30 năm qua là quá trình vật lộn với khó khăn, gian khổ để tiến lên và chúng ta đã làm được nhiều, nhưng vẫn đang có những vấn đề, có nhiều bằng chứng cho thấy ta chưa thoát khỏi lạc hậu, năng suất lao động 20 năm qua hầu như không thay đổi, công nghệ vẫn lạc hậu, năng suất thấp.

Đó là phát biểu của Ông Trần Đình Thiên – Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam (VIE) tại diễn đàn kinh tế Việt Nam với chủ đề “30 năm đổi mới kinh tế Việt Nam từ góc nhìn so sánh” do VIE tổ chức, ngày 19/11 tại Hà Nội, đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà kinh tế.

Diễn đàn đã đánh giá quá trình đổi mới kinh tế Việt Nam(1986-2015) theo 3 cách tiếp cận vấn đề:

Cách 1: So sánh theo chiều dọc thời gian, tự so với chính mình, so Việt Nam hôm nay với Việt Nam 1986. Nói vậy, kinh tế đã có khá hơn, đã thoát đói nghèo, từ chỗ thiếu ăn, phải nhập khẩu lương thực, đến nay đã xuất khẩu gạo.

Cách 2: So sánh ngang, có tính quốc tế, với các nước khu vực, đánh giá kết quả mà đổi mới mang lại so sánh với quốc tế, thì Việt Nam vẫn chưa thực sự là kinh tế thị trường, vẫn chưa tiến vượt lên để rút ngắn khoảng cách tụt hậu với các nước trong khu vực.

Cách 3: So sánh thời đại, đánh giá kết quả đổi mới trên quan điểm giải quyết các nhiệm vụ lịch sử mà công cuộc phát triển hiện đại của Việt Nam đặt ra nhằm trả lời câu hỏi: 30 năm đổi mới đặt Việt Nam vào một vị thế và tình thế phát triển rất mới, những gì mà đổi mới đạt được, so với yêu cầu của công cuộc phát triển hiện đại (công nghệ cao, hội nhập toàn cầu, cạnh tranh quốc tế) mang lại cho Việt Nam những năng lực nào để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức?

Tương ứng với 3 cách đặt vấn đề nêu trên, các đại biểu tham dự đã  trao đổi về các chủ đề: Đổi mới kinh tế Việt Nam từ góc nhìn so sánh lịch sử; Đổi mới kinh tế Việt Nam từ góc nhìn so sánh quốc tế và Đổi mới kinh tế Việt Nam từ góc nhìn so sánh hội nhập.

Theo các diễn giả, 30 năm qua là giai đoạn “hết sức ấn tượng” với mức tăng trưởng khá ngoạn mục. Nhưng khi nền kinh tế Việt Nam bắt đầu thử thách năng lực hội nhập quốc tế với phép thử gia nhập WTO (2007), tốc độ tăng trưởng kinh tế lại suy giảm mạnh. Và đặc biệt, những vấn đề cấu trúc của nền kinh tế ngày càng trở nên nghiêm trọng. Năng suất lao động 20 năm qua hầu như không thay đổi, công nghệ vẫn lạc hậu, năng suất thấp.

PGS.TS.Trần Đình Thiên – Viện trưởng VIE  nói “30 năm qua là quá trình vật lộn với khó khăn, gian khổ để tiến lên và chúng ta đã làm được nhiều, nhưng cũng còn nhiều điểm chưa làm được, vẫn đang có những vấn đề, có nhiều bằng chứng cho thấy ta chưa thoát khỏi lạc hậu.

Tuy nhiên, thế giới lại luôn vận động theo quy luật đào thải khắc nghiệt. Sự phức tạp của kinh tế chính trị trong khu vực và thế giới trong vòng vài năm trở lại đây đang đưa Việt Nam rơi vào một hoàn cảnh mà sự tồn vong của dân tộc ở vào thế hiểm nguy hơn bao giờ hết,” ông Thiên cảnh báo.

GS.TSKH Nguyễn Quang Thái cho rằng , mặc dù  “chính sách đổi mới đã giúp mang lại nguồn sinh khí mới cho phát triển, kinh tế xã hội nước ta đã tiến vượt bậc trên nhiều phương diện nhưng Việt Nam đang tụt hậu xa hơn về kinh tế.

Ông Thái cho biết, thành tựu đạt được là do đã chú ý đổi mới thể chế (cải cách 1). Nhưng “các thành tựu 30 năm bị kìm hãm bởi hiệu lực của thể chế đổi mới kiểu “cởi trói” đơn giản đã mất dần tác dụng, còn thể chế “kiến thiết” (kiến tạo) một xã hội phát triển thích ứng với thời đại và bước tiến toàn cầu lại chưa có.

Và trong điều kiện đó, các cải tiến, đổi mới mạnh mẽ vẫn bị vướng, những thành tích chỉ có tính từng mặt và bị kéo chậm lại, thậm chí đi … lùi. Ba đột phá chiến lược đề ra đều chưa được đạt yêu cầu. Nguyên nhân chủ yếu không đẩy mạnh được cải tổ mạnh mẽ do tư duy trì trệ, nhất là sai lầm về vai trò của nhà nước trong kinh tế thị trường, coi thường vai trò của xã hội dân sự trong bộ ba “nhà nước – thị trường – xã hội dân sự”. Trong điều kiện đó, động lực phát triển ngày càng bị kìm hãm khiến mục tiêu 2020 về cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại có thể sẽ không thực hiện được.

Ông Thiên dẫn ra một nghiên cứu mà kết quả chỉ ra rằng, với kịch bản lạc quan nhất thì đến năm 2030, mức độ thịnh vượng trung bình của người Việt Nam vẫn còn thua xa Đài Loan, Hàn Quốc, chỉ bằng gần một nửa của Nhật Bản và 1/3 so với Singapore vào thời điểm 2011. Coi những giả định về tăng trưởng GDP/đầu người như trên là hợp lý, tính từ 2015, Việt Nam phải mất lần lượt 10, 12 và 17 năm nữa để vượt qua mức Trung Quốc, Thái Lan và Malaysia đã đạt được ở năm 2011.

Tán đồng với luận điểm này, TS. Lưu Bích Hồ – Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho rằng, đến nay đổi mới đã cạn dần động lực, phát triển kinh tế – xã hội đã chững lại và đứng trước những khó khăn gay gắt chưa từng có kể từ khi đổi mới 30 năm trước.

Theo TS. Lưu Bích Hồ, làm sao thực hiện được sự phát triển nền kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại, gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng giai đoạn mới, để tiến lên hiện đại hóa trong khoảng ba bốn chục năm tới.

Kinh tế vẫn khó thoát phụ thuộc Trung Quốc

Theo Ông Thiên Việt Nam vẫn đang bị các nước phát triển hơn, đặc biệt là Trung Quốc bỏ lại phía sau và ngày càng nới rộng khoảng cách.

Cũng theo ông Thiên, những yếu tố cốt lõi thay đổi năng suất và chất lượng chưa có như công nghiệp là gia công, lắp ráp và khai thác tài nguyên, công nghiệp đó chưa thay đổi. Công nghệ chưa thoát khỏi lạc hậu và vẫn có khoảng cách xa so với thế giới. Năng suất lao động 20 năm hầu như không thay đổi…

Khi xếp hạng cạnh tranh và thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam, theo TS. Trần Đình Thiên, Việt Nam là nước đứng thứ 99 về năng lực cạnh tranh song thu nhập bình quân đầu người lại chỉ ở mức 1.400 USD trong khi các nước có vị trí tương đương mức thu nhập bình quân đầu người lên tới 7.545 USD.

Ông Thiên cũng nhấn mạnh, Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với độ mở lớn nhưng kinh tế Việt Nam vẫn có tính lệ thuộc vào nhập khẩu đặc biệt là phụ thuộc nhập khẩu đầu vào từ Trung Quốc làm méo mó nền kinh tế.

Ông Thiên đặt câu hỏi: “Nếu cứ nhập khẩu nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc, thì không thể tạo ra sản phẩm vượt qua đẳng cấp cao hơn, không biết vài chục năm sau khi nào mới có thể thoát khỏi lệ thuộc kinh tế vào Trung Quốc?

Viện trưởng Trần Đình Thiên cho biết, Việt Nam vào TPP, bám vào cấu trúc lớn đó để “bay lên” nhưng cấu trúc hội nhập tới đây đẳng cấp rất cao, Việt Nam có bám được không hay thành “giỏ đựng rác”.

Mang cuốc vào sân chơi hội nhập

Vũ Tuấn Anh, Viện Kinh tế Việt Nam cho biết, “Nhiều nhà khoa học nói kết quả thời kỳ đổi mới vừa qua đã hết, đã đến lúc nguồn lực khai thác cạn kiệt, cần cuộc đổi mới thứ hai. Trong cuộc đổi mới thứ hai này chúng ta rút ra bài học gì? Nếu chúng ta làm một cuộc đổi mới thứ hai cái gì sẽ là động lực thúc đẩy cản trở chúng ta, ai là chủ thể và làm thế nào để đổi mới,” vị chuyên gia này băn khoăn.

Dẫn bức tranh biếm hoạ về người nông dân vác cuốc, trước mặt là chữ WTO với đầy thiết bị linh kiện điện tử, ông Tuấn Anh so sánh, Việt Nam như một ông nông dân mang cuốc bước vào sân chơi hội nhập với toàn các ông lớn phát triển hiện đại. “Như thế có hội nhập được không?, ông Tuấn Anh đặt câu hỏi.

Vũ Tuấn Anh dẫn chứng các nước như Indonesia, Malaysia, Philippines vẫn loay hoay trong bẫy thu nhập trung bình và so sánh với Hàn Quốc, Đài Loan.

Có học giả nước ngoài cho rằng các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào vốn đầu tư nước ngoài và khai thác tài nguyên thiên nhiên trước sau cũng sẽ bị sa lầy,” ông Tuấn Anh nói.

Thành Long

Xem thêm:

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: