Tổng thống Mỹ Barack Obama đã chính thức công bố sẽ bỏ hoàn toàn lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam – một động thái rất có thể sẽ khiến Bắc Kinh bất an và gia tăng căng thẳng quân sự giữa Trung Quốc và các nước láng giềng biển Đông.

Với tuyên bố “hoàn toàn bình thường hóa quan hệ với Việt Nam” của ông Obama tại Hà Nội, Mỹ đã dọn đường cho Việt Nam có thể nhập các loại vũ khí tiên tiến cùng công nghệ quốc phòng, đặc biệt là công nghệ quân sự hàng hải trong bối cảnh căng thẳng trên biển Đông ngày càng gia tăng.

Quyết định này là một chuyển biến lịch sử đối với cả người Mỹ, nhưng không gây bất ngờ vì đã có nhiều đồn đoán trước đó. Mặc dù theo lời ông Obama, Hà Nội vẫn phải đạt được một số điều kiện về nhân quyền trước, thì động thái này vẫn làm nhiều người Mỹ băn khoăn. Hoa Kỳ liệu sẽ bán vũ khí cho chính chế độ đã dùng súng ống của Trung Quốc và Nga để đánh bại họ? Hàng vạn người Mỹ đã từng tham chiến ở Việt Nam vẫn còn sống, và khó có thể nuốt trôi quyết định làm giảm đi ý nghĩa của sự hy sinh của hàng ngàn chiến hữu của họ.

Về mặt kinh tế, cần lưu ý rằng Hà Nội đã và đang mua máy bay của Nga với giá rẻ hơn nhiều, và sẽ còn rất lâu mới đến viễn cảnh Việt Nam trở thành khách hàng lớn của các nhà sản xuất phi cơ chiến đấu Hoa Kỳ, bất chấp các căng thẳng với Trung Quốc leo thang.

Trung Quốc phản ứng

Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngay ngày 23/5 đã có một động thái hết sức “ngoại giao” sau quyết định gỡ cấm vận vũ khí đối với Việt Nam của ông Obama, đó là chúc mừng quan hệ song phương Việt-Mỹ. Phát ngôn viên của bộ này Hoa Xuân Oánh nói động thái trên của Mỹ là “phù hợp”.

Lệnh cấm vận vũ khí này là một sản phẩm của thời chiến tranh lạnh và không nên tồn tại thêm nữa. Chúng tôi hy vọng việc dỡ bỏ những lệnh cấm như vậy sẽ đem lại lợi ích cho hòa bình và sự phát triển trong khu vực. Chúng tôi vui mừng khi thấy Mỹ và Việt Nam phát triển quan hệ hợp tác bình thường”, CNN trích lời bà Hoa Xuân Oánh.

Tuy nhiên trước đó, trong một bài bình luận tối 22/5 tức là vào lúc tổng thống Barack Obama đặt chân đến Việt Nam, Tân Hoa Xã viết cảnh cáo rằng Hoa Kỳ không được sử dụng việc cải thiện quan hệ với Việt Nam như là “một công cụ để đe dọa hoặc gây tổn hại các lợi ích chiến lược của một nước thứ ba”.

Các chuyên gia nhận định, việc Việt Nam có thể mua hay nhận viện trợ vũ khí tiên tiến từ Hoa Kỳ tất nhiên không làm Trung Quốc hài lòng, nhưng chính sự hung hăng của Trung Quốc đã kéo đồng minh thân thiết của của mình tiến gần về phía Mỹ.

Nga có nói gì?

Theo BBC, hãng thông tấn Interfax cho rằng Việt Nam có truyền thống mua vũ khí từ Nga và điều này sẽ không thay đổi trong thời gian gần. Thế nhưng Interfax dẫn lời một nguồn tin hoạt động trong lĩnh vực hợp tác quân sự-kỹ thuật nói rằng Nga “không nên coi nhẹ” việc này.

Hãng này lưu ý một thực tế mới… “có nghĩa là tình trạng ngày càng cạnh tranh gay gắt.”

Trong khi đó, hãng thông tấn nhà nước Tass dẫn lời Phó giám đốc Cục hợp tác Quân sự-Kỹ thuật Quốc gia Nga Anatoly Punchuk, nói rằng Moscow và Hà Nội có quan hệ đối tác lâu dài và việc Mỹ bỏ cấm vận “không ảnh hưởng xuất khẩu vũ khí của Nga”.

Việt Nam là khách hàng mua vũ khí lớn thứ ba của Nga, theo tờ báo chuyên kinh doanh Kommersant.

Báo này dẫn nguồn Viện Nghiên cứu Hòa bình Stockholm cho hay Hà Nội mua 11% tổng vũ khí xuất khẩu của Nga trong giai đoạn 2010 – 2014.

Hiện Việt Nam đang có một thỏa thuận trị giá 3,2 tỷ USD với Nga mua 6 tàu ngầm Kilo, dự kiến sẽ hoàn tất vào cuối năm nay.

Chạy đua vũ trang trong khu vực?

Ít có khả năng xảy ra!

Chuyên gia Jon Grevatt tại viện nghiên cứu chiến lược quân sự Anh JHS Jane’s cho rằng thỏa thuận vũ khí Mỹ-Việt này sẽ ít có khả năng kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực, và cho rằng hầu hết các hợp đồng mua vũ khí từ Việt Nam, nếu có sẽ do chính phía Mỹ tài trợ.

Trước khi lệnh cấm được gỡ bỏ, Việt Nam cũng như các quốc gia có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc ở biển Đông đã đẩy mạnh trang bị quân sự nhằm gia tăng khả năng bảo vệ lãnh thổ của mình.

“Phân tích của chúng tôi chỉ ra rằng nhu cầu của Việt Nam hiện gồm có các thiết bị tăng cường an ninh hàng hải, chẳng hạn: máy bay tuần tra, rada bờ biển, tàu hải quân và các tàu tuần tra”, ông Grevatt nói, “Tất cả những thiết bị này Việt Nam đã có thể mua theo quy định xuất khẩu của Mỹ vốn có”.

Vậy dù quyết định bãi bỏ cấm vận vũ khí trước mắt chỉ mang tính biểu tượng hơn là làm thay đổi cán cân lực lượng giữa Việt Nam với Trung Quốc thì việc tổng thống Obama ra quyết định này ngay ngày đầu tiên của chuyến viếng thăm Việt Nam chắc sẽ khiến Trung Quốc quan ngại về sự thắt chặt quan hệ Mỹ-Việt.

Việt–Mỹ, xích lại gần nhau nhưng vẫn còn nghi ngờ

Mặc dù quan hệ song phương Mỹ-Việt có nhiều dấu hiệu ấm lên đáng kể, vẫn còn tồn tại ngờ vực về khía cạnh quân sự, như chuyên gia Murray Hiebert nêu trong bài viết đăng tại trang web của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế CSIS (Hoa Kỳ).

“Rất nhiều quan chức ở Hà Nội vẫn đặt dấu hỏi về việc liệu Hoa Kỳ có dự định làm việc với Việt Nam một cách nghiêm túc và với thái độ xây dựng trong những năm tới hay không”, chuyên gia Hiebert và đồng nghiệp nhận định.

“Cảm giác ngờ vực này không mới – nó có thể được truy ngược về từ thời hậu chiến tranh Việt Nam khi Hà Nội và Washington còn thù địch và khó khăn lắm với thiết lập được quy tắc ngoại giao trước khi bình thường hóa quan hệ năm 1995”, ông Hiebert viết.

Về phía mình, Nhà Trắng cũng ngờ vực về các tiến bộ nhân quyền của Hà Nội, một bất đồng sâu sắc giữa hai quốc gia vừa là cựu thù, vừa có ý thức hệ khác nhau.

Mặc dù gần như chắc chắn Việt Nam sẽ mua các công nghệ hiện đại của Mỹ để theo dõi các hoạt động của Trung Quốc ngoài biển Đông, nhưng không có một dấu hiệu nào từ phía Hà Nội ý định thành lập quan hệ kiểu liên minh chặt chẽ với Hoa Kỳ giống như Nhật Bản hay Đài Loan.

Trần Minh

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: