Báo cáo cập nhật kinh tế khu vực Đông Á – Thái Bình Dương do Ngân hàng Thế giới (WB) công bố tại Singapore ngày 5/10/ vừa qua đã đưa ra cảnh báo đáng chú ý về thâm hụt thương mại đang gia tăng của Việt Nam. Nếu quay lại tình trạng nhập siêu sẽ gây ra cho nền kinh tế rất nhiều hệ lụy, tác động tiêu cực cũng có thể xảy ra khi thâm hụt do nhập khẩu hàng tiêu dùng dẫn dắt.

Các số liệu chính thức từ cơ quan hải quan và thống kê cho thấy, xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2015 liên tục sụt giảm. Ngay cả những mặt hàng truyền thống, chủ lực trong xuất khẩu của Việt Nam như cà phê, cao su, gạo thì bị cạnh tranh gay gắt, làm xuất khẩu sụt giảm mạnh cả về giá trị và khối lượng. Trong khi đó nhập khẩu gia tăng mạnh, làm cho cán cân thương mại ngày càng thâm hụt, đến hết 9 tháng 2015, Việt Nam bị thâm hụt 3,8 tỷ USD. Trước đó, năm 2013 cán cân thương mại đạt mức cân bằng, năm 2014, thặng dư khoảng 2,4 tỷ USD, nay lại đang chuyển sang thâm hụt mạnh.

Biểu hiện của trạng thái xuất siêu hiện nay chưa phải là nghiêm trọng, nhưng đáng quan ngại là nhập khẩu đang hướng về hàng hóa tiêu dùng thay vì “thâm hụt tốt”, do sự gia tăng mạnh của nhập khẩu chủ yếu là do nhập máy móc và thiết bị điện tử phục vụ sản xuất như trước đây.

Nhập siêu từ Trung Quốc ngày càng lớn

Hơn nữa nhập siêu từ Trung Quốc đang ngày càng gia tăng, Trung Quốc đang chiếm hơn 30% thị trường nhập khẩu của Việt Nam, chưa kể những khoản nhập chui qua đường tiểu ngạch mà chưa thống kê hết, thể hiện nền kinh tế ngày càng phụ thuộc lớn hơn vào Trung Quốc.

Đối với sản xuất, những sản phẩm làm ra từ máy móc và nguyên liệu từ Trung Quốc thì rõ ràng không thể cạnh tranh bằng hàng Trung Quốc cả về chất lượng và giá thành, do vậy tính cạnh tranh quốc tế không thể bằng Trung Quốc. Đối với hàng tiêu dùng nhập từ Trung Quốc, đặc biệt là hàng tiểu ngạch nhập qua các cửa khẩu biên giới thì chất lượng không tốt, thậm chí còn nhiều yếu tố độc hại, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Nhập siêu có chiều hướng gia tăng với hàng tiêu dùng

Theo đánh giá của Khối Nghiên cứu kinh tế Ngân hàng HSBC, mặc dù thâm hụt thương mại hiện nay chưa tới mức báo động, nhưng điều đáng lo là thâm hụt ấy được thúc đẩy bởi nhập khẩu tăng của khu vực DN trong nước, chủ yếu để tiêu dùng nội địa. Theo phân tích của các chuyên gia WB, đối lập với các DN nước ngoài với phần nhập khẩu để phục vụ cho sản xuất rồi xuất khẩu trở lại thì các DN trong nước chủ yếu nhập khẩu để phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa.

Theo Vụ Thống kê thương mại dịch vụ (Tổng cục Thống kê) cho biết, kim ngạch nhập khẩu hàng tiêu dùng có biểu hiện tăng lên, dù tỷ trọng trong tổng kim ngạch nhập khẩu giảm đi.

Trong một diễn biến liên quan, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng có chiều hướng tăng trưởng tốt (9 tháng năm 2015 tăng 9,7% so với cùng kỳ). Ngược lại, lượng đơn hàng xuất khẩu có biểu hiện giảm.

Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) cho đến những tháng giữa năm vẫn liên tục ở trên mức 50 điểm và cho thấy sự gia tăng các đơn đặt hàng xuất khẩu mới. Tuy nhiên, tình hình đang có những biến chuyển nhanh và có xu hướng tiêu cực hơn trong những tháng gần đây. PMI tháng 9 sụt giảm chỉ còn 49,5 điểm – lần đầu tiên sau 2 năm về mức dưới 50 điểm, với ghi nhận sụt giảm cả về sản lượng và đơn đặt hàng mới.

Cùng với đó, sự giảm sút của chỉ số phụ công ăn việc làm và sự suy giảm số lượng đơn hàng cũng phản ánh cái nhìn cẩn trọng của các nhà sản xuất. Xuất khẩu của Việt Nam dù vẫn giữ được ở mức tăng trưởng khá, nhưng nhìn lại cả quá trình vài năm qua cũng đang cho thấy sự chậm lại trong khi nhu cầu nội địa phục hồi.

Những năm trước 2010, nguyên nhân chính của thâm hụt thương mại lớn là do tăng mạnh nhập khẩu của các DN trong nước, đặc biệt là các DN nhà nước cùng với đó là tín dụng đầu tư và tiêu dùng cao đã gây áp lực cho tiền đồng và tạo ra thách thức lớn cho nền kinh tế.

Ngân hàng ANZ mới đưa ra Báo cáo cập nhật kinh tế Việt Nam, cũng nhận định cần cảnh giác với thâm hụt thương mại vì một số tác động tiêu cực cũng có thể phát tác, nhất là khi thâm hụt xảy ra do nhập khẩu hàng tiêu dùng dẫn dắt. “Điều này đặt ra yêu cầu phải theo dõi tình hình sát sao”, tổ chức này khuyến nghị.

Như vậy, dù nguy cơ rơi vào “đại” thâm hụt thương mại như trước đây khó xảy ra, nhưng rõ ràng theo những hàm ý từ các phân tích trên thì thâm hụt thương mại hiện nay cũng có thể hiểu không còn là “thâm hụt tốt” nữa.

Doanh nghiệp nội địa nhập siêu 12 tỷ chỉ trong 8 tháng

Theo một cách nhìn khác, tăng trưởng xuất khẩu vừa qua của Việt Nam chủ yếu là do các doanh nghiệp nước ngoài FDI đem lại, còn rộ lên tranh cãi điện thoại Samsung là sản phẩm của Việt Nam? Họ chỉ là sản xuất nhờ trên đất Việt Nam, rồi những tác hại xấu đến môi trường thì Việt Nam chịu cả, nghèo thì phải chấp nhận. Nhưng rõ ràng doanh nghiệp FDI cũng giúp giải quyết nhiều vấn đề về công ăn việc làm, đào tạo đội ngũ lao động, chỉ đóng góp vào tăng trưởng chung và còn đem lại cơ hội cho các DN trong nước trong tham gia khai thác và tận dụng hiệu quả các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế hiệu suất đáng thất vọng của các DN trong nước cho thấy quá trình này đang không xảy ra đủ nhanh và việc chuyển giao công nghệ từ các DN FDI cũng rất có vấn đề. Nếu không có một chiến lược chủ động để hỗ trợ các DN trong nước nâng cao khả năng cạnh tranh và tham gia vào các chuỗi giá trị đang có, thì những lợi ích từ FDI sẽ bị giới hạn ngay cả khi Việt Nam tiếp tục đưa ra nhiều ưu đãi để thu hút nguồn vốn FDI kỹ thuật cao.

Vì thế Việt Nam không thể coi nhẹ vấn đề nhập siêu, chỉ mới 8 tháng thâm hụt thương mại 3,76 tỷ USD, trong đó riêng khu vực kinh tế trong nước thâm hụt 11,22 tỷ USD. Đây là vấn đề không nhỏ, đặc biệt những tháng cuối năm, vào dịp Tết thì nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, nhập siêu sẽ còn lớn hơn và sẽ tác động mạnh gây ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế.

May mắn là đã qua giai đoạn thâm hụt thương mại hai con số trong những năm trước đây, hơn ai hết, người dân Việt Nam hiểu rất rõ về tác hại của nhập siêu, đồng tiền mất giá từng ngày, cầm tiền mặt cảm thấy nóng tay, giá cả phi mã, như năm 2008, khi chỉ số CPI là 21,64% thì không còn khái niệm tích lũy, lãi suất tiền gửi âm, các quy luật kinh tế thị trường bị phá hủy nghiêm trọng, hậu quả là người dân đói nghèo. Theo công bố của UNDP tại Việt Nam, năm 2008, tỷ lệ nghèo là 14,5%.

Gần đây, Việt Nam đã xây dựng phương thức tính toán đa chiều của riêng mình để đo lường nghèo ở trẻ em. Phương pháp này dựa vào một số yếu tố về nghèo bao gồm giáo dục, y tế, dinh dưỡng, nơi ở, nước sạch và vệ sinh, lao động trẻ em, vui chơi giải trí, hòa nhập xã hội và bảo vệ trẻ em.

Áp dụng phương thức mới này cho các số liệu từ Điều tra Hộ gia đình năm 2008 cho thấy khoảng 1/3 trẻ em dưới 16 tuổi là trẻ em nghèo. Con số này bao gồm khoảng 7 triệu trẻ em hoặc tỷ lệ nghèo ở trẻ em là 28,9%. Theo cách tính đa chiều này thì tỉ lệ nghèo ở trẻ em cao nhất là trẻ em sống ở nông thôn, trẻ em dân tộc thiểu số và trẻ em sống ở vùng Tây Bắc và vùng đồng bằng sông Cửu Long. Hiện tại, vùng Tây Bắc và vùng Đồng bằng sông Cửu Long có tỷ lệ nghèo trẻ em cao nhất là 64,6% và 52,8%.

Thành Tâm

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: