Khi những chiếc thuyền nhỏ chở đầy hoa rực rỡ sắc vàng, bạn có thể thu vào tầm ngắm của mình tất cả những vẻ đẹp mộc mạc nhưng quyến rũ nhất của miền sông nước. Tận hưởng những phút giây hạnh phúc và hòa mình với đất trời Nam Bộ đầu xuân – đó là một quang cảnh bình yên và đầy thi vị!

1-hoa_mai_vang

Khi những cánh hoa đào, hoa mai bừng khoe sắc thắm báo xuân về, đó cũng là lúc người dân phương Nam gác lại những lo toan bộn bề của năm cũ để chuẩn bị đón Tết. Sắc xuân miệt vườn Nam Bộ có nét duyên riêng với nhiều tập tục lễ nghi trong thờ cúng của mỗi gia đình và trong cả cộng đồng. Những điều tưởng như bình dị ấy lại là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại ở mỗi một nếp nhà nơi miền đất phương Nam.

Tết đến với người phương Nam, khi những vạt nắng vàng mùa thu trải dài trên mái nhà, không chỉ người trẻ mà cả người già cũng xới đất gieo hạt bông cúc Vạn Thọ. Đợi khi Tết đến những bông cúc Vạn Thọ khoe màu óng ả. Đây cũng là lúc người ta mang lư hương ra lau chùi, rồi đến ngày 15 ra vườn bứt hết lá mai để hoa khoe sắc đúng thời khắc giao thừa lấy hên.

2-kham_pha_tet_phuong_nam_1

Trong không khí giao hòa của tiết trời vào xuân, mỗi gia đình lại chuẩn bị cho một cái Tết mới bắt đầu. Người miền Nam vẫn có câu “Cu kêu ba tiếng Cu kêu, mong cho đến Tết dựng nêu ăn chè”. Người phương Nam vốn thích ăn ngọt, có lẽ do vất vả quanh năm mà người phương Nam ăn ngọt để bù cho phần đã mất đi chăng? Chưa biết sai đúng ra sao nhưng quả thật trong ẩm thực Nam Bộ, ít có món ăn nào lại không có đường. Kho thịt kho cá bỏ đường vào, nấu canh cũng cho đường vào luôn. Bởi vậy nên người mới đến xứ này đều thốt lên món nào cũng ngọt như chè vậy. Chè phương Nam quả là ngon không thể chê được, từ hạt gạo, củ khoai đến cây trái vườn nhà cũng có thể nấu chè. Chè đã trở thành món ăn thường ngày và cũng là món ăn đãi khách.

Vậy món chè ngày Tết có ý nghĩa gì?

Người phương Nam quan niệm: Ngày 23 Tết cúng ông Táo nhất thiết phải có chè, nhất là chè trôi nước. Cúng ông Táo bằng chè để ông thưa gửi những lời tốt lành lên Thượng Hoàng Ngọc Đế, mong ông Táo thưa chuyện trôi chảy, tất cả mọi việc đều được tốt để năm sau mọi điều thuận lợi. Đây là một nét rất lý thú của người phương Nam phải không?

3-che-troi-nuoc

Tết đã đến, có gì ngon hơn món chè ngày xuân, bởi chén chè mang hương vị của bốn mùa, và ngay cả tâm tư tình cảm của người dân nơi đây cũng đều gửi gắm vào chén chè. Chè ngày Tết là lòng ngưỡng vọng tổ tiên, biết ơn thiên nhiên đất mẹ cho cuộc sống an lành, truyền thống từ xa xưa được tiếp nối cho mãi đến muôn đời sau. Nhiều gia đình bận rộn chuẩn bị, nên có khi chén chè chiều 30 cũng không kịp ăn; nhưng điều đặc biệt với món chè phương Nam là chè sắp lên bát nhưng để 3 hay 4 hôm sau, chỉ cần gạt đi lớp vỏ bề mặt của chén chè thì vẫn có thể ăn bình thường.

Ngày 25 dựng nêu và đón ông bà về ăn Tết, dựng nêu để không cho ma quỷ quấy phá và gia đình an ổn. Là một món ăn sum họp gia đình, chè đậu xanh cũng chỉ đơn giản là đậu với đường, không khác gì món chè thường ngày vẫn nấu. Thế nhưng, chén chè 30 Tết của những ngày xa xưa chẳng thể phai mờ trong ký ức, mặc dù chẳng mấy người còn giữphong tục “dựng nêu ăn chè” trong ngày Tết hiện nay của người miền Nam.

Người phương Nam có hái lộc đầu xuân? Người phương Nam quan niệm là không được bẻ cây, hái trái và hái rau trong ba ngày Tết. Những thứ cần thiết phải được chuẩn bị từ trước nên ngày 30 Tết với người dân Nam bộ rất bận rộn. Người miền Nam không có tục hái lộc đầu xuân, thời điểm ngày cuối năm này nhà nhà phải tưới hoa, cây trái, cây cảnh trong vườn nhà.

Bên cạnh đó còn có tục lệ tắm chiều 30 Tết. Không chỉ riêng của người dân Nam Bộ, mà có lẽ đây là tục lệ của hầu hết các địa phương trên miền đất Việt Nam trước khi đón một năm mới. Nghi thức tắm này là mong gột sạch hết những điều không may của năm cũ để đón năm mới mát lành.

Lễ cúng tổ tiên ngày Tết

Tết ở Nam bộ là vậy, trước hết là Tết cho tổ tiên, ông bà, những người đã khuất rồi mới đến niềm vui cho những người đang sống: ăn Tết, nghỉ Tết, chơi Tết, chúc Tết. Cúng Tết là cúng cho tổ tiên. Người phương Nam quan niệm rằng mình no đủ trong mấy ngày Tết thì tổ tiên cũng vậy.

Nói về tục lệ cúng rước ông bà tổ tiên: Từ xưa, người phương Nam vẫn thường bảo nhau tằng, muốn biết nhà nào giầu có thì chỉ cần xem họ đi tảo mộ ngày nào là biết. Nhà quyền quý thì đi từ đầu tháng, người bình dân thì thường phải đến giáp ngày Tết mới đi đón rước ông bà được. Tuy nhiên với người miệt vườn miền sông nước này thì giàu hay nghèo cũng lo Tết, vui Tết như nhau.

Ngày 30 Tết cũng là ngày đón ông Táo về nhà. Đàn bà con gái thì lo mâm cơm ngày Tết, đàn ông thì lo sửa soạn mâm ngũ quả để sẵn sàng cho bữa chiều cúng ông bà tổ tiên. Người phương Nam đặc biệt chú trọng đến chữ “Nghĩa”. Mâm ngũ quả phải đầy đủ quýt, cam và bưởi, đu đủ và dưa hấu cho thêm no đủ và may mắn. Khi mọi thứ đã chuẩn bị xong thì cũng là lúc đàn ông con trai chuẩn bị nghi lễ đón ông bà tổ tiên 9 đời cùng về vui Tết với cháu con. Trong nghi lễ này, họ cũng mời cả những bậc tiền nhân đi khai hoang mở đất và những cô hồn không nơi nương tựa về cùng vui Tết. Lễ gồm một mâm ngũ quả, một đĩa xôi, một đĩa gạo muối, hai chén rượu, sáu cái chén, sáu đôi đũa là lễ cúng siêu mồ lạc mã.

Lễ cúng ngày Tết của người phương Nam phải đủ 2 phần. Phần trưng trên bàn thờ là lời nhắc nhở đến nguồn cội, phần cúng thì thường thay đổi. Phần trưng gồm bánh kẹo, mứt, mâm ngũ quả nhiều ý nghĩa và 5 bông cúc tượng trưng cho ngũ phúc. Mâm cơm cúng ông bà chiều 30 bao giờ cũng có con gà ngậm cọng hành và củ hành tía bày xung quanh là tượng trưng cho năm mới mọi việc hanh thông, sinh sôi nảy nở, nhiều nềm vui hơn năm cũ; bên cạnh đó là thịt kho, cá chiên, rau xào, canh khổ qua. Đó là những phong vị truyền thống trong ngày Tết phương Nam. Người phương Nam kính cẩn mời ông bà về cùng sum họp ngày Tết. Lễ cúng lúc giao thừa rất trang trọng nhưng cũng rất đơn giản, chỉ cần xẻ trái dưa hấu, rót chén rượu và thắp nén nhang là đủ.

Mồng một tết là ngày của sum họp. Người phương Nam ít khi ra khỏi nhà, sáng sớm và chiều tối là lễ dâng trà và bánh mứt cho ông bà tổ tiên.

Khác với người miền Bắc là gói bánh trưng vào ngày 30 Tết thì người phương Nam gói bánh tét vào ngày mồng 2 tết. Bánh được luộc trong đêm để mồng 3 có bánh tiễn chân ông bà và làm Tết Giếng.

Lễ dùng Tết Giếng gồm mứt tết, bánh tét, trái cây, nhang đèn được sắm sửa ngay trên thành giếng. Nhang được thắp lên, người thành kính tạ ơn Ông Bà Giếng cũng chính là tạ ơn nguồn nước đã mang lại nguồn sống cho vạn vật ở đất này. Giếng được đậy nắp từ chiều 30 Tết và phải đến lúc Tết Giếng thì nắp giếng mới được mở ra. Sau đó, người ta sẽ múc chén nước giếng đầu tiên để cúng với lễ Tết Giếng. Bên cạnh đó còn cúng long thần, thổ địa.

Mống 3 Tết là lúc mà người ra đình, chùa để tết làng tết xóm. Những trái cây vườn nhà được mang đến để tạ ơn Thần Nông, những nén nhang thơm cho 10 loại chúng sinh cũng được hưởng hương vị Tết. Các Tết này tuy không còn nguyên lễ tục như xưa nhưng vẫn còn nguyên nét nhân văn và bản sắc văn hóa làm nên đất và người phương Nam.

Tết miền Nam không thể không nhắc đến các lễ hội. Người phương Nam khi có lễ hội là có múa lân sư rồng.

Những món ăn không thể thiếu trong ngày tết Nam Bộ: bánh tét, thịt kho, canh khổ qua.

5-kham_pha_tet_phuong_nam_3_2_

Việt Nam có nhiều Tết trong năm như: Tết thanh minh, Tết đoan ngọ, và Tết trung thu. Nhưng Tết Nguyên Đán được tổ chức vào đầu năm âm lịch là Tết lớn nhất. Là thời điểm cả gia đình họp mặt, dù có ở xa hay gần cũng trở về đoàn tụ quây quần bên mâm cơm gia đình, ba món không thể thiếu trong mâm cơm là thịt kho nước dừa, canh khổ qua, bánh tét. Tục lệ xưa thì bánh tét là bánh dùng thường ngày và dùng cho những chuyến đi xa, vì thế bánh được gói thành đòn dài. Khi Tết đến, bánh được gói vào ngày mồng 2 Tết. Tuy nhiên đến ngày nay, tục lệ ấy không có nữa mà mọi người gói bánh từ 10 ngày trước Tết. Nếu như người miền Bắc không thể thiếu bánh chưng trong ngày Tết thì với người miền Nam là bánh tét. Được gói thành đòn dài và tròn đều, bánh tét miền Nam thường có hai loại nhân mặn và ngọt, được làm bằng đậu, thịt lợn hay nhân chuối, đậu xanh. Bánh dùng để cúng ông bà, làm quà biếu Tết. Trong ngày đầu năm, bánh tét là món ăn có mặt trong bữa cơm mừng năm mới, bên cạnh là đĩa tôm khô, củ kiệu ăn kèm.

6-kham_pha_tet_phuong_nam_3_1_

Thịt kho trứng nước dừa: Nếu như miền Bắc có món thịt đông đặc trưng, thì người miền Nam lại có món thịt kho trứng nước dừa làm đại diện cho ngày Tết. Món ăn này không chỉ tạo thuận lợi trong việc nấu nướng cho các mẹ các chị mà còn mang ý nghĩa cầu mong không khí hòa thuận, sum vầy trong gia đình – dấu hiệu của một năm mới thuận lợi, an lành.

Canh khổ qua nhồi thịt: Tuy là một món ăn bình dị, nhưng canh khổ qua nhồi thịt chứa đựng nhiều yếu tố tâm linh theo suy nghĩ của người miền Nam. Theo truyền thống, người dân ở đây ăn món này đầu năm để cầu mong mọi chuyện không may mắn trong năm cũ sẽ qua đi, một năm mới bình yên, hạnh phúc sẽ đến. Là món ăn tâm linh, món canh khổ qua còn rất thích hợp trong thời tiết nắng ấm của miền Nam khi nó có tác dụng thanh nhiệt rất tốt cho sức khỏe.

Tết cổ truyền đã được lưu lại từ cả nghìn năm trước, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong nếp sống của người Việt. Ngày nay, Tết người ta thường chọn đi du lich, đi du xuân, đi lễ hội nhưng tục lệ ấy vẫn được nhiều gia đình gìn giữ. Xuân này bạn có ghé qua miền đất phương Nam không? Nếu có hãy cùng thưởng thức Tết với người dân nơi đây nhé.

San San
(Ảnh sưu tầm)

Bài Liên Quan

Quảng Cáo:

loading...

Clip hay: