shinzo. Tác động thực sự của một tổng thống Mỹ đến thăm Hiroshima sẽ giúp tăng vị thế của ông Abe như một “người tiên phong theo chủ nghĩa hòa bình”, một người có tầm ảnh hưởng quốc tế đã thuyết phục được một Tổng thống Mỹ tỏ lòng tôn kính đến những người thiệt mạng vì bom nguyên tử và hậu quả của vụ ném bom.

Những người gièm pha Tổng thống Obama trong Đảng Cộng hòa sẽ nghiên cứu cẩn thận bài phát biểu của ông Obama để tìm ra bất kỳ bóng dáng nào của một lời xin lỗi tiềm ẩn, để sẵn sàng trút cơn thịnh nộ đến ‘đối thủ đáng nguyền rủa’ của họ ở Nhà Trắng.

Trung Quốc cũng đang quan sát một cách đầy thận trọng. Các phương tiện truyền thông Trung Quốc cảnh báo Nhật Bản tránh “quét vôi trắng” lên lịch sử Thế Chiến II để xuất hiện như một nạn nhân chứ không phải là một kẻ hiếu chiến. Bắc Kinh đã viện dẫn nhân vật phản diện Voldermort trong Harry Potter để vẽ hình tượng Nhật Bản như một kẻ xấu không biết ăn năn về việc làm đảo lộn trật tự quốc tế sau chiến tranh.

Trong khi đó, dư luận Nhật Bản dường như hơi có sự chia rẽ về việc liệu một lời xin lỗi từ Hoa Kỳ có thực sự cần thiết hay không. Một số người sống sót sau vụ bom nguyên tử (được gọi là hibakusha) muốn nhận được một lời xin lỗi, trong khi những người khác dường như bằng lòng với ý nghĩa của chuyến thăm, cho rằng bây giờ là thời điểm để gác lại quá khứ.

Chính trị của lòng ăn năn

Tuy vậy, từ ngữ của ông Obama trong chuyến thăm này đã nói lên cách mà ông nhìn sự kiện xảy ra vào tháng 8 năm 1945 và trách nhiệm của người Mỹ đối với người Nhật. Cuộc viếng thăm Hiroshima bản chất là một sự thừa nhận rằng Mỹ công nhận và xem trọng những tác động toàn diện của sự kiện đã xảy ra ở Hiroshima và ở Nagasaki.

Tuy chuyến thăm không có tác động gì rõ ràng tới chính sách hạt nhân toàn cầu, nhưng ông Obama dường như muốn để lại dấu ấn của mình: một người có đủ sự quan tâm đến vấn đề lịch sử này đến độ dám mạo hiểm với sự phản đối mãnh liệt từ những người bảo thủ ở quê nhà.

Tất cả sự việc này cũng có quan hệ ngầm mật thiết tới ông Abe. Ông không cần che giấu bản chất theo chủ nghĩa dân tộc của ông và tham vọng sửa đổi Hiến pháp hòa bình của Nhật Bản, một dự án mà ông khởi xướng. Ông Abe hẳn hy vọng rằng việc thuyết phục ông Obama tới thăm Hiroshima sẽ giúp cân bằng với những người chống đối ông – đặc biệt là với những ai phản đối kế hoạch của ông – sử dụng quân đội linh hoạt hơn, cũng như tăng cường hợp tác an ninh với Mỹ.

Rồi lại có câu hỏi về một lời xin lỗi vẫn-chưa-thấy-đâu từ phía Mỹ. Nhiều người sống sót sau vụ thả bom nguyên tử (hibakusha) dường như chỉ quan tâm đến việc gác lại quá khứ, nhưng đối với những người vẫn yêu cầu một lời xin lỗi, họ nên nhớ rằng với môi trường chính trị phân cực, độc hại của Mỹ thì “lời xin lỗi cho nước Mỹ” là tương đương với tự sát chính trị.

Hiện giờ, dù sao Nhật Bản đang chào đón quyết định chuyến thăm của ông Obama, chứ không phải phàn nàn về ngôn từ chính xác trong bài phát biểu của ông. Trong bài phát biểu của mình sau ông Obama, ông Abe cảm ơn Tổng thống Mỹ vì sự “can đảm” của chuyến viếng thăm và bày tỏ mong muốn quan hệ hữu nghị giữa Nhật Bản và Mỹ sẽ trở thành “ánh sáng hy vọng” cho cả thế giới.

Nhưng do việc chuyển hướng chính sách quân sự ra ngoài lãnh thổ Nhật Bản, nhiều người trong phần còn lại của Đông Á sẽ thực sự hoài nghi thông điệp của ông Abe. Và với những báo cáo cho thấy việc cắt giảm kho vũ khí hạt nhân đã thực sự chậm lại dưới thời ông Obama, lời kêu gọi thế giới không vũ khí hạt nhân của ông đã không vang vọng như xưa.

Taku Tamaki, giảng viên Quan hệ đối ngoại, Đại học Loughborough University. Bài được đăng trên The Conversation.

Minh Đạo biên dịch

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: