Nợ công là bình thường trong quá trình phát triển, nhưng nợ của Việt Nam cao gấp rưỡi đến gấp đôi nhiều nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Philippines,  Campuchia thì không còn là bình thường.

Khủng hoảng nợ công trên thế giới là nỗi lo toàn cầu

Nợ công lớn sẽ gây đến đổ vỡ kinh tế, như trường hợp Hy Lạp hiện nay đang là một ví dụ, kể từ khi gia nhập Eurozone vào năm 2001 đến khủng hoảng tài chính năm 2008, thâm hụt ngân sách của Hy Lạp trung bình khoảng 5% GDP/năm, so với mức 2% GDP của Eurozone, và Hy Lạp đã phải trải qua nhiều lần cải tổ, nhưng đến nay vẫn chưa thoát ra khỏi khủng hoảng.

Trước đó, cuộc khủng hoảng nợ diễn ra ở các quốc gia Mỹ Latinh trong những năm 1970 và 1980 được coi là thảm họa lớn. Bắt đầu từ Mexico (1982) khi nước này tuyên bố vỡ nợ, sau đó hầu hết các quốc gia trong khu vực (gồm Argentina, Bolivia, Brazil và Ecuador) cũng đều không tránh khỏi vòng xoáy đó.

Trong giai đoạn trên, Brazil, Argentina và Mexico phát triển khá mạnh, chủ yếu do vay nước ngoài quy mô lớn để nâng cấp công nghiệp trong nước và cải thiện cơ sở hạ tầng. Đầu thập niên 1980, các nước Mỹ Latinh bắt đầu gặp khó trong việc trả nợ khi hoạt động xuất khẩu đi xuống do kinh tế thế giới suy thoái. Một một nguyên nhân khác là các khoản vay bị sử dụng không hiệu quả và có liên quan tới nạn tham nhũng.

Nợ công Việt nam cao so các nước ASEAN

Việt Nam có tỷ lệ nợ công so với GDP cao hơn hẳn so các nước ASEAN là con số do TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) công bố trong báo cáo kinh tế vĩ mô quý 1/2016.

Báo cáo cho biết do bội chi tăng cao nên nợ công cũng tăng nhanh trong giai đoạn 2011-2015, từ mức 50,1% GDP lên 62,2% GDP, đã gần giới hạn 65% theo quy định của Luật Quản lý nợ công. Năm 2015 dư nợ Chính phủ cũng ở mức 50,3%, cao hơn giới hạn 50% theo quy định.

Tuy nhiên đó là tính theo cách của Việt Nam, nhưng nếu tính theo thông lệ quốc tế, nợ công Việt Nam còn cao hơn nhiều, vì cần tính đến nợ của doanh nghiệp Nhà nước và các tổ chức công khác.

Ông Cung dẫn số liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhấn mạnh, Việt Nam có mức nợ công/GDP cao hơn hẳn các nước trong ASEAN, gấp đôi nhiều nước và gấp rưỡi Thái Lan, nước có mức nợ công/GDP đứng sau Việt Nam. Và theo dự báo của IMF, Việt Nam là nước duy nhất có nợ công/GDP tiếp tục tăng đến gần 68% GDP năm 2020.

Trong đó, đáng lo ngại, là nghĩa vụ trả nợ công đang tăng lên nhanh chóng. Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ tăng từ 185,8 nghìn tỷ đồng năm 2013 lên 296,2 nghìn tỷ đồng năm 2015.

Nếu tính cả nợ bảo lãnh Chính phủ, nợ chính quyền địa phương, con số nghĩa vụ nợ còn lớn hơn rất nhiều, dự kiến năm 2015 là 418,4 nghìn tỷ đồng.

Lo ngại tiếp theo được nêu ra là do tốc độ tăng nghĩa vụ nợ rất nhanh, tỷ lệ nghĩa vụ nợ trên thu ngân sách cũng tăng nhanh. Nếu chỉ tính riêng nghĩa vụ nợ trực tiếp của Chính phủ, tỷ lệ này là 22,4% năm 2013, tăng lên mức 29,9% năm 2015.

Nguyên nhân của tình trạng trên, là do giai đoạn 2010-2012, Chính phủ vay nợ ngắn hạn nhiều, chủ yếu bằng trái phiếu kỳ hạn 1-2 năm, đây sẽ là áp lực rất lớn đối với chi ngân sách.

Phần lớn trái phiếu Chính phủ là do các ngân hàng thương mại mua, vì thế cũng nhiều chuyên gia cho rằng nhà nước đang cạnh tranh với doanh nghiệp trong việc thu hút nguồn vốn từ ngân hàng. Chỉ có nguồn vốn đó thôi, nếu chính phủ vay nhiều thì phần còn lại doanh nghiệp được vay sẽ ít đi.

Vay để trả nợ và bù đắp thiếu hụt ngân sách tăng lên

TS. Nguyễn Đình Cung cũng chỉ ra một điểm đáng lưu ý, là vay mới để trả nợ cũ, vay để bù thiếu hụt, nhưng chi đầu tư ngày càng giảm, chi thường xuyên và chi khác tăng lên.

Trong giai đoạn 2007-2013, chi đầu tư trung bình trong tổng chi là 27,7%, nhưng đã giảm mạnh trong hai năm 2014-2015, chi đầu tư chỉ còn 16,3% và 15,6% GDP.

Chi đầu tư thấp như vậy là một điều đang lo ngại mặc dù tổng đầu tư toàn xã hội năm 2015 vẫn đạt 32,6%, tăng 12% so với năm 2014, do đầu tư FDI và đầu tư tư nhân trong nước tăng cao.

Tuy nhiên, đầu tư FDI tăng lên nhưng hiểm họa về môi trường luôn rình rập và gây rủi ro lớn cho nền kinh tế, như việc cá chết ở 4 tỉnh, lựa chọn môi trường hay là đầu tư tăng trưởng dựa vào FDI đang là câu hỏi lớn. Mấy hôm nay trên mạng xã hội đã nêu nhiều ý kiến người dân là cần chú trọng môi trường, nếu phải chọn giữa “tôm cá” và “nhà máy” như câu trả lời gây “bão” của Formosa thì đa số người dân sẽ chọn “tôm cá”.

Do giai đoạn 2007-2011, bội chi thấp hơn khá nhiều so với chi đầu tư, tức là thu ngân sách lớn hơn chi thường xuyên, chi trả nợ và có một phần cho đầu tư. Từ năm 2012, khoảng cách giữa bội chi và chi đầu tư ngày càng nhỏ lại và đến năm 2015 bội chi đã vượt xa chi đầu tư, tức là Chính phủ phải vay nợ khoảng 60 nghìn tỷ đồng để bù đắp chi thường xuyên và trả nợ.

Điều này đi ngược lại quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, trong đó quy định “trường hợp còn bội chi thì số bội chi phải nhỏ hơn số chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách Nhà nước”, tác giả báo cáo lập luận.

Nợ công 29 triệu/người: Vấn đề là chống tham nhũng

Thực tế nợ công của Việt Nam tăng nhanh, thậm chí chúng ta đã phải đi vay để trả nợ vay, chủ trương cắt giảm chi tiêu, trong đó, quan trọng là các khoản chi thường xuyên đã được đặt ra. Tuy nhiên, kết quả đạt được lại không mấy khả quan, bội chi ngân sách hàng năm vẫn cao, các mục tiêu cắt giảm xe công, giảm biên chế, giảm hội họp không đạt được kết quả khả quan.

Mục tiêu của thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham nhũng  năm 2016 trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội để sử dụng hiệu quả nguồn lực và góp phần tích cực bổ sung nguồn lực thực hiện các mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế, ổn định đời sống, tiêu dùng của nhân dân, bảo đảm an sinh, xã hội.

Mới đây, ông Nguyễn Ngọc Bảo, ĐBQH đề xuất “Lập hòm nợ công” là nhắc nhở mỗi người dân VN đang cõng 29 triệu nợ công, qua đó đánh thức ý thức tiết kiệm của mỗi người dân. Tuy nhiên, vẫn nhấn mạnh rằng, giải pháp căn cơ vẫn phải là sử dụng hiệu quả, đúng mục đích mỗi đồng tiền bỏ ra.

Đồng tình quan điểm, PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu thương mại cho rằng, hòm nợ công nên đặt ngay trên bàn chính lãnh đạo các cơ quan, bộ ngành, “Hòm nợ công mục đích là để nhắc nhở khi đặt bút ký đầu tư một dự án hay đưa ra một quyết định nào cũng phải nhìn vào bối cảnh nguy khó của ngân sách quốc gia mà quyết định. Tất cả phải hiểu rằng, một quyết định sai sẽ là nguyên nhân đẩy nợ công tăng lên”, vị chuyên gia giải thích.

Thành Long

Xem thêm:

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: