WASHINGTON – Khi Nhà nước Hồi giáo (IS) bỗng nhiên nổi lên trên sân khấu quốc tế vào tháng 4/2013, dường như không ai biết chúng đến từ đâu. Cộng đồng thế giới bắt đầu chú ý khi tổ chức này giành được các chiến thắng quân sự trong việc đánh chiếm hầu hết vùng lãnh thổ của người Hồi giáo Sunni ở Iraq vào tháng 6/2014 và mở rộng sang Syria.

Được biết đến với cái tên Nhà nước Hồi giáo của Iraq (ISIS) kể từ năm 2006, tổ chức này tự nhận mình là một vương quốc Hồi giáo (caliphate) với Tuyên ngôn của Vương quốc Hồi giáo vào ngày 29/6/2014. Kể từ đó, tổ chức này muốn được biết đến với cái tên “Nhà nước Hồi giáo”, không có liên hệ gì tới Iraq và Syria. Là một vương quốc Hồi giáo, tổ chức này tuyên bố quyền lực đối với tất cả những người Hồi giáo theo tư tưởng của các nhà nước tôn giáo – chính trị, vốn xuất hiện sau khi nhà tiên tri Mohammed qua đời vào năm 632. Người lãnh đạo – caliph, được dịch từ tiếng Ả-rập có nghĩa là “người thừa kế”.

Hiện đã rõ ràng rằng Nhà nước Hồi giáo không phải al-Qaeda. Trên bề mặt, tổ chức này khác với al-Qaeda ở một số khía cạnh, đặt biệt là ở sự tàn nhẫn khủng khiếp hơn được trình diễn trước mặt công chúng với việc chặt đầu những nạn nhân vô tội và trong việc nhằm vào những người Hồi giáo dòng Shi’a.

Xem thêm:

Sự xuất hiện bất thình lình của Nhà nước Hồi giáo là một điều bất ngờ đối với hầu hết các nhà quan sát. Chúng ta có thể đã dự đoán được rằng những tuyên bố, mục tiêu của chúng đã làm tăng sự chú ý vào các lãnh đạo của Nhà nước Hồi giáo cũng như các tuyên bố và các nguồn lực của chúng, theo Cole Bunzel, tác giả của một bài phân tích của Viện Brookings có tiêu đề: “Từ một Nhà nước trên giấy trở thành một Vương quốc: Ý thức hệ của Nhà nước Hồi giáo” vừa được xuất bản vào tháng này.

Ngày 11/3, C. Brunzel đã thảo luận về bài phân tích dài 45 trang của mình và trả lời các câu hỏi tại Viện Brooking. HiệnBrunzel đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ nghiên cứu về Cận Đông tại Đại học Princeton.

Để hiểu được Nhà nước Hồi giáo và sức hấp dẫn của nó đối với những đối tượng được tuyển mộ tiềm năng, Brunzel khuyến khích một cách mạnh mẽ việc xem xét các học thuyết và các tuyên bố chính thức của tổ chức này. Những lãnh đạo cao cấp là những kẻ “có thiên hướng mạnh về mặt ý thức hệ”, ông viết trong bài phân tích. Những nguồn thông tin chủ lưu và các thảo luận bởi những kẻ ủng hộ cũng giải thích được con đường dị biệt mà Nhà nước Hồi giáo và al-Qaeda đã lựa chọn.

Phát biểu tại Viện Brookings, ông Brunzel cho biết, theo quan điểm của ông thì Chính phủ Hoa Kỳ đã mắc sai lầm khi cố gắng làm mất uy tín những nghiên cứu về Hồi giáo của họ mặc dù họ có các kết quả phân tích phong phú, uyên thâm và thường xuyên nhắc tới truyền thống Hồi giáo. Ngay từ khi Tổng thống Obama tuyên bố vào ngày 10 tháng 9 năm 2014 rằng Nhà nước Hồi giáo không phải là một tôn giáo hay một nhà nước, những kẻ ủng hộ ISIS muốn thách thức với ông về khía cạnh này, ông Brunzel nói.

Không chỉ là việc đổi tên

Mặc dù chúng ta cảm thấy bất ngờ khi chúng xuất hiện, ông Brunzel chỉ ra rằng Nhà nước Hồi giáo không phải là điều hoàn toàn mới. Chúng không phải khởi đầu vào năm 2013 khi chúng ta bắt đầu ghi chép lại về sự tồn tại của tổ chức này mà thực ra chúng đã tồn tại – ít nhất là trên giấy tờ – kể từ tháng 10/2006. Trên thực tế, Nhà nước Hồi giáo vẫn theo dõi số ngày tuổi của mình và tuyên bố trên mạng trong một biểu ngữ với con số chính xác, kể từ ngày 15/10/2006. Tuy nhiên, trong 8 năm đầu tiên, ngay cả những người thánh chiến cũng chế nhạo những người ủng hộ chúng vì nó chỉ đơn thuần là một “nhà nước trên giấy”.

Chúng ta đã gọi chúng là al – Qaeda ở Iraq và cho rằng tổ chức này chỉ mới đổi tên của mình thành Nhà nước Hồi giáo ở Iraq vào năm 2006, phục vụ với tư cách là một mặt trận của al – Qaeda. Nhưng những lãnh đạo của tổ chức này, từ thời điểm bắt đầu năm 2006 cho đến năm 2013 đã tự coi chúng như đang thành lập một nhà nước.

Người được cho là đã có công khuyến khích ý tưởng về một nhà nước vương quốc ở Iraq vào cuối năm 2001 là Abu Musab al-Zarqawi – hoặc một mình hoặc trong một buổi thảo luận với các đối tác al – Qaeda. Ý tưởng này được sự ủng hộ của Zawahiri, nhân vật lãnh đạo thứ hai của al – Qaeda. Ông Bunzel nhấn mạnh rằng trong khi Zawahiri cộng tác với al – Qaeda, hắn chưa bao giờ tuyên thệ trung thành (bay’a) với Bin Laden.

Zarqawi đã bị giết trong một trận không kích của Hoa Kỳ vào tháng 6/2006, một vài tháng trước khi Nhà nước Hồi giáo được tuyên bố thành lập. Di sản của hắn để lại có thể là các cuộc tấn công về thần học và chính trị nhằm vào người Hồi giáo Shi’a. Trích dẫn những sự kiện lịch sử từ những thế kỷ trước, Zarqawi đã cảnh báo về một siêu nhà nước của người Shi’ite trải dài từ Iran qua Iraq, Syria và Lebanon.

Theo ông Brunzel, ngày nay, IS được lãnh đạo để chống lại sự mở rộng của dòng Hồi giáo Sh’ite từ Tehran đến Beirut. Hoa Kỳ được coi như là kẻ đồng lõa biến Iraq trở thành một nhà nước Hồi giáo Shi’te. Quan điểm chúng là “khu vực của người Hồi giáo Shi’a đang âm mưu cùng nước Mỹ và các nhà lãnh đạo thế tục người Ả-rập hạn chết quyền lực của Hồi giáo Sunni ở vùng Trung Đông. Hoa Kỳ đang theo đuổi một thỏa thuận hạt nhân với Iran nhằm củng cố cho nhận định này”.

“Các lãnh đạo của Nhà nước Hồi giáo nhìn nhận rằng Hoa Kỳ sẽ chỉ ném bom nhằm riêng vào các tay súng người Hồi Giáo Sunni, nhưng không bao giờ ném bom vào một người Hồi giáo Shi’a”, theo ông Cole Brunzel, Viện nghiên cứu Cận Đông, Đại học Princeton.

Các lãnh đạo của Al – Qaeda thường xuyên ra lệnh cho IS phải ngừng việc tấn công nhằm vào người Shi’a trong khi IS thường lờ đi yêu cầu này. Đây là một nhân tố chính trong sự chia rẽ của chúng.

Các học giả Jihad cảm thông đối với al-Qaeda, “đối tượng của xu hướng cực đoan và bạo lực tùy tiện bao gồm việc chặt đầu man rợ của Nhà nước Hồi giáo và quan điểm thái quá của chúng khi… tuyên bố những người Hồi giáo khác không phải là tín đồ chân chính”, ông Brunzel viết.

“Ngày nay Nhà nước Hồi giáo tuyên bố và có thể với bằng chứng rằng chúng chưa bao giờ tuyên bố trung thành với al – Qaeda hay bay’a”, theo Bunzel.

Tiêu diệt Shi’a

Nhà nước Hồi giáo và al-Qaeda gắn liền với chủ nghĩa Jihadi-Salafism, hay đơn giản là chủ nghĩa jihad là một phong trào tư tưởng tôn giáo riêng biệt của Hồi giáo Sunni với một mạng lưới toàn cầu bao gồm các học giả và các phương tiện truyền thông. “Họ được xem như là những người Hồi giáo Salafi thực thụ”, anh nói.

Mặc dù cả 2 nhóm người đều tuân theo cùng một giáo lý Salafi, “Nhà nước Hồi giáo thực hiện điều đó với sự tàn nhẫn khủng khiếp hơn. Trái ngược với al-Qaeda, tổ chức này tuyệt đối không khoan nhượng đối với các vấn đề về học thuyết”, ông viết.

Ngôn từ của Nhà nước Hồi giáo cực đoan ngay cả với các chiến sĩ thánh chiến. Ví dụ: “Tất cả lũ Hồi giáo Shi’a là những kẻ từ đạo đáng chết, và Tổ chức Hồi giáo Anh em và Hamas là những kẻ phản bội chống lại đạo Hồi…”

Xem thêm:

Các lãnh đạo của Nhà nước hồi giáo biện minh cho việc giết hại những bạn bè Hồi giáo bằng cách áp dụng giáo lý Salafi theo hình thức giáo điều hơn, Bunzel nói. Ông trích dẫn lời một lãnh đạo của tổ chức này rằng những người lãnh đạo của các vùng đất Hồi giáo là “những kẻ phản bội”“không có tín ngưỡng” và một ưu tiên cao hơn là cần thiết để chiến đấu chống lại chúng hơn là “những kẻ thập tự chinh đang chiếm đóng”. (Điều này khá thú vị khi quan sát cách mà các tay súng Hồi giáo luôn đưa ra khái niệm những Chiến binh Thập tự chinh Thiên chúa giáo, một chiến dịch tôn giáo quân sự đã xảy ra cách đây gần một thiên niên kỷ).

Dựa vào truyền thống Wahhabi – một nhánh của Chủ nghĩa Hồi giáo Salafism được thành lập ở Bán đảo Ả-rập – tín đồ IS đã phát biểu trong một tuyên bố vào năm 2007 như sau: “Chúng ta tin vào sự cần thiết của việc hủy diệt và xóa sổ toàn bộ các biểu hiện của sự tôn thờ (‘shirk’)”. Hành động hủy diệt thành phố cổ Assyrian ở Nimrud phía bắc Iraq và các pho tượng tại Bảo tàng Moseul là những ví dụ gần đây nhất cho nhiệt huyết xóa bỏ các thần tượng.

Tại Viện Brooking, ông Bunzel phát biểu rằng những người tin tưởng vào ISIS đã cho ra đời rất nhiều sách, các bài luận và thơ ca để biện minh cho những hành động man rợ của chúng. Ông cho biết đã đếm được 12 bài viết bào chữa cho việc tế sống viên phi công người Jordan. Chúng tìm kiếm trong lịch sử kéo dài suốt 14 thế kỷ của đạo Hồi nhằm tìm ra những lời lẽ ủng hộ cho điều chúng tin tưởng, trong trường hợp này đó là việc tế sống.

Đổ vỡ với al – Qaeda

Các nguồn tin chủ lưu và thảo luận cũng giải thích khá tốt lý do tại sao mà Nhà nước Hồi giáo và al – Qaeda đã đường ai nấy đi.

Do việc tấn công vào các cộng đồng người Shi’a, những diễn giải học thuyết cực đoan, và sự bất phục tùng đối với các vấn đề trên chiến trường, vào ngày 2/2/2014, al – Qaeda đã chính thức chấm dứt mối liên hệ đối với IS.

Gary Feuerberg, Thời báo Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh
Anh Vũ biên dịch

Xem thêm:

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: